Bài 5: Để Hà Nội bứt phá, về đích tăng trưởng hai con số

Quý III-2026, GRDP Hà Nội tăng 10,02%, nhưng tính chung 9 tháng mới tăng 8,85%. Khoảng cách giữa kết quả thực hiện và mục tiêu 11% cả năm cho thấy tăng trưởng không thể chỉ dựa vào những chỉ tiêu điều hành chung. Yêu cầu đặt ra là tháo gỡ đúng những vướng mắc đang cản trở doanh nghiệp và các dự án đầu tư, đồng thời nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, phục vụ và đồng hành cùng doanh nghiệp là thay đổi căn bản trong phương thức điều hành. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp mà cần tạo lập môi trường thuận lợi để doanh nghiệp chủ động phát triển, qua đó đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Hiệu quả cải cách cần được đo bằng mức độ hài lòng, khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng văn bản được ban hành. Những vướng mắc chồng chéo giữa quy định về đất đai, đầu tư và đầu tư công cần được rà soát, xử lý đồng bộ để doanh nghiệp không phải đi qua nhiều khâu thủ tục kéo dài.

Điều cần tránh là tình trạng một vướng mắc vừa được tháo gỡ lại phát sinh rào cản ở khâu khác. Vì vậy, mỗi dự án cần có đầu mối theo dõi, thời hạn xử lý và cơ chế giải quyết những vấn đề vượt thẩm quyền. Khi doanh nghiệp biết rõ hồ sơ đang ở đâu, ai chịu trách nhiệm và bao giờ có kết quả, môi trường kinh doanh sẽ minh bạch và dễ dự đoán hơn.

PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam cho rằng, đầu tư công là công cụ quan trọng để Hà Nội chủ động tạo động lực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, yêu cầu không chỉ là đẩy nhanh giải ngân mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, ưu tiên dự án có sức lan tỏa và khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác.

Với những dự án chậm tiến độ, thành phố cần xác định rõ nguyên nhân thuộc khâu giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, thủ tục hay năng lực của chủ đầu tư, nhà thầu. Công tác bồi thường, tái định cư cần được triển khai công khai, tăng đối thoại với người dân; nguồn cung vật liệu phải được điều phối phù hợp với tiến độ và khả năng thi công thực tế.

Hiệu quả đầu tư công cần được nhìn từ chất lượng công trình, khả năng kết nối hạ tầng và giá trị kinh tế - xã hội sau khi dự án hoàn thành. Một tuyến đường có thể giảm chi phí vận chuyển, mở rộng không gian sản xuất, giúp người dân tiếp cận dịch vụ và tạo điều kiện thu hút vốn tư nhân. Đó mới là tác động lan tỏa cần hướng tới.

Nhìn từ góc độ mô hình tăng trưởng, PGS.TS Bùi Quang Tuấn cho rằng, Hà Nội cần đổi mới cách huy động và phân bổ nguồn lực, đặt hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng tạo giá trị gia tăng vào trung tâm của quyết định đầu tư. Nguồn lực không nên tiếp tục bị giữ lại ở những dự án đình trệ kéo dài trong khi các lĩnh vực có khả năng tạo động lực mới cần vốn và điều kiện phát triển.

Theo ông Bùi Quang Tuấn, thành phố cần tháo gỡ những vướng mắc về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư; thúc đẩy chuyển vốn FDI và các nguồn vốn đầu tư thành hoạt động sản xuất, năng lực mới và giá trị gia tăng thực tế. Cùng với đó, cần nâng hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công, xem xét điều chuyển nguồn lực từ dự án kém hiệu quả sang dự án có tác động lan tỏa cao.

Một hướng đi khác là khai thác giá trị gia tăng từ phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, các tuyến vành đai và trục giao thông mới. Nếu được quy hoạch và tổ chức phù hợp, nguồn lực từ đất đai có thể góp phần tạo thêm nguồn vốn cho hạ tầng, giảm áp lực lên ngân sách.

TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin công nghiệp và thương mại (Bộ Công Thương) đánh giá, tăng trưởng GRDP 10,02% trong quý III là tín hiệu tích cực, cho thấy đà tăng trưởng kinh tế Hà Nội đang được cải thiện. Tuy nhiên, tăng trưởng GRDP mới phản ánh quy mô sản lượng; chất lượng phát triển còn cần được nhìn qua năng suất lao động, thu nhập thực tế, lợi nhuận doanh nghiệp và năng lực sản xuất mới.

Theo ông Lê Quốc Phương, xuất khẩu cần được xác định là một hướng đột phá, nhưng muốn mở rộng thị trường, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh từ bên trong. Chuyển đổi số cần được ứng dụng xuyên suốt quá trình sản xuất, quản trị và tiếp cận thị trường, thay vì chỉ dừng ở việc sử dụng các công cụ bán hàng trực tuyến.

Một yêu cầu ngày càng rõ là sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Các thị trường xuất khẩu đặt ra tiêu chuẩn cao hơn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất.

Vì vậy, Hà Nội cần hỗ trợ doanh nghiệp về tư vấn chuyển đổi xanh theo từng ngành hàng, tiếp cận vốn đầu tư công nghệ sạch, xây dựng cơ sở dữ liệu sản xuất và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để kiểm soát chất lượng, nâng năng suất.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nội địa. Hỗ trợ doanh nghiệp cần gắn với những nhu cầu cụ thể: Doanh nghiệp sản xuất cần nguyên liệu, vốn lưu động, nhân lực kỹ thuật và đơn hàng; doanh nghiệp xuất khẩu cần tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, logistics và tiếp cận thị trường; doanh nghiệp công nghệ cần môi trường thử nghiệm, dữ liệu và cơ hội hợp tác nghiên cứu.

Cải cách thuế, hải quan và thủ tục hành chính cũng góp phần giảm chi phí tuân thủ, cải thiện dòng tiền và tạo điều kiện để doanh nghiệp tái đầu tư. Quan trọng hơn, các chương trình hỗ trợ cần được đánh giá qua kết quả thực tế như tăng năng suất, doanh thu, xuất khẩu, việc làm và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Một hướng nâng sức cạnh tranh là tăng cường số hóa, xanh hóa và nâng cấp chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần ứng dụng dữ liệu trong quản trị, dự báo nhu cầu và truy xuất nguồn gốc; tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; đồng thời, nâng tiêu chuẩn kỹ thuật để tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn.

Bên cạnh xuất khẩu, thị trường nội địa vẫn là dư địa quan trọng để Hà Nội thúc đẩy tăng trưởng. Theo bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, thành phố có nguồn sản phẩm phong phú từ nông nghiệp công nghệ cao, sản phẩm OCOP, tiểu thủ công nghiệp đến các làng nghề truyền thống. Nếu được kết nối hiệu quả với hệ thống phân phối, những sản phẩm này sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị trường và tiếp cận người tiêu dùng.

Hà Nội cần tăng liên kết giữa nhà sản xuất và hệ thống bán lẻ, đưa doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, chủ thể OCOP và cơ sở làng nghề vào các kênh phân phối hiện đại. Hoạt động thương mại cũng có thể gắn với du lịch, ẩm thực, di sản và mua sắm để gia tăng chi tiêu của du khách, tạo đầu ra cho sản phẩm địa phương.

Chuyển đổi số trong bán lẻ có thể giúp doanh nghiệp phân tích thị trường, dự báo nhu cầu, điều chỉnh lượng hàng và giảm chi phí phân phối. Khi sản xuất, phân phối và tiêu dùng được kết nối chặt chẽ, sức mua nội địa sẽ đóng góp tích cực hơn cho tăng trưởng.

Về dài hạn, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, Hà Nội cần lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ con người làm nền tảng phát triển. Thành phố có lợi thế về nguồn nhân lực, trường đại học, viện nghiên cứu và quy mô thị trường, nhưng lợi thế chỉ trở thành sức mạnh khi doanh nghiệp có khả năng hấp thụ công nghệ, phát triển sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Vì vậy, cần tăng kết nối giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu; thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, thương mại hóa công nghệ; đồng thời xây dựng môi trường cạnh tranh cởi mở, công bằng để doanh nghiệp đổi mới và nhân tài phát huy năng lực. Đào tạo nhân lực cũng cần gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Theo PGS.TS Bùi Quang Tuấn, Hà Nội cần mạnh dạn đổi mới phương thức phân bổ nguồn lực, nâng năng lực thực thi chính sách và lựa chọn các động lực tăng trưởng chiến lược. Thay vì hỗ trợ dàn trải, thành phố có thể tập trung vào những doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng, đổi mới công nghệ và tham gia chuỗi giá trị; đồng thời phát triển các ngành dịch vụ hiện đại như tài chính, công nghệ số, nghiên cứu và phát triển, thiết kế, logistics và công nghiệp văn hóa.

Bài toán trước mắt là tăng tốc để thu hẹp khoảng cách với mục tiêu năm 2026. Nhưng bài toán dài hạn là tạo được một nền kinh tế có năng suất cao hơn, doanh nghiệp có sức chống chịu tốt hơn và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn.

Để đạt được điều đó, Hà Nội cần biến cải cách thành kết quả đo đếm được; biến vốn đầu tư thành năng lực phát triển; biến lợi thế về thị trường, nhân lực và khoa học, công nghệ thành sức cạnh tranh. Khi các giải pháp được thực hiện đồng bộ và có trách nhiệm rõ ràng, tăng trưởng hai con số mới có cơ sở trở thành động lực phát triển có chất lượng, thay vì chỉ là mục tiêu của một năm.

Thực hiện: Trần Quý - Phương Nga - Ánh Ngọc
Thiết kế: Thanh Nga; ảnh: Duy Khánh