Kinh tế

Bài 3: Gỡ điểm nghẽn, mở dư địa tăng trưởng

Bảo Hân • 05/11/2026 08:19

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, Hà Nội không chỉ cần huy động thêm nguồn lực mà quan trọng hơn là khơi thông những nguồn lực đang bị đình trệ, nâng cao hiệu quả đầu tư và tạo động lực phát triển mới. Từ hàng trăm dự án chậm triển khai, những vướng mắc về đất đai, vật liệu xây dựng đến hạn chế về năng suất lao động và khả năng đổi mới của doanh nghiệp, mỗi điểm nghẽn đều làm giảm sức bật của nền kinh tế. Tháo gỡ những nút thắt này, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chính là con đường mở rộng dư địa tăng trưởng, tạo nền tảng để Thủ đô phát triển nhanh và bền vững.

Trong khi nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển ngày càng lớn, Hà Nội vẫn đối mặt với nghịch lý khi không ít nguồn lực đất đai, vốn đầu tư đã được xác định nhưng chưa thể phát huy hiệu quả. Những dự án kéo dài nhiều năm không chỉ gây lãng phí tài nguyên, làm chậm phát triển hạ tầng mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và đời sống người dân.

Thực tế này được thể hiện qua kết quả rà soát 300 dự án ngoài ngân sách chậm triển khai trên địa bàn thành phố. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tính đến ngày 21-9-2026, có 10 dự án được đưa ra khỏi danh mục chậm triển khai, gồm 8 dự án đã chấm dứt đầu tư và 2 dự án hoàn thành xây dựng. Trong số 290 dự án còn lại, 115 dự án đã được giải quyết khó khăn, vướng mắc, đang hoàn thiện thủ tục hoặc triển khai xây dựng; 15 dự án tạm dừng để rà soát vấn đề pháp lý, quy hoạch; 160 dự án đã được xác định hướng xử lý, thời hạn hoàn thành và cơ quan chủ trì.

Những con số này phản ánh quy mô nguồn lực đang chờ được khơi thông. Đằng sau mỗi dự án chậm triển khai là quỹ đất chưa được khai thác hiệu quả, dòng vốn chưa tạo ra sản phẩm và những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ. Đối với khu vực có dự án kéo dài, hệ lụy còn thể hiện ở tình trạng quy hoạch chậm thực hiện, hạ tầng thiếu đồng bộ và quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.

Điểm đáng chú ý là thành phố đang chuyển từ rà soát theo danh sách sang phân loại từng dự án, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn giải quyết. Với 115 dự án đã tháo gỡ khó khăn, yêu cầu tiếp theo là thúc đẩy hoàn thiện thủ tục, tổ chức xây dựng và đưa công trình vào sử dụng. Những dự án không còn đủ điều kiện thực hiện cần được xem xét chấm dứt đầu tư, thu hồi đất theo quy định, tránh để nguồn lực tiếp tục bị bỏ phí.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành (CEO) Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, Hà Nội cần phân loại và tháo gỡ thực chất các dự án chậm triển khai, đưa nguồn lực đang chờ thủ tục trở lại nền kinh tế. Quá trình xử lý phải xác định rõ vấn đề, đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn và kết quả cụ thể, đồng thời bảo đảm đúng quy định pháp luật.

Không chỉ các dự án ngoài ngân sách, đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn nhà nước cũng đang gặp những điểm nghẽn. Tại cuộc làm việc ngày 23-9 với các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng của thành phố, báo cáo cho thấy 167 dự án đang được triển khai, cơ bản đáp ứng tiến độ nhưng vẫn tồn tại khó khăn về hợp đồng, đơn giá, vật liệu xây dựng, nhân công và thủ tục.

Đáng chú ý, có công trình đã được bàn giao mặt bằng nhưng chưa thể thi công liên tục do hạ tầng kỹ thuật ngầm, nổi chưa được di dời. Tình trạng thiếu cát, đá, vật liệu nền đường ở một số thời điểm làm tăng chi phí vận chuyển, ảnh hưởng đến tiến độ. Cùng với đó là sự thiếu hụt lao động kỹ thuật và nhân lực có kinh nghiệm.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Trọng Đông yêu cầu các đơn vị nhìn thẳng vào nguyên nhân, chủ động tháo gỡ từng nhóm vướng mắc, không để xảy ra tình trạng chờ đợi, né tránh trách nhiệm. Đặc biệt, khi người dân đã bàn giao nhà, đất phục vụ dự án, các cơ quan, đơn vị phải khẩn trương thi công, không để mặt bằng sạch tiếp tục bị bỏ trống.

Thực tế cho thấy, khơi thông nguồn lực không chỉ là giải quyết thủ tục hành chính mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan, chủ động vật liệu, nhân lực và tổ chức thi công. Rút ngắn thời gian đình trệ chính là giảm chi phí cơ hội, nâng cao hiệu quả đầu tư và mở thêm không gian tăng trưởng cho Thủ đô.

Nếu tháo gỡ điểm nghẽn giúp giải phóng nguồn lực thì nâng cao hiệu quả các ngành kinh tế chủ lực sẽ quyết định khả năng chuyển những nguồn lực ấy thành tăng trưởng. Với quy mô kinh tế lớn, Hà Nội có lợi thế về công nghiệp, xây dựng, thương mại, logistics và bất động sản. Tuy nhiên, lợi thế quy mô chỉ thực sự trở thành sức cạnh tranh khi các ngành được kết nối hiệu quả, giảm chi phí và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Số liệu 9 tháng năm 2026 cho thấy, chỉ số sản xuất công nghiệp của Hà Nội tăng khoảng 9%, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng khoảng 7,8%. Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, công nghiệp Thủ đô cần chuyển mạnh từ mở rộng sản lượng sang nâng cao năng suất, hàm lượng công nghệ và chất lượng sản phẩm, đồng thời sử dụng hiệu quả hơn nguồn vốn, nguyên liệu và lao động.

Một yếu tố tác động trực tiếp đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp là chi phí logistics. Trong 9 tháng, hoạt động logistics ghi nhận mức tăng khoảng 11,94%. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của lĩnh vực này không chỉ nằm ở doanh thu dịch vụ mà còn ở khả năng giảm chi phí vận chuyển, lưu kho và rút ngắn thời gian đưa hàng hóa ra thị trường.

Khi hạ tầng vận tải, kho bãi và các trung tâm phân phối được kết nối đồng bộ, doanh nghiệp có thể giảm tồn kho, chủ động nguyên liệu và mở rộng thị trường. Ngược lại, một tuyến đường chưa hoàn thành hoặc một điểm trung chuyển thiếu thuận lợi có thể làm tăng chi phí của nhiều doanh nghiệp trong cùng chuỗi sản xuất.

Những khó khăn tại các dự án đầu tư xây dựng của thành phố cũng cho thấy yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị chi phí. Việc thiếu vật liệu, tăng giá vận chuyển, vướng mắc hợp đồng hoặc phải chờ di dời công trình hạ tầng kỹ thuật không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ mà còn làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.

Tại cuộc làm việc ngày 23-9, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường nêu định hướng ưu tiên nguồn lực cho những dự án có khả năng sớm hoàn thành và đưa vào khai thác, sử dụng. Đối với đất và phế thải xây dựng, thành phố xác định các hướng xử lý tại bãi chứa theo quy hoạch, điểm tạm thời hoặc xử lý tại chỗ nhằm hạn chế cự ly vận chuyển.

Cách xử lý này cho thấy hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn vốn mà còn ở cách tổ chức thực hiện. Nếu giảm được thời gian chờ đợi, cự ly vận chuyển và chi phí phát sinh, cùng một lượng vốn có thể tạo ra khối lượng công việc lớn hơn. Đây cũng là dư địa cải thiện năng suất của ngành xây dựng mà không nhất thiết phải gia tăng tương ứng nguồn lực đầu vào.

Trong lĩnh vực bất động sản, việc xử lý các dự án chậm triển khai còn có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành kinh tế. Một dự án đủ điều kiện được khởi động lại không chỉ tạo thêm nhà ở hoặc mặt bằng kinh doanh mà còn thúc đẩy nhu cầu vật liệu xây dựng, thiết bị, dịch vụ tài chính, vận tải và lao động. Tuy nhiên, khơi thông dự án phải đi đôi với lựa chọn đầu tư hiệu quả, phù hợp quy hoạch và đáp ứng nhu cầu thực.

Ở bình diện rộng hơn, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, nhấn mạnh vai trò của cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và phát triển kinh tế tư nhân trong tạo dựng động lực tăng trưởng. Đối với Hà Nội, việc khai thác hiệu quả các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 có thể mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển những ngành có giá trị gia tăng cao.

Điều cốt lõi là chuyển từ tư duy huy động càng nhiều nguồn lực càng tốt sang sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Khi thủ tục được giải quyết nhanh, hạ tầng kết nối thuận lợi, chi phí sản xuất giảm và môi trường đầu tư minh bạch, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện mở rộng hoạt động, nâng cao sức cạnh tranh và đóng góp bền vững vào tăng trưởng chung.

Về dài hạn, một nền kinh tế không thể duy trì tốc độ tăng trưởng cao nếu chỉ dựa vào gia tăng vốn đầu tư và số lượng lao động. Khi chi phí đất đai, nguyên liệu và nhân công ngày càng lớn, năng suất lao động, đổi mới công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực phải trở thành những động lực chủ đạo.

Hà Nội có lợi thế về hệ thống trường đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và lực lượng lao động có trình độ. Tuy nhiên, lợi thế về tri thức không tự động chuyển thành năng lực cạnh tranh. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất, doanh nghiệp tiếp cận công nghệ và người lao động được trang bị những kỹ năng đáp ứng yêu cầu mới.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi phương thức tổ chức sản xuất và cung ứng dịch vụ. AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu, tối ưu quy trình, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhưng cùng với cơ hội là sức ép chuyển đổi đối với lực lượng lao động, nhất là những vị trí có công việc lặp lại, dễ được tự động hóa.

Ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, Hà Nội cần thúc đẩy các chương trình đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động, tập trung vào kỹ năng số, dữ liệu, AI, ngoại ngữ, quản trị và những nghề có giá trị gia tăng cao. Mục tiêu không phải chống lại sự phát triển của công nghệ mà là giúp người lao động sử dụng công nghệ hiệu quả hơn, chuyển lợi thế từ số lượng lao động sang năng suất và chất lượng lao động.

Đây là sự chuyển dịch có ý nghĩa chiến lược đối với một đô thị có chi phí sản xuất, sinh hoạt ngày càng cao như Hà Nội. Khi lợi thế nhân công giá rẻ dần thu hẹp, doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, năng lực sáng tạo và hiệu quả quản trị. Muốn vậy, đào tạo nghề và giáo dục đại học cần gắn chặt hơn với nhu cầu sử dụng lao động, tăng cường hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp.

Không chỉ công nghiệp, các ngành dịch vụ chất lượng cao cũng mở ra dư địa đáng kể để Hà Nội nâng năng suất và giá trị gia tăng. Những lĩnh vực như tài chính - ngân hàng, công nghệ thông tin, giáo dục, y tế, công nghiệp sáng tạo và du lịch có khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ có hàm lượng tri thức lớn, đồng thời thu hút lao động có kỹ năng.

Riêng với du lịch, yêu cầu không chỉ là tăng số lượt khách mà còn phải nâng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú và phát triển sản phẩm có giá trị cao. Các không gian văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo, dịch vụ ban đêm nếu được tổ chức bài bản có thể thúc đẩy tiêu dùng, tạo việc làm và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Tuy nhiên, tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ. Doanh nghiệp cần chủ động đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực quản trị; các cơ sở đào tạo phải cập nhật chương trình theo yêu cầu thực tiễn; cơ quan quản lý cần tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học.

Một yêu cầu quan trọng khác là không để quá trình chuyển đổi công nghệ tạo thêm khoảng cách giữa các nhóm lao động. Những người có kỹ năng thấp, lao động trong các ngành truyền thống hoặc doanh nghiệp nhỏ cần được hỗ trợ tiếp cận đào tạo và công cụ số phù hợp, để lợi ích của tăng trưởng có thể lan tỏa rộng hơn.

Sâu xa hơn, mục tiêu tăng trưởng hai con số không nên chỉ được nhìn nhận như cuộc chạy đua với một chỉ tiêu thống kê. GRDP là thước đo quan trọng, nhưng chất lượng phát triển còn thể hiện ở hiệu quả sử dụng vốn, năng suất lao động, thu nhập thực tế, chất lượng việc làm và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Khi những dự án đình trệ được khơi thông, các ngành kinh tế vận hành hiệu quả hơn và năng suất trở thành động lực chủ đạo, Hà Nội sẽ có thêm nền tảng để duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi đó, tăng trưởng hai con số không chỉ là mục tiêu của một năm mà có cơ sở trở thành sức bật dài hạn của Thủ đô.

Thực hiện: Bảo Hân
Thiết kế: Thanh Nga; ảnh: Duy Khánh