Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng: Đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm giải ngân thực chất vốn đầu tư công

Sáng 12-11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về giải ngân vốn đầu tư công, huy động nguồn lực theo phương thức đối tác công tư (PPP) và sử dụng vốn ODA.

Xử lý các khoản tồn đọng, bảo đảm giải ngân thực chất

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá kết quả giải ngân trong 10 tháng là tích cực trong năm đầu triển khai kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030. Theo Phó Thủ tướng, hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn là một trong những yếu tố quan trọng để phấn đấu đạt mức tăng trưởng kinh tế từ 10% trong năm 2026.

Làm rõ vấn đề tạm ứng vốn được một số đại biểu quan tâm, Phó Thủ tướng cho biết, sau khi ký hợp đồng, việc tạm ứng khoảng 30% vốn cho nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn, nhằm tạo điều kiện để nhà thầu mua nguyên vật liệu và chuẩn bị thi công. Đối với một số khoản tồn đọng từ trước, Chính phủ đã chỉ đạo xử lý để bảo đảm giải ngân thực chất, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Về huy động nguồn lực xã hội, Phó Thủ tướng nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong các dự án PPP, nhất là lĩnh vực kết cấu hạ tầng giao thông. Doanh nghiệp có thể trực tiếp đầu tư xây dựng công trình, sau đó thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận. Với công trình do Nhà nước đầu tư xây dựng, doanh nghiệp có thể tham gia quản lý, khai thác và thu phí theo hợp đồng kinh doanh-quản lý (O&M).

Tại Việt Nam, hình thức doanh nghiệp đầu tư xây dựng và thu phí hoàn vốn đang được áp dụng phổ biến, với thời gian khai thác thường khoảng 20 năm. Theo Phó Thủ tướng, thời hạn vay ngân hàng thường chỉ khoảng 10-12 năm, nên doanh nghiệp phải tính toán phương án sử dụng vốn tự có.

Phó Thủ tướng cho biết, vốn nhà nước tham gia dự án PPP có thể chiếm khoảng 50% tổng mức đầu tư và lên tới 70% trong một số trường hợp đặc biệt, tùy đặc điểm và hiệu quả của từng dự án. Pháp luật về PPP cũng quy định cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu và việc Nhà nước mua lại dự án trong một số trường hợp đặc biệt. Theo Phó Thủ tướng, việc Nhà nước tham gia chia sẻ giúp cải thiện hiệu quả tài chính của các dự án PPP.

Đối với hợp đồng O&M, Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang chuẩn bị thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, trong đó có các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam. Phó Thủ tướng đánh giá, việc khai thác công trình đã được Nhà nước đầu tư có thể thu hút doanh nghiệp nhờ giảm rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá trong giai đoạn xây dựng.

Tập trung vốn ODA cho các dự án lớn, có hiệu quả

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Việt Nam hiện khó tiếp cận nguồn vốn ODA có mức ưu đãi cao như trước, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn lớn. Theo Phó Thủ tướng, dư địa huy động vốn còn tương đối lớn do các chỉ tiêu về nợ công, nợ chính phủ và vay nước ngoài đều thấp hơn mức trần Quốc hội cho phép.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khi xem xét khoản vay, cần tính đầy đủ chi phí vay và rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu. Chính phủ đã chỉ đạo đánh giá hiệu quả từng dự án, tập trung vốn vay cho một số dự án lớn có hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời xem xét hiệu quả tài chính.