Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương: Công tác tư pháp đi cùng nhịp phát triển của Thủ đô

Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam (9-11), phóng viên Cơ quan Báo và phát thanh, truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương, Phó Chủ tịch Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật thành phố về những chuyển động của công tác tư pháp Thủ đô, yêu cầu đổi mới từ cơ sở và định hướng để pháp luật thực sự đồng hành với sự phát triển nhanh, bền vững của Hà Nội.

Kiến tạo thể chế, mở đường cho phát triển

- Đồng chí đánh giá như thế nào về những đóng góp nổi bật của ngành Tư pháp Thủ đô đối với quá trình xây dựng, quản lý và phát triển Hà Nội?

- Cùng với quá trình xây dựng và phát triển của Thủ đô, công tác Tư pháp không ngừng đổi mới, trưởng thành và ngày càng gắn bó với đời sống quản lý, kinh tế - xã hội của thành phố. Từ tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế, kiểm tra, rà soát văn bản đến tổ chức theo dõi thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, hành chính tư pháp, trợ giúp pháp lý, quản lý lĩnh vực bổ trợ tư pháp (luật sư, công chứng, đấu giá…), công tác tư pháp hiện diện ở nhiều lĩnh vực thiết thực, liên quan trực tiếp đến chính quyền, người dân và doanh nghiệp.

Dấu ấn rõ nét những năm gần đây là công tác tư pháp ngày càng chủ động, từ bảo đảm pháp luật được thực thi đúng sang tham mưu, đồng hành cùng quá trình quản lý và phát triển. Pháp luật không chỉ là khuôn khổ quản lý mà còn phải tạo hành lang để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những vấn đề thực tiễn, mở đường cho Hà Nội phát triển.

Điều đó thể hiện rõ qua việc tham mưu xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản để triển khai Luật Thủ đô số 02/2026/QH16. Sau hơn 4 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực thi hành, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua 61 Nghị quyết quy phạm pháp luật; UBND thành phố đã ban hành 18 Quyết định quy phạm pháp luật triển khai thi hành Luật Thủ đô 2026. Đây là khối lượng công việc thể hiện sự nỗ lực rất lớn của thành phố trong việc nhanh chóng đưa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh với nhiều nội dung, hình thức phù hợp từng nhóm đối tượng, địa bàn, đặc biệt sử dụng công nghệ thông tin chuyển đổi số để tuyên truyền phổ biến pháp luật đến gần dân hơn, góp phần triển khai đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, trong đó có Luật Thủ đô 2026 và các văn bản, chính sách pháp luật khác.

Về lĩnh vực trợ giúp pháp lý, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội tổ chức cho hơn 1.344 lượt người được trợ giúp pháp lý trong các vụ án hình sự, hành chính, dân sự; tổ chức 51 cuộc truyền thông, tư vấn pháp luật cho 6.895 lượt người và tư vấn trực tiếp cho 842 lượt người.

Lĩnh vực hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp cũng được giải quyết kịp thời với 3.203 hồ sơ trích lục hộ tịch, 74 hồ sơ quốc tịch, 08 trường hợp cho trẻ làm con nuôi nước ngoài và 1.276 hồ sơ thủ tục hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp.

Đặc biệt, Sở Tư pháp tham mưu UBND thành phố ban hành Quyết định số 6103/QĐ-UBND ngày 5-11-2026 ban hành “Đề án thí điểm xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật tại 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm”; phát động triển khai Đề án ngày 6-11-2026, tại Hội nghị Hưởng ứng Ngày pháp luật Việt Nam trên địa bàn thành phố năm 2026.

- Luật Thủ đô 2026 mở ra một không gian mới cho Hà Nội với nhiều thẩm quyền, cơ chế đặc thù. Với vai trò tham mưu, thẩm định của Sở Tư pháp, đồng chí nhìn nhận thế nào về trách nhiệm của ngành trong việc đưa những cơ chế này vào cuộc sống?

- Ngay sau khi Luật được thông qua, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND thành phố trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Thủ đô. Đây là “bộ quy tắc” đầu tiên hướng dẫn cách thức xây dựng các văn bản triển khai Luật.

Thành phố ban hành 3 kế hoạch tổ chức thi hành Luật và kế hoạch theo dõi thi hành pháp luật; Thành ủy Hà Nội ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU ngày 4-5-2026 về tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô 2026.

Đến nay, thành phố đã tổ chức hơn 360 hội nghị, tuyên truyền, phổ biến, tập huấn Luật Thủ đô 2026 và các văn bản triển khai thi hành cho hơn 66.000 lượt người tham dự; UBND các xã phường đã phát hành hơn 120.000 tài liệu tuyên truyền pháp luật về Luật; đăng tải hơn hơn 2.700 tin, bài trên các trang, cổng thông tin điện tử.

Tại cơ sở, công tác tuyên truyền được thực hiện linh hoạt qua nhiều hình thức, gắn với từng nhóm đối tượng và địa bàn, đồng thời tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư và trên các nền tảng số, mạng xã hội.

Sở Tư pháp sẽ tiếp tục tham mưu UBND thành phố chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền Luật Thủ đô 2026 và các văn bản triển khai thi hành bằng nhiều hình thức phù hợp; xây dựng tài liệu tuyên truyền theo từng chuyên đề chính sách; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu và cử công chức trực tiếp tham gia phổ biến pháp luật cho cán bộ, công chức ở cơ sở.

Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân

- Chính quyền 2 cấp đưa cán bộ tư pháp đến gần người dân hơn nhưng cũng đặt lên vai họ nhiều trách nhiệm hơn. Theo đồng chí, đâu là yêu cầu lớn nhất đặt ra với cán bộ tư pháp xã, phường?

- Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi cán bộ phải thích ứng nhanh với những nhiệm vụ mới, nhất là trong lĩnh vực hộ tịch, chứng thực. Để chuẩn bị cho việc triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Sở Tư pháp đã chủ động rà soát, tham mưu kế hoạch triển khai, hướng dẫn các địa phương chuẩn bị điều kiện tiếp nhận nhiệm vụ, hồ sơ, tài liệu, bảo đảm giải quyết thủ tục hành chính thông suốt, không bị gián đoạn.

Việc chuyển giao nhiệm vụ phải đi đôi với hướng dẫn, hỗ trợ và giải đáp vướng mắc kịp thời. Trong 10 tháng đầu năm, Sở Tư pháp thành phố đã tổ chức nhiều lớp tập huấn về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hành chính tư pháp, xử lý vi phạm hành chính, theo dõi thi hành pháp luật, bồi thường nhà nước cho trên 1.000 lượt cán bộ, công chức tham mưu công tác tư pháp, pháp chế của thành phố.

Sở ban hành nhiều văn bản hướng dẫn nghiệp vụ công tác hộ tịch, tập trung vào quy trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ, cập nhật dữ liệu điện tử, quản lý sổ sách và thực hiện các nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp huyện về cấp xã, tiến hành kiểm tra công tác hộ tịch, chứng thực, nuôi con nuôi tại các xã phường theo Kế hoạch; đồng thời lập nhóm Zalo để cập nhật, giải đáp kịp thời những vướng mắc phát sinh.

Với ngành Tư pháp Thủ đô, chuyển đổi số không phải để thay thế sự hỗ trợ trực tiếp, mà để người dân dễ tiếp cận pháp luật, dễ thực hiện thủ tục và được phục vụ thuận tiện hơn.

- Người dân ngày càng mong muốn các dịch vụ tư pháp nhanh hơn, thuận tiện hơn. Chuyển đổi số của ngành sẽ được tiếp tục như thế nào để đáp ứng yêu cầu này?

- Chuyển đổi số phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Vì vậy, không chỉ đưa quy trình lên môi trường điện tử mà phải tiếp tục tái cấu trúc, kết nối dữ liệu và tạo thuận lợi thực chất cho người sử dụng dịch vụ.

Trong 10 tháng đầu năm, Sở Tư pháp đã rà soát, đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa theo chỉ đạo của Trung ương và thành phố, trong đó đơn giản hóa thành phần hồ sơ khai thác, tái sử dụng dữ liệu theo Nghị quyết số 66.7/NQ-CP của Chính phủ 127/195 thủ tục hành chính (TTHC), đạt 65 % trên tổng số TTHC thuộc phạm vi quản lý.

Tiếp tục đề xuất cắt giảm 50% thời gian giải quyết TTHC đối với 11 TTHC lĩnh vực công chứng, đấu giá tài sản, quốc tịch, nuôi con nuôi, trợ giúp pháp lý.

Đề xuất đơn giản hóa quy trình giải quyết dựa trên cơ sở dữ liệu đối với 7 TTHC có bước giải quyết yêu cầu xác minh thông tin lý lịch tư pháp và đề xuất nghiên cứu, thực hiện cắt giảm các bước giải quyết yêu cầu xác minh thông tin lý lịch tư pháp theo hướng liên thông, tra cứu thông tin cơ sở dữ liệu với cơ quan Công an, bảo đảm khai thác, sử dụng dữ liệu có sẵn, giảm thời gian giải quyết TTHC tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức thực hiện TTHC.

Ở lĩnh vực chứng thực, 125/126 xã, phường đã thực hiện việc Chủ tịch UBND cấp xã ủy quyền cho công chức tư pháp ký chứng thực. Những con số này cho thấy yêu cầu về chất lượng, tốc độ và tính thuận tiện của dịch vụ tư pháp ngày càng cao. Vì vậy, chuyển đổi số phải gắn với cải cách thủ tục hành chính, liên thông dữ liệu và nâng cao năng lực đội ngũ.

- Từ những yêu cầu mới của Thủ đô trong giai đoạn phát triển hiện nay, đồng chí cho biết những trọng tâm ngành Tư pháp Hà Nội sẽ tập trung trong thời gian tới?

- Thời gian tới, ngành Tư pháp tiếp tục tập trung tham mưu xây dựng pháp luật theo chương trình, kế hoạch của Trung ương và thành phố; kịp thời ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền, tổng rà soát hệ thống văn bản; đẩy mạnh tuyên truyền Luật Thủ đô 2026 và thực hiện nhiệm vụ thành phố giao là cơ quan thường trực Đề án thí điểm xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật tại xã Phúc Thịnh và Thư Lâm.

Ngành tập trung triển khai Chương trình hành động quốc gia về đăng ký, thống kê hộ tịch giai đoạn 2026-2030; đẩy mạnh công chứng, chứng thực điện tử, tháo gỡ vướng mắc trong xử lý vi phạm hành chính, rà soát, đơn giản hóa, tái cấu trúc thủ tục hành chính, triển khai các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đồng thời kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng đội ngũ và chuẩn bị triển khai thực hiện các Luật có hiệu lực thi hành năm 2027…

Trong giai đoạn phát triển mới, công tác tư pháp càng phải chủ động, sâu sát và gắn chặt với thực tiễn hơn nữa. Mỗi quy định được xây dựng phải hướng tới giải quyết một vấn đề của cuộc sống; mỗi quy trình được cải cách phải đem lại thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp; mỗi cán bộ tư pháp phải giữ vững tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, chủ động học hỏi và đổi mới.

Pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi vào cuộc sống, vì vậy, ngành Tư pháp Thủ đô sẽ không ngừng nỗ lực để pháp luật không chỉ là khuôn khổ quản lý mà thực sự trở thành nền tảng, động lực đồng hành cùng sự phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.

- Xin cảm ơn đồng chí về cuộc trao đổi!