Phiên tòa giả định: Đưa pháp luật đến gần hơn với học sinh, sinh viên

Trực quan hóa kiến thức pháp luật

Hơn 1.600 học sinh, cán bộ, giáo viên Trường THPT Thượng Cát (phường Thượng cát) vừa tham dự phiên tòa giả định với chủ đề phòng, chống bạo lực học đường và bắt nạt trên không gian mạng vào cuối tháng 10-2026.

Theo tình huống được xây dựng, Hoàng Minh Đạt và Lê Anh Tuấn lập tài khoản TikTok giả, sử dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của Trịnh Gia Hưng khi chưa được đồng ý để đăng tải nội dung chế giễu, xúc phạm. Mâu thuẫn tiếp tục leo thang khi Đạt và Tuấn hành hung Hưng tại trường học, khiến nạn nhân bị thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể 31%. Hành vi của các bị cáo được xem xét theo điểm a, khoản 2, Điều 134 Bộ luật Hình sự về tội cố ý gây thương tích.

Thông qua các phần xét hỏi, tranh luận, luận tội và tuyên án, học sinh được tìm hiểu trình tự một phiên tòa hình sự, đồng thời nhận thức rõ hơn hậu quả pháp lý của những hành vi tưởng chừng chỉ là trêu đùa, nói xấu bạn bè trên mạng. Những tình huống được tái hiện giúp các em hiểu hơn về quyền riêng tư, trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội và cách giải quyết mâu thuẫn trong môi trường học đường.

Cũng trong những ngày cuối tháng 10-2026, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, một phiên tòa giả định tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và phòng, chống vi phạm pháp luật đối với sinh viên trên địa bàn phường Bạch Mai được tổ chức, thu hút hơn 200 đoàn viên, sinh viên tham dự. Tại tình huống giả định, các sinh viên tham gia đóng vai đều thuộc chuyên ngành kỹ thuật, không được đào tạo chuyên sâu về luật nhưng đã chủ động tìm hiểu, trao đổi và luyện tập để thể hiện đúng vai trò của từng chủ thể trong phiên tòa.

Luật sư Mai Bích Ngân, Phó Chi hội trưởng Chi hội Luật gia, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, thời gian qua, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cũng đã phối hợp với nhiều trường học tổ chức các phiên toà giả định với chủ đề về an toàn giao thông, an ninh mạng, phòng chống bạo lực học đường cho các học sinh. Qua các phiên toà, học sinh sinh viên nhận thức được việc cần tuân thủ và nâng cao hiểu biết pháp luật để bảo vệ bản thân, gia đình và những người xung quanh.

Cần đưa vào kế hoạch giáo dục pháp luật thường xuyên

Từ kinh nghiệm nhiều năm tham gia tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, luật sư Mai Bích Ngân cho biết, những vi phạm thường gặp ở người trẻ liên quan đến trật tự, an toàn giao thông như điều khiển phương tiện khi chưa đủ tuổi, chưa có giấy phép lái xe; tụ tập, cổ vũ đua xe trái phép… Một số trường hợp sử dụng hung khí giải quyết mâu thuẫn, dẫn đến hành vi gây rối trật tự công cộng, bạo lực học đường... Vì vậy, nội dung tuyên truyền cần xuất phát từ những vấn đề học sinh, sinh viên thường gặp, giúp các em hiểu hậu quả pháp lý và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.

“Việc triển khai một phiên tòa giả định trực tiếp đòi hỏi nhiều thời gian, nhân lực và công sức chuẩn bị. Do đó, để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, cần mở rộng phạm vi tiếp cận và đổi mới phương thức tổ chức. Các trường có thể ghi hình và đăng tải những phiên tòa giả định trên các nền tảng trực tuyến để làm tư liệu phục vụ giáo dục pháp luật và lan toả kiến thức pháp luật đến nhiều học sinh hơn nữa”, luật sư Ngân cho biết.

Ở góc độ bảo vệ trẻ em, ông Hà Đình Bốn, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, giáo dục pháp luật cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi. Đối với trẻ em có hành vi vi phạm pháp luật, cần có cách tiếp cận thân thiện, ưu tiên giáo dục, hỗ trợ và tạo cơ hội để các em sửa chữa sai lầm theo quy định. Gia đình và nhà trường có sự phối hợp chặt chẽ giúp học sinh nhận thức đúng về hành vi, trách nhiệm của bản thân và cách ứng xử phù hợp.

Pháp luật là khung chuẩn mực xã hội thiết yếu để duy trì trật tự, kỷ cương và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mỗi cá nhân. Đối với học sinh, giáo dục pháp luật giữ vai trò định hướng hành vi. Khi hiểu rõ các quy định của pháp luật, các em sẽ biết phân biệt rõ ràng giữa đúng và sai, giữa ranh giới của sự vi phạm và tội phạm.

Việc đưa các phiên tòa giả định vào trường học với sự đồng hành của đội ngũ luật sư chuyên nghiệp chính là nhịp cầu vững chắc đưa pháp luật đi vào đời sống học đường. Khi được tổ chức bài bản và duy trì thường xuyên, phiên tòa giả định sẽ trở thành một hình thức giáo dục pháp luật thiết thực, giúp học sinh, sinh viên hiểu luật từ những tình huống cụ thể, nâng cao khả năng nhận diện và phòng tránh hành vi vi phạm, từng bước hình thành ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật.