Phát huy hiệu quả thanh tra liên ngành, bảo vệ quyền lợi an sinh của người lao động

Bằng việc kích hoạt cơ chế thanh tra liên ngành đầy quyết liệt, nhiều giải pháp đã được triển khai, nhằm ngăn chặn các hành vi chậm đóng, trốn đóng và trục lợi quỹ bảo hiểm.

Hiệu quả ấn tượng từ sự phối hợp

Nhìn vào bức tranh an sinh xã hội của Hà Nội 11 tháng năm 2025, có thể thấy rõ sự chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý. Tính đến hết tháng 11, tỷ lệ bao phủ BHYT của thành phố đã đạt tới 95,93% dân số. Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực về diện bao phủ là một cuộc chiến cam go với tình trạng nợ đọng và gian lận bảo hiểm.

Để giải quyết bài toán này, BHXH thành phố Hà Nội đã tăng cường phối hợp liên ngành cùng Sở Nội vụ, Liên đoàn Lao động, Thanh tra thành phố, Thuế và Công an trong thực hiện nhiệm vụ. Kết quả từ mô hình Tổ công tác liên ngành này vô cùng ấn tượng: Chỉ trong một thời gian ngắn, tổ đã làm việc với 2.599 đơn vị chậm đóng trên 3 tháng, đạt tỷ lệ thu hồi tiền nợ lên tới 48,4%.

Tổng cộng trong 11 tháng năm 2025, Hà Nội đã thực hiện thanh tra, kiểm tra (TTKT) tại 3.191 đơn vị. Số tiền chậm đóng trước khi có quyết định thanh tra là 502,9 tỷ đồng, nhưng nhờ sự quyết liệt của đoàn liên ngành, số tiền thu hồi ngay sau đó đạt gần một nửa. Không chỉ dừng lại ở việc thu hồi nợ, cơ quan chức năng còn yêu cầu truy đóng cho 900 lao động bị bỏ sót hoặc đóng thiếu thời gian với số tiền 11,8 tỷ đồng.

Qua công tác thanh tra, các chuyên gia đã chỉ ra những thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi của một bộ phận người sử dụng lao động, trong đó phổ biến nhất là hành vi "khai thấp mức lương". Chuyên gia Chu Quang Dũng - Phó Trưởng phòng Thanh tra - Kiểm tra BHXH Hà Nội phân tích: "Vi phạm xảy ra khi doanh nghiệp khai báo mức lương thấp hơn thực tế để giảm tiền phải đóng, trong khi đó, người lao động nhận lương cao hơn... Điều này khiến người lao động bị giảm quyền lợi trực tiếp khi hưởng các chế độ thai sản, ốm đau, tai nạn, nghỉ hưu do tất cả các chế độ đều tính dựa trên mức lương đóng BHXH".

Nghiêm trọng hơn là tình trạng doanh nghiệp đã trừ tiền đóng bảo hiểm từ lương của người lao động nhưng lại "ngâm" tiền không nộp về cơ quan BHXH. Đây là hành vi chiếm dụng tiền đóng bảo hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến tính pháp lý của sổ BHXH và thẻ BHYT. Ngoài ra, việc lập hồ sơ khống để trục lợi tiền ốm đau, thai sản cũng bị phát hiện với 227 lượt người hưởng sai quy định, buộc phải thu hồi về quỹ hàng trăm triệu đồng.

Chế tài nghiêm khắc, bảo đảm thượng tôn pháp luật

Với Luật BHXH năm 2024, ranh giới giữa "chậm đóng" và "trốn đóng" đã được phân định rõ ràng, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng chế tài. Phó Giám đốc BHXH thành phố Hà Nội Nguyễn Công Định nhấn mạnh: Việc phân định này giúp cơ quan chức năng xử lý đúng người, đúng tội và bảo đảm tính minh bạch.

Theo quy định mới, hành vi trốn đóng bảo hiểm không chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính lên tới 75 triệu đồng đối với cá nhân (tổ chức gấp đôi) mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự với khung hình phạt tù cao nhất lên đến 7 năm. Đặc biệt, mức tiền lãi chậm đóng được ấn định ở mức 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày vi phạm.

Chuyên gia Chu Quang Dũng cũng cảnh báo các đơn vị có ý định né tránh thanh tra: "Đối tượng thanh tra có thể xin hoãn nếu có lý do chính đáng nhưng thời gian hoãn thường không quá 30 ngày. Nếu cố tình trì hoãn hoặc không cung cấp hồ sơ với lý do "thông tin nội bộ", đơn vị có thể bị xem là cản trở hoạt động công vụ và bị cưỡng chế theo quy định".

Mục tiêu cuối cùng của các đợt thanh tra liên ngành không phải là xử phạt, mà là bảo đảm quyền lợi tối thượng cho người lao động. Trong buổi giao lưu trực tuyến mới đây, các chuyên gia đã giải đáp thắc mắc của hàng loạt độc giả về việc doanh nghiệp nợ tiền bảo hiểm ảnh hưởng thế nào đến cá nhân họ.

Chuyên gia Bùi Anh Tuấn - Phó Trưởng phòng Chế độ BHXH chỉ rõ một điểm rất quan trọng: "Nếu đơn vị chậm đóng BHXH dẫn đến Quỹ chưa thể chi trả trợ cấp cho người lao động (như trường hợp tai nạn lao động), đơn vị có trách nhiệm tạm thời chi trả các chế độ tương ứng với mức hưởng mà người lao động đáng lẽ được nhận. Sau khi đơn vị đóng đủ tiền, cơ quan BHXH sẽ hoàn trả lại số tiền này cho đơn vị". Điều này khẳng định trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp khi để xảy ra sai phạm gây thiệt hại cho người lao động.

Đồng thời, đối với những người lao động chuyển công tác khi công ty cũ còn nợ tiền, chuyên gia Ngô Trung Tứ cho biết cơ quan BHXH vẫn thực hiện "chốt sổ" xác nhận thời gian đã đóng thực tế để kịp thời giải quyết chế độ hoặc chuyển đơn vị mới, thay vì phải chờ đợi vô thời hạn.

Để duy trì hiệu quả bền vững, trong tháng 12-2025, BHXH thành phố đã phát động "chiến dịch 40 ngày" cao điểm, tập trung phối hợp với lực lượng Công an và Thuế để xử lý dứt điểm các đơn vị nợ trên 3 tháng. Đây là nỗ lực cuối năm nhằm bảo đảm mọi người lao động Thủ đô đều được hưởng đúng, hưởng đủ các chính sách an sinh xã hội.

Việc tăng cường thanh tra liên ngành không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà là một thông điệp mạnh mẽ về sự thượng tôn pháp luật. BHXH không phải là một loại "phí" mà chính là "phao cứu sinh" cho mỗi người dân. Sự quyết liệt trong thực thi pháp luật hôm nay chính là nền tảng để xây dựng một hệ thống an sinh xã hội bền vững, minh bạch cho tương lai của Thủ đô.

Người lao động cần chủ động hơn trong việc giám sát quá trình đóng bảo hiểm của mình qua ứng dụng VssID và có quyền khiếu nại, tố cáo ngay khi phát hiện dấu hiệu vi phạm để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Cùng với nỗ lực thanh tra liên ngành, sự chung tay của cả cộng đồng sẽ là yếu tố quyết định để ngăn chặn mọi hành vi trục lợi, giữ gìn sự công bằng cho quỹ an sinh xã hội.