Petrovietnam khẳng định vai trò là lực lượng then chốt trong khối doanh nghiệp nhà nước

Diễn đàn “Doanh nghiệp nhà nước: Nâng cao năng lực cạnh tranh và vai trò dẫn dắt” do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với các cơ quan nghiên cứu, các doanh nghiệp (Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam - Petrovietnam, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất dầu khí - PVFCCo, Tổng công ty Khí Việt Nam - PV GAS, Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn - BSR…) tổ chức đã bàn luận về các yếu tố then chốt nhằm phát huy nguồn lực khu vực này.

Doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt, là lực lượng vật chất quan trọng

Bà Nguyễn Thu Thủy - Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính) cho biết, DNNN luôn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, là thành tố quan trọng của kinh tế nhà nước, tạo nền tảng ổn định vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và dẫn dắt các khu vực kinh tế khác.

Cả nước hiện có 866 doanh nghiệp có vốn nhà nước do 49 bộ, ngành, địa phương đại diện chủ sở hữu, tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược như quốc phòng an ninh, năng lượng, kết cấu hạ tầng, tài chính - ngân hàng, khoa học - công nghệ, cung ứng sản phẩm/dịch vụ công ích thiết yếu.

Tính đến cuối năm 2024, tổng tài sản của khu vực kinh tế này (không tính 4 ngân hàng thương mại nhà nước) đạt trên 4,3 triệu tỷ đồng, riêng Petrovietnam vượt hơn 1,08 triệu tỷ đồng; tổng vốn chủ sở hữu trên 1,9 triệu tỷ đồng; tổng doanh thu hơn 2,9 triệu tỷ đồng, riêng Petrovietnam đạt hơn 1 triệu tỷ đồng; đóng góp cho ngân sách nhà nước trên 400 nghìn tỷ đồng/năm, riêng Petrovietnam đóng góp gần 167 nghìn tỷ đồng năm 2024.

Bà Nguyễn Thu Thủy đánh giá, mặc dù chỉ chiếm 0,23% tổng số doanh nghiệp cả nước (trung bình từ năm 2017-2023), DNNN đã thực hiện tốt vai trò trụ cột của nền kinh tế, đóng vai trò bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đặc biệt, Petrovietnam cùng với EVN bảo đảm nguồn điện, Petrolimex chiếm 50% thị phần kinh doanh xăng dầu, đã góp phần quan trọng trong nhiệm vụ này.

Trong các lĩnh vực quan trọng khác như công nghiệp, điện tử viễn thông, phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, lương thực… thì Viettel, VNPT, MobiFone, Vinafood I và II, Vietnam Airlines… là những doanh nghiệp then chốt nắm giữ hạ tầng kinh tế quan trọng.

Tuy nhiên, cũng theo bà Thủy, khối DNNN đang đối mặt với nhiều hạn chế và thách thức: Việc hình thành chuỗi giá trị gia tăng còn hạn chế, nguồn lực chưa được khơi thông, tính chủ động và cạnh tranh hạn chế, hiệu quả hoạt động chưa tương xứng, quản trị doanh nghiệp chậm đổi mới…

Để đạt được mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại (năm 2030) và nước phát triển, thu nhập cao (năm 2045), đòi hỏi phải có những cải cách và biện pháp thúc đẩy tăng trưởng đột phá đối với DNNN, cơ cấu lại khu vực này theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Đổi mới chuẩn quản trị doanh nghiệp nhà nước theo OECD

TS Lê Quang Thuận - Trưởng ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính cho rằng, đổi mới quản trị DNNN theo chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) là yêu cầu cấp bách nhằm nâng cao hiệu quả, minh bạch và vai trò dẫn dắt của khu vực kinh tế nhà nước.

Một yêu cầu then chốt khác là tách bạch vai trò chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước. OECD khuyến nghị tập trung quyền chủ sở hữu vào một đầu mối chuyên nghiệp để tránh can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp, bảo đảm tính độc lập của Hội đồng quản trị (HĐQT), trách nhiệm của người đại diện vốn và sự rõ ràng trong quan hệ giữa các cơ quan nhà nước bởi cách tiếp cận này giúp các quyết định đầu tư, bổ nhiệm và giám sát được thực hiện theo tiêu chí thị trường.

Theo ông Thuận, để DNNN vận hành bình đẳng như các doanh nghiệp khác, khuôn khổ pháp luật phải bảo đảm cạnh tranh công bằng. DNNN phải tuân thủ các điều kiện tiếp cận tài chính và các quy định cạnh tranh chung; các chi phí thực hiện nhiệm vụ công ích phải được hạch toán và chi trả minh bạch; doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ như mọi pháp nhân độc lập.

Về tổ chức, OECD yêu cầu HĐQT phải mạnh và độc lập, có thẩm quyền rõ ràng, toàn quyền bổ nhiệm Tổng Giám đốc, có thành viên độc lập và các ban chuyên môn như kiểm toán, rủi ro, lương thưởng; đồng thời định kỳ đánh giá hoạt động của chính mình và không để Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc.

Tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà quản lý khác… cũng đề cập đến các giải pháp mang tính đòn bẩy để nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNN như: Các chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ, hoàn thiện thể chế...