Hoàn thiện cơ chế phân cấp, ưu đãi đầu tư và phát triển năng lượng ngoài khơi

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, sau hơn ba năm thi hành, Luật Dầu khí năm 2022 đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập cần được tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện. Cụ thể, một số vấn đề khung, mang tính nguyên tắc và đặc thù của hoạt động dầu khí chưa được quy định đầy đủ; nhiều quy định đã không còn phù hợp với thực tiễn do môi trường pháp lý và hoạt động sản xuất, kinh doanh có nhiều thay đổi.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ, xu hướng chuyển dịch năng lượng và yêu cầu phát triển chuỗi giá trị dầu khí, năng lượng ngoài khơi gắn với dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao cũng đặt ra yêu cầu bổ sung các cơ chế, chính sách mới.

Theo Bộ trưởng, từ thực tiễn quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển của ngành, việc xây dựng Luật Dầu khí (sửa đổi) để thay thế Luật Dầu khí năm 2022 là hết sức cần thiết, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tháo gỡ các rào cản, hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi thu hút đầu tư và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư trong lĩnh vực dầu khí.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, ngày 3-4-2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 81/NQ-CP thông qua 5 nhóm chính sách làm cơ sở xây dựng dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Việc xây dựng dự án Luật được xác định trên quan điểm đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, gắn với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ; bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh năng lượng; bảo vệ, khai thác hiệu quả tài nguyên và chủ quyền quốc gia, trong đó có chủ quyền pháp lý trên biển; đồng thời xây dựng thể chế hội nhập, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao quyền, khắc phục tình trạng cục bộ trong quản lý.

Theo Tờ trình, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua, gồm 12 chương, 62 điều, giảm 7 điều so với Luật hiện hành. Dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Dầu khí năm 2022, bảo đảm tính ổn định, liên tục của các hợp đồng dầu khí, các hiệp định đã ký kết, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và thông lệ của ngành công nghiệp dầu khí quốc tế.

Về tổ chức thực hiện, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ sẽ thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động dầu khí trên phạm vi cả nước, đồng thời chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tổ chức thi hành Luật. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được giao triển khai các đề án điều tra cơ bản về dầu khí hoặc ký thỏa thuận với các tổ chức, cá nhân thực hiện các đề án này theo chấp thuận của cấp có thẩm quyền; đồng thời ký kết, quản lý và giám sát việc thực hiện các hợp đồng dầu khí theo quy định của pháp luật.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội (Ủy ban) Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho ngành dầu khí, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, ưu đãi đầu tư, phát triển năng lượng ngoài khơi và bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên quốc gia.

Ủy ban này nhất trí với sự cần thiết, cơ sở chính trị, cơ sở thực tiễn và mục tiêu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về dầu khí theo đề xuất của Chính phủ. Tuy nhiên, trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền đối với các nội dung thuộc diện phải xin ý kiến trước khi trình Quốc hội thông qua, bảo đảm tuân thủ Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Đối với các quy định về hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ CO₂ (CCS), ứng dụng dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao và phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, Ủy ban tán thành việc bổ sung các quy định mang tính nguyên tắc nhằm tạo điều kiện triển khai các hoạt động mới, góp phần tăng sức hấp dẫn đầu tư cho ngành dầu khí.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉ quy định những nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, giao Chính phủ quy định chi tiết; đồng thời giữ khái niệm "hoạt động dầu khí" như Luật hiện hành, cân nhắc việc bổ sung khái niệm "chuỗi giá trị dầu khí" và khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý tổng thể đối với các dự án CCS và năng lượng ngoài khơi độc lập.

Về quy định ứng dụng dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao, Ủy ban đề nghị làm rõ sự cần thiết và tính đặc thù của việc đưa nội dung này vào Luật Dầu khí. Trường hợp thực sự cần thiết, Luật chỉ nên quy định nguyên tắc Nhà nước có chính sách khuyến khích, còn các cơ chế, chính sách cụ thể thuộc thẩm quyền của Chính phủ.

Đối với các quy định tăng cường phân cấp, phân quyền cho cơ quan quản lý nhà nước và giao thêm quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Ủy ban cho rằng đây là sự thay đổi lớn về mô hình quản lý hoạt động dầu khí thượng nguồn, không chỉ là điều chỉnh mang tính kỹ thuật.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý theo hướng phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể; rà soát việc phân quyền cho Bộ Công Thương phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ; hoàn thiện cơ chế giao quyền cho Tập đoàn bảo đảm khả thi, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm quản lý chặt chẽ tài nguyên quốc gia.

Về chính sách ưu đãi trong hoạt động dầu khí, Ủy ban tán thành chủ trương xây dựng cơ chế ưu đãi đột phá nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư theo Kết luận số 101/KL-UBTVQH16. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ bổ sung cơ sở thực tiễn, tiêu chí áp dụng rõ ràng, thuyết minh đầy đủ căn cứ lựa chọn mức ưu đãi cũng như hoàn thiện quy định về quản lý, sử dụng quỹ bảo đảm nghĩa vụ thu dọn công trình để bảo đảm tính thống nhất của chính sách.

Đối với các quy định về hợp đồng dầu khí, Ủy ban đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng rõ ràng, mạch lạc, phân biệt cụ thể các trường hợp phải điều chỉnh hợp đồng và các trường hợp không phải điều chỉnh nhằm tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện.