Nông sản Việt trước cơ hội nâng hạng giá trị

Các tiêu chuẩn thương mại mới về sản xuất không gây mất rừng đang tạo sức ép đối với nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, nhưng cũng là cơ hội để nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), phát triển chuỗi giá trị nông sản minh bạch, có khả năng truy xuất nguồn gốc là xu thế tất yếu của thương mại toàn cầu.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng với Việt Nam khi nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, cà phê và cao su đang có mặt tại các thị trường với tiêu chuẩn cao, nhất là Liên minh châu Âu (EU).

“Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) là cơ hội để Việt Nam nâng cao năng lực quản lý, cải thiện chất lượng, tăng tính minh bạch và củng cố hình ảnh trên thị trường quốc tế”, ông Diện nhấn mạnh tại Hội thảo khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) về chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, diễn ra tại Hà Nội từ ngày 23 đến 26-6.

Để chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi, ngành lâm nghiệp đã thành lập tổ công tác EUDR, hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng cơ sở dữ liệu rừng trồng, phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc gắn với tọa độ địa lý và đẩy mạnh đào tạo cho doanh nghiệp, địa phương.

Cơ hội từ chuyển đổi

Theo ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, mở rộng nông nghiệp thiếu bền vững vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mất rừng trên thế giới. Trong khi đó, chính các hệ sinh thái rừng lại cung cấp nước, bảo vệ đất, hỗ trợ thụ phấn và duy trì năng suất nông nghiệp.

Vì vậy, cách tiếp cận theo từng dự án riêng lẻ không còn phù hợp mà cần các giải pháp ở quy mô chuỗi giá trị, kết nối sản xuất, thương mại, chính sách và cơ chế khuyến khích, trong đó truy xuất nguồn gốc giữ vai trò trung tâm.

Đại diện FAO cho rằng hệ thống truy xuất giúp đáp ứng yêu cầu của thị trường và nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng tính minh bạch, cải thiện quản trị chuỗi cung ứng và tạo điều kiện để người sản xuất tiếp cận các phân khúc có giá trị cao hơn.

"Truy xuất nguồn gốc không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn giúp nâng cao năng lực ra quyết định và mở rộng cơ hội phát triển bền vững cho người sản xuất", ông Ahuja nói.

FAO cũng ghi nhận những kết quả của Việt Nam trong bảo vệ và phục hồi rừng, đồng thời nhận định nước ta đang bước vào giai đoạn mà dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của nhiều ngành hàng.

Theo bà Bùi Thị Linh, cố vấn khu vực của Sáng kiến Team Europe (TEI) về chuỗi giá trị không gây mất rừng, Việt Nam có nhiều lợi thế để thích ứng với xu hướng mới nhờ kinh nghiệm quản lý rừng, nâng độ che phủ rừng và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc ở một số ngành hàng.

Thông qua sáng kiến này, EU và các quốc gia thành viên đang hỗ trợ các nước đối tác xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, giám sát rừng, quản lý đất đai và minh bạch hóa chuỗi cung ứng, nhằm thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp không đi kèm mất rừng.

Theo các chuyên gia, nếu tận dụng tốt quá trình chuyển đổi, Việt Nam sẽ giữ vững thị trường xuất khẩu và từng bước nâng cao vị thế của nông sản trên chuỗi giá trị toàn cầu.

Khi dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và tính minh bạch trở thành tiêu chuẩn mới của thương mại quốc tế, giá trị nông sản sẽ được quyết định bởi khả năng chứng minh tính bền vững. Đây cũng là cơ hội để nhiều ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam nâng tầm giá trị.