Nhiều thủ tục thi hành án hình sự được rút ngắn thời gian giải quyết từ ngày 1-7

Rút ngắn thời gian giải quyết hàng loạt thủ tục

Để chuẩn bị cho việc triển khai luật mới, Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao vừa ban hành Công văn số 378/TANDTC-PC ngày 19-6-2026 yêu cầu thủ trưởng các đơn vị thuộc TAND Tối cao, chánh án TAND và tòa án quân sự các cấp tổ chức quán triệt các nội dung mới của luật đến đội ngũ thẩm phán, thẩm tra viên, thư ký tòa án.

Theo TAND Tối cao, một trong những điểm mới quan trọng của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 là rút ngắn thời hạn giải quyết nhiều thủ tục so với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ và bảo đảm quyền lợi của người chấp hành án.

Cụ thể, thời hạn xem xét và quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được rút xuống còn 3 ngày làm việc kể từ khi tòa án nhận đủ hồ sơ đề nghị.

Đối với việc miễn chấp hành án phạt tù, thời gian giải quyết được quy định tối đa 9 ngày. Trong đó, trong vòng 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ, chánh án phải phân công thẩm phán chủ trì phiên họp. Sau khi được phân công, trong thời hạn 7 ngày, thẩm phán phải mở phiên họp và ban hành quyết định theo quy định.

Tương tự, thời hạn xem xét việc rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện được rút xuống còn 7 ngày làm việc. Thời gian xem xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ cũng được quy định tương tự.

Đối với các trường hợp miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; miễn thời hạn cấm cư trú còn lại hoặc miễn thời hạn quản chế còn lại, thời gian giải quyết tối đa là 9 ngày.

Một thay đổi đáng chú ý khác là Luật Thi hành án hình sự năm 2025 quy định nhiều phiên họp trong lĩnh vực thi hành án hình sự sẽ do một thẩm phán tiến hành thay vì hội đồng nhiều người như trước đây.

Những phiên họp được áp dụng cơ chế này gồm: xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù; xét miễn chấp hành án phạt tù; xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo hoặc được tha tù trước thời hạn có điều kiện; xét buộc chấp hành hình phạt tù của bản án cho hưởng án treo; xét giảm hoặc miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; xét miễn thời hạn cấm cư trú và miễn thời hạn quản chế còn lại.

Riêng phiên họp xét tha tù trước thời hạn có điều kiện vẫn được thực hiện theo Điều 368 Bộ luật Tố tụng hình sự, với hội đồng xét gồm chánh án và hai thẩm phán.

Chuyển một số thẩm quyền từ TAND cấp tỉnh về TAND khu vực

Luật cũng đánh dấu bước thay đổi trong phân cấp thẩm quyền xét xử khi chuyển một số nhiệm vụ từ TAND cấp tỉnh sang TAND khu vực.

Theo đó, TAND khu vực được giao thẩm quyền xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; quyết định trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân; quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù.

Việc điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ giảm tải cho TAND cấp tỉnh, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ do cơ quan có thẩm quyền gần với địa bàn nơi người chấp hành án cư trú hoặc đang thi hành án.

Bên cạnh việc điều chỉnh thời hạn và thẩm quyền, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 còn bổ sung nhiều quy định mới nhằm tăng cường tính minh bạch trong hoạt động thi hành án.

Theo đó, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người được hưởng án treo hoặc người đang chấp hành án cải tạo không giam giữ muốn được xem xét rút ngắn thời gian thử thách hoặc giảm thời hạn chấp hành án phải có đơn đề nghị.

Đáng chú ý, luật quy định rõ trường hợp tòa án không chấp nhận đề nghị hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù thì phải ban hành quyết định không chấp nhận. Đây là điểm mới so với Luật Thi hành án hình sự năm 2019, khi trước đây chỉ yêu cầu ban hành văn bản thông báo.

Đối với các trường hợp Viện Kiểm sát nhân dân kháng nghị quyết định về hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, tòa án phải trả lời trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kháng nghị. Nếu không đồng ý với nội dung kháng nghị, tòa án có quyền khiếu nại lên Viện Kiểm sát cấp trên trực tiếp theo quy định.

Ngoài ra, luật cũng quy định rõ thời điểm xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người hưởng án treo và người được tha tù trước thời hạn có điều kiện; đồng thời quy định việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ được thực hiện mỗi năm ba đợt vào dịp Tết Dương lịch, ngày Chiến thắng 30-4 và Quốc khánh 2-9.

Một nội dung mới khác được TAND Tối cao đánh giá có ý nghĩa thực tiễn là quy định khi gửi quyết định thi hành án phạt tù, tòa án phải gửi kèm bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Đối với các vụ án được xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, hồ sơ còn phải kèm theo bản án sơ thẩm theo quy định.

Theo TAND Tối cao, quy định này giúp hoàn thiện hồ sơ thi hành án, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan quản lý giam giữ trong quá trình thực hiện các chế độ liên quan đến phạm nhân như tạm đình chỉ chấp hành án, giảm thời hạn chấp hành án hoặc giải quyết các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật.

“

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 180 Luật Thi hành án hình sự năm 2025 quy định đối với các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng đến ngày 1-7-2026 chưa được thi hành hoặc chưa thi hành xong thì sẽ áp dụng các quy định của luật mới để tiếp tục tổ chức thi hành.