Nhà thơ Hữu Thỉnh “dốc” hết tình cảm 13 năm sống trong Binh chủng Tăng- Thiết giáp vào tiểu thuyết đầu tay

Tiểu thuyết Thép dưới cỏ do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành, là kết tinh của gần sáu thập kỷ ấp ủ và cũng là "món nợ" tinh thần mà nhà thơ Hữu Thỉnh luôn đau đáu với Binh chủng Tăng - Thiết giáp.

Nhập ngũ năm 1963, Hữu Thỉnh về Trung đoàn 202 - Trung đoàn đầu tiên của Binh chủng Tăng - Thiết giáp và có hơn 13 năm gắn bó với lực lượng này. Suốt những năm tháng này, ông đã đi qua hầu hết những chiến dịch lớn của binh chủng, từ Đường 9 - Khe Sanh, Tây Nguyên đến Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Thế nhưng, giữa biết bao trận đánh từng chứng kiến, Làng Vây vẫn là ký ức day dứt nhất trong ông. Chính nỗi day dứt ấy đã thôi thúc nhà thơ lựa chọn trận đánh này làm chất liệu cho cuốn tiểu thuyết đầu tay ở tuổi 84.

Ít ai biết rằng, ngay từ năm 1968, sau khi chiến dịch Tà Mây - Làng Vây kết thúc, nhà thơ Hữu Thỉnh đã bắt tay viết về sự kiện này. Khi ấy, nhóm của ông có 5 người cùng tham gia viết, mỗi người một mảng. Nhưng, cuối cùng tất cả vẫn chỉ là những tác phẩm riêng lẻ, chưa đủ để kết thành một cuốn sách hoàn chỉnh.

Gần 60 năm trôi qua, tâm nguyện viết một cuốn tiểu thuyết về chiến dịch Tà Mây - Làng Vây vẫn chưa bao giờ nguôi trong nhà thơ Hữu Thỉnh. Giờ đây, khi cầm cuốn sách trên tay, ông thực sự hạnh phúc vì đã hoàn thành điều mình day dứt suốt nhiều thập kỷ, như một sự tri ân đối với những người lính tăng và với chính cái nôi đã nuôi dưỡng mình trưởng thành.

Tuy nhiên, theo nhà thơ Hữu Thỉnh, ông hoàn thiện cuốn sách cũng không hề dễ dàng. Điều khó khăn là ông không còn nhớ 60 năm trước mình đã viết những gì, bởi không lưu giữ được bất kỳ trang bản thảo nào. Ngay cả tư liệu về chiến dịch cũng không nhiều.

Có thể khẳng định, Thép dưới cỏ của Hữu Thỉnh viết về Làng Vây, nhưng đó là Làng Vây của văn học, chứ không phải bản sao của lịch sử.

“Tôi đã dốc vào đây tất cả tình cảm của tôi sau 13 năm sống và phục vụ trong Binh chủng Tăng - Thiết giáp, và xem đây là cách để trả món nợ lớn đối với cái nôi đã nuôi dưỡng tôi trưởng thành”, nhà thơ Hữu Thỉnh chia sẻ. Trong tác phẩm, một số nguyên mẫu được văn học hóa nhằm làm đậm thêm dấu ấn lịch sử, còn phần lớn sự kiện và nhân vật đều là sản phẩm của sáng tạo nghệ thuật.

Đại tá Nguyễn Văn Sáu, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, cho biết, Thép dưới cỏ là một tiểu thuyết lấy nguyên liệu từ trận đánh Làng Vây. Tác giả không quá lệ thuộc vào diễn biến hay kết quả của trận đánh, cũng không bị giới hạn bởi góc nhìn của nhân vật Tôi trong truyện, mà sáng tạo trong việc mở rộng không gian, bối cảnh, đi sâu vào khai thác tâm trạng, tinh cách, miêu tả, ứng xử của các nhân vật trong truyện cả ở phía ta và địch.

Nhận xét về cuốn tiểu thuyết, nhà thơ Lê Thành Nghị cho biết, Thép dưới cỏ ghi lại những ký ức đặc biệt của chính tác giả, người từng trực tiếp tham gia trong đội hình Đại đội 36 ở trận đánh hiệp đồng binh chủng đầu tiên của Bộ đội Tăng - Thiết giáp, trận Làng Vây tiêu diệt Mỹ - ngụy ngày 7-2-1968. Trong tiểu thuyết, Hữu Thỉnh chính là nhân vật Ngôn Thanh, phụ trách công tác tuyên huấn của đơn vị, xuống tận Đại đội 36 – đơn vị xe tăng chủ lực trong trận đánh. Vì vậy, có thể nói, cuốn tiểu thuyết mang dáng dấp của một cuốn tự truyện.

“Vì mang dáng dấp của một cuốn tự truyện nên đây là tiếng nói của người trong cuộc, là ‘sự thật ở chiến hào’, qua cảm nhận của một ngòi bút, vào thời điểm đó, là một ‘nhà thơ trẻ’. Chính vì vậy, hiện thực chiến tranh trong cuốn tiểu thuyết hiện lên rất chân thực, sinh động”, nhà thơ Lê Thành Nghị nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, vốn xuất thân là cán bộ tuyên huấn của Binh chủng Tăng - Thiết giáp, nhà thơ Hữu Thỉnh am hiểu tâm tư của từng cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị. Theo nhà văn Bắc Sơn, thành công của tác phẩm không chỉ nằm ở việc xây dựng những nhân vật lý tưởng mà còn ở ngôn ngữ tiểu thuyết. “Đối thoại rất đời, rất lính, rất tăng”- nhà văn Bắc Sơn nhận định. Nhà văn Bắc Sơn cũng tiết lộ, 17 chương của tiểu thuyết chứa đựng nhiều tình huống, chi tiết đặc sắc về cuộc chiến giữa ta và địch; những tấm gương chiến đấu dũng cảm, mưu trí, sáng tạo của người chỉ huy và bộ đội xe tăng; về tình quân dân, cũng như câu chuyện tình yêu của người lính tăng.

Nhà thơ Hữu Thỉnh sinh năm 1942 tại Vĩnh Phúc, tốt nghiệp Trường Viết văn Nguyễn Du khóa đầu. Ông tham gia Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam từ khóa III đến khóa VIII, giữ cương vị Chủ tịch Hội trong bốn nhiệm kỳ liên tiếp, từ năm 2000 đến năm 2020. Ông cũng là Đại biểu Quốc hội khóa X và khóa XI. Ngoài ra, nhà thơ từng giữ chức Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Năm 2024, nhà thơ Hữu Thỉnh ra mắt tác phẩm Giao hưởng Điện Biên nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 – 7/5/2024). Tác phẩm được trao Giải A Giải thưởng Văn học, Nghệ thuật, Báo chí về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng giai đoạn 2020 – 2025 do Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức.