Nguyễn Lê Hoa: Cô gái Hà thành mang quê hương đến trời Âu

Nếp nhà Hà Nội nơi xứ người

Nguyễn Lê Hoa sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Ký ức đầu tiên của Nguyễn Lê Hoa khi nhớ về quê hương là bà ngoại. Bà ăn trầu, răng đen, đôi chân sưng khớp không đi được nên có lúc phải di chuyển bằng tay. Mỗi mùa hè, cô cháu gái nhỏ lại theo bà về các vùng ngoại thành để đỡ đần gia đình các dì. "Bà dạy mình rất nhiều kỹ năng sống từ khi còn rất nhỏ, giống như mình là chân, là tay của bà vậy", chị kể. Bà dạy cháu đọc sách bất cứ khi nào có thể, chăm cháu từ những việc nhỏ nhất.

Lớn thêm, "nếp" ứng xử của Nguyễn Lê Hoa được mẹ và thầy cô tiếp nối truyền dạy. Con gái phải biết nấu nướng, dọn dẹp, may vá thêu thùa, ngoài giờ học lúc nào cũng có việc. Những nề nếp ấy lớn lên cùng chị trong lòng Hà Nội rất đỗi thân thương. Chị chưa bao giờ thấy thiệt thòi, "ngược lại, mình luôn thấy ấm áp và được che chở".

Cùng mái nhà thân thuộc, Hà Nội của chị còn là những trái bàng rụng trên phố Thái Phiên, lớp chuyên Văn trên tầng ba một khu nhà màu vàng ở Hoàn Kiếm, những gánh hàng ăn thơm nức mùi chuối trong khu chợ trời… "Mình nhớ từng hàng cây, từng góc phố", chị nói. Năm 18 tuổi, chị theo gia đình sang Thụy Sĩ, khi người thân công tác tại Phái đoàn thường trực của Việt Nam bên cạnh các tổ chức quốc tế và Liên hợp quốc tại Geneva. Hành trang mang theo không nhiều, và một thứ không bao giờ vơi: "nếp nhà".

Xứ người không đón cô gái trẻ bằng những ngày lãng mạn. Trời lạnh, món ăn lạ, bạn bè, họ hàng cách xa vạn dặm. "Lúc ấy, tôi bị sốc rất lớn vì mọi thứ đều xa lạ", chị nhớ lại. Không kể, học phí các trường ngoại ngữ tư ở đây lại đắt. Để có tiền đóng học phí, Nguyễn Lê Hoa phải đi xin việc ở các nhà hàng.

Sáng đến lớp, trước 11h30 có mặt cho ca trưa, hai tiếng nghỉ chiều dành để học bài, rồi làm tiếp từ 18h đến nửa đêm, sáu ngày mỗi tuần. Sự chăm chỉ, cần mẫn giúp chị được một công ty nhận vào làm ngay khi đang thực tập. Rồi sự nghiệp, gia đình và các con lần lượt đến, níu chị ở lại Geneva.

Ở đâu, Nguyễn Lê Hoa cũng mang Hà Nội bên mình bằng từng điều bà và mẹ đã dạy, trước hết là việc bếp núc. Những năm sống cùng gia đình trong khu nhà của cơ quan đại diện Việt Nam, chị cùng các cô chú nấu món Việt chiêu đãi bạn bè quốc tế, mặc áo dài biểu diễn trong các ngày lễ văn hóa và dịp Tết. Đi làm ở ngân hàng, tuần nào chị cũng mang đồ ăn tự nấu đến mời đồng nghiệp. Với nhiều người nước ngoài, những hộp cơm ấy là lần đầu họ biết đến ẩm thực Việt.

Từ những bữa cơm sẻ chia ấy, chị nảy ra mong muốn lớn hơn: có một góc Hà Nội thật sự giữa Geneva. Chị rời công việc kế toán trưởng đang thuận lợi để mở một quán ăn thuần Bắc, với phở, bún riêu, bún chả, bánh cuốn, nộm. Người Việt Nam sang du lịch, công tác tìm đến như tìm về một góc phố nhà. Bạn bè quốc tế đến để làm quen với hương vị Việt. Đó cũng là nơi chị lan tỏa tới các con mình tình yêu với Hà Nội lớn hơn những gì các con biết. Cứ thế, chị quảng bá văn hóa Việt Nam bằng cách rất Hà Nội: một mâm cơm tươm tất, một bát phở nóng, một lời mời chân tình.

Hà Nội tiếp sức, thi ca nối nhịp

Ngay trước ngày quán khai trương, một tai nạn khiến chị mất bàn tay phải. "Giây phút ấy rất khó khăn. Tận 6 tháng sau, nhờ sự động viên của mọi người mới có can đảm nhìn vào bàn tay mình". Từ người cầu toàn, chăm chỉ, việc gì cũng làm, khiếm khuyết của đôi tay khiến chị có lúc muốn làm tới kiệt sức để quên đi nỗi đau ấy. Và thơ, người bạn tinh thần của chị, cũng “im bặt"... Nhưng rồi, chính nỗi đau, nỗi sợ bị nhìn như một người "khiếm khuyết" đã dần chuyển hóa thành động lực giúp chị vượt lên hoàn cảnh.

Rồi chị kiên nhẫn tập lại mọi việc bằng tay trái, học cách dùng phần tay phải còn lại để tiếp tục đứng bếp. Từ thao tác đơn giản đến món ăn cầu kỳ, tất cả học lại từ đầu. Trên cánh tay chị giờ có những hình xăm che vết khâu. Ra ngoài, chị đeo một bàn tay silicon. Và những món ăn Hà Nội vẫn tiếp tục đến với thực khách.

Vừa đứng vững, chị lại đổ bệnh, lần này nặng nề hơn. Giữa những ngày suy sụp, chị chọn trở về Việt Nam, tìm đến các bác sĩ Bệnh viện Việt Đức. Sau ca đại phẫu, tỉnh dậy, chị bất ngờ khi thấy những ký ức tưởng đã mất nay lại ùa về. Chị nói mình khỏe lại cả thể chất lẫn tinh thần "nhờ sự khéo léo và tử tế của thầy thuốc Việt Nam". Quê hương, nơi chị luôn nhớ về, giờ lại là nơi tiếp sức cho chị.

Cùng những ký ức, cảm xúc thơ ca của Nguyễn Lê Hoa cũng trở lại. "Mình chưa bao giờ nghĩ sẽ viết để lưu giữ kỷ niệm hay xuất bản", chị chia sẻ. Vậy mà từ tháng 10-2025, chị viết không ngừng. Khoảng 90% trong hơn 200 bài thơ của tuyển tập "Hà Nội, yêu và nhớ" (tác phẩm được viết bằn 3 thứ tiếng) ra đời từ đó. Thơ chị viết về Hà Nội, về bà, về mẹ, về cô giáo cũ, về tình yêu, và về chính hành trình hồi phục qua những bài như "Trả bài", "Cô gái", "Hồi sinh".

Như từng muốn bạn bè quốc tế nếm vị Hà Nội qua bát phở, giờ chị muốn họ đọc được Hà Nội qua thơ. Chị tự chuyển ngữ tuyển tập sang tiếng Anh và tiếng Pháp. Cảm xúc đến bằng ngôn ngữ nào, chị viết bằng ngôn ngữ ấy. Nhân dịp kỷ niệm 55 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thụy Sĩ, chị viết thêm những bài thơ trực tiếp bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. "Tôi hy vọng thơ ca và âm nhạc sẽ trở thành nhịp cầu văn hóa, góp phần kết nối giữa Việt Nam và Thụy Sĩ", chị nói.

Đọc những chủ trương gần đây về văn hóa và về kiều bào, như Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, chị bảo mình thấy được tiếp thêm động lực. "Nghị quyết gọi kiều bào là đại sứ văn hóa, là cầu nối. Mình không dám nhận chữ đại sứ, mình chỉ nấu một bát phở, dịch một câu thơ, để bạn bè ở Thụy Sĩ hiểu thêm về Hà Nội. Nhưng biết rằng, việc nhỏ ấy cũng là một trong số những mục tiêu đất nước đang hướng tới, mình muốn làm nhiều hơn nữa", chị chia sẻ.

Mỗi lần về nước, chị thấy Hà Nội đổi thay, phố xá sầm uất hơn, xanh, sạch hơn, khách quốc tế đông hơn. Nhưng Hồ Gươm, chợ Đồng Xuân, chợ Hôm, những hàng cây cổ thụ trên Bà Triệu, Hàng Trống, Phan Đình Phùng… vẫn vẹn nguyên. Vẹn nguyên như thế còn có cốt cách người Hà Nội chị mang theo suốt những năm sống ở châu Âu. Chị học những điều hay của phương Tây nhưng biết giữ mình. Nếp nhà bà và mẹ trao cho chị, giờ chị trao lại cho các con ở một đất nước khác.

Tuyển tập thơ tam ngữ, theo chị, như một khúc dạo đầu. Chặng đường tiếp theo chị hướng tới là những dự án dạy nghề, học nghề, tiếp nối điều bà ngoại chị đã làm: trao cho người khác một cái nghề, và cùng với nó là nếp sống tử tế của người Hà Nội.