Người nộp thuế cần làm gì để được giảm trừ chi phí y tế, giáo dục?

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, ông Nguyễn Văn Được, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thuế và Kế toán Trọng Tín đã phân tích những điểm người nộp thuế cần lưu ý để không bỏ lỡ quyền lợi.

Chính sách nhân văn, giảm gánh nặng cho người nộp thuế

- Lần đầu tiên Luật Thuế thu nhập cá nhân cho phép giảm trừ gia cảnh đối với chi phí y tế và giáo dục của người nộp thuế và người phụ thuộc, với mức tối đa 47 triệu đồng/năm. Theo ông, chính sách này có ý nghĩa như thế nào đối với người làm công ăn lương trong bối cảnh chi phí học tập, chăm sóc y tế ngày càng tăng?

- Đây là một chính sách khá nhân văn, phù hợp với thực tiễn đời sống và giúp người nộp thuế giảm bớt gánh nặng tài chính.

Đáng chú ý, chính sách này không chỉ hướng đến nhóm người có thu nhập thấp mà áp dụng đối với người nộp thuế làm công ăn lương thuộc diện đáp ứng điều kiện theo quy định. Khi được giảm trừ tối đa 47 triệu đồng đối với các khoản chi y tế, giáo dục đủ điều kiện, thu nhập tính thuế cũng giảm tương ứng, từ đó số thuế thu nhập cá nhân phải nộp được giảm xuống.

- Nhiều người cho rằng cứ phát sinh chi phí học tập hoặc khám chữa bệnh là được giảm trừ tương ứng. Ông có thể giải thích rõ những khoản chi nào đủ điều kiện, đặc biệt với giới hạn 23 triệu đồng cho y tế và 24 triệu đồng cho giáo dục?

- Không phải mọi khoản chi y tế, giáo dục phát sinh đều mặc nhiên được giảm trừ. Mức giảm trừ tối đa là 23 triệu đồng đối với chi phí y tế và 24 triệu đồng đối với chi phí giáo dục, kèm theo những điều kiện và hồ sơ chứng minh cụ thể.

Đối với chi phí y tế, người nộp thuế phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ tại các cơ sở khám, chữa bệnh thuộc phạm vi được quy định.

Đối với giáo dục, khoản chi được tính giảm trừ là học phí từ mầm non đến trung học phổ thông, cao đẳng, đại học, dạy nghề và các khoản chi đào tạo, nâng cao chuyên môn theo quy định đối với người nộp thuế và người phụ thuộc.

Điểm quan trọng là khoản chi phải thực tế phát sinh và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Người nộp thuế không thể chỉ kê khai dựa trên số tiền mình đã bỏ ra mà không có căn cứ chứng minh.

Chứng từ là điều kiện quan trọng để được giảm trừ

- Thưa ông, để được tính giảm trừ, người nộp thuế cần chuẩn bị những loại hóa đơn, chứng từ nào? Những khoản chi đã được bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội chi trả có được tính hay không?

- Nguyên tắc chung là phải có hóa đơn giá trị gia tăng, hóa đơn bán hàng hoặc chứng từ đặc thù theo quy định, chẳng hạn phiếu thu viện phí, phiếu thu học phí.

Chi phí phát sinh trong năm nào thì được tính cho năm đó. Nếu trong năm, chi phí y tế vượt 23 triệu đồng hoặc chi phí giáo dục vượt 24 triệu đồng thì phần vượt quá cũng không được tính giảm trừ trong năm đó.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là phần chi phí đã được bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế hoặc nguồn khác chi trả thì không được tiếp tục tính giảm trừ. Chỉ phần chi phí mà người nộp thuế thực tế phải tự chi trả, đáp ứng đủ điều kiện và có chứng từ hợp lệ, mới là căn cứ để tính giảm trừ.

- Trong trường hợp cha mẹ thanh toán học phí cho con nhưng hóa đơn, chứng từ đứng tên người phụ thuộc là học sinh, sinh viên thì có ảnh hưởng đến việc giảm trừ? Nếu cơ sở giáo dục, y tế chưa xuất hóa đơn đầy đủ thì người nộp thuế cần xử lý thế nào?

- Về nguyên tắc, hóa đơn, chứng từ cần thể hiện đúng đối tượng phát sinh khoản chi. Ví dụ, học phí của con thì chứng từ có thể thể hiện tên người con là đối tượng được học và được tính giảm trừ. Việc cha hoặc mẹ trực tiếp thanh toán không làm mất quyền giảm trừ nếu các điều kiện khác được đáp ứng.

Hiện nay, hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi nên việc yêu cầu các cơ sở giáo dục, y tế cung cấp hóa đơn, chứng từ hợp lệ về cơ bản thuận lợi hơn trước.

Tuy nhiên, người nộp thuế cần chủ động bảo vệ quyền lợi của mình. Khi phát sinh chi phí y tế, giáo dục, nên yêu cầu đơn vị cung cấp dịch vụ xuất hóa đơn, chứng từ đầy đủ, đúng quy định và lưu giữ để sử dụng khi quyết toán thuế.

- Người có phát sinh chi phí y tế, giáo dục cần thực hiện việc giảm trừ và quyết toán thuế như thế nào? Điều này có làm phát sinh thêm thủ tục cho người lao động và họ cần lưu ý gì để không bỏ lỡ quyền lợi khi quyết toán thuế năm 2026, thưa ông?

- Đối với các khoản giảm trừ này, người nộp thuế có thể được tính giảm trừ ngay trong năm nếu có đầy đủ hồ sơ. Tuy nhiên, đến cuối năm, việc quyết toán thuế vẫn là khâu cần thiết để tổng hợp và xác định chính xác nghĩa vụ thuế của cả năm.

Theo tôi, người nộp thuế nên chuẩn bị hồ sơ ngay từ thời điểm phát sinh chi phí, thay vì chờ đến cuối năm mới tập hợp. Cách làm này vừa hạn chế thất lạc chứng từ, vừa giúp quá trình quyết toán thuận lợi hơn.

Việc yêu cầu quyết toán và kiểm tra hồ sơ là cần thiết để bảo đảm tính minh bạch, chính xác khi chính sách giảm trừ được mở rộng thêm cho người nộp thuế.

- Từ thực tế triển khai, ông có khuyến nghị gì?

- Các cơ sở giáo dục, y tế có trách nhiệm thực hiện xuất hóa đơn, chứng từ đầy đủ cho người sử dụng dịch vụ. Đây là một mắt xích quan trọng để chính sách giảm trừ có thể vận hành trên thực tế.

Về phía người nộp thuế, cần chủ động yêu cầu đơn vị cung cấp dịch vụ xuất đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ và lưu giữ cẩn thận. Khi có thể, nên thực hiện thanh toán qua các phương thức không dùng tiền mặt để tăng tính minh bạch và thuận tiện trong việc chứng minh khoản chi.

- Nếu được điều chỉnh, theo ông, cơ chế giảm trừ chi phí y tế và giáo dục cần được thiết kế như thế nào để vừa kiểm soát được gian lận, vừa bảo đảm người dân thực sự được hưởng chính sách?

- Theo tôi, trọng tâm vẫn là xây dựng cơ chế chứng từ minh bạch, thuận tiện và có khả năng kiểm tra, đối soát bằng dữ liệu điện tử. Khi hóa đơn điện tử từ các cơ sở giáo dục, y tế được kết nối và quản lý hiệu quả, cơ quan thuế có thể kiểm soát tốt hơn khoản chi được kê khai, trong khi người dân cũng giảm được gánh nặng về thủ tục.

Cùng với đó, việc nghiên cứu áp dụng một hạn mức chung cho cả chi phí y tế và giáo dục sẽ tạo sự linh hoạt hơn cho người nộp thuế. Chính sách khi đó vừa bảo đảm kiểm soát ngân sách, vừa phản ánh sát hơn nhu cầu chi tiêu thực tế của từng gia đình.

- Trân trọng cảm ơn ông!