Nghiên cứu Nhật Bản - tăng cường hiểu biết, thúc đẩy hợp tác

Trong bối cảnh hợp tác song phương tiếp tục mở rộng, tri thức về Nhật Bản tạo cơ sở cho đối thoại, kết nối con người và thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Tại hội thảo quốc tế “Nghiên cứu Nhật Bản hướng tới kỷ nguyên mới trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản” ngày 23-10, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu Nhật Bản trong việc làm sáng tỏ lịch sử châu Á, quan hệ quốc tế, giao lưu văn hóa và những vấn đề của xã hội đương đại. “Trao đổi tri thức giúp các học giả từ những nền tảng lịch sử, văn hóa khác nhau hiểu nhau hơn, góp phần củng cố quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình, thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới giữa hai nước”, Đại sứ nêu rõ.

Đại sứ đánh giá cao sự phát triển của ngành Nhật Bản học tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là việc triển khai chương trình đào tạo tiến sĩ năm 2023. Ông đề cập Diễn đàn Nghiên cứu Nhật Bản được tổ chức từ năm 2022 trong khuôn khổ hợp tác giữa nhà trường và Đại học Tokyo, tạo cơ hội cho các nhà nghiên cứu trẻ, phát triển đội ngũ học giả và tăng cường kết nối giữa các cơ sở nghiên cứu hai nước.

Thực tế, sự hiểu biết giữa Việt Nam và Nhật Bản được vun đắp qua hoạt động nghiên cứu, đào tạo và trải nghiệm trực tiếp. PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng nhà trường, đánh giá ngành Nhật Bản học đã phát triển mạnh mẽ từ khi thành lập bộ môn năm 1996. Hằng năm, hơn 30 lượt sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh có cơ hội sang Nhật Bản học tập, giao lưu ngắn hạn.

Theo PGS.TS Đặng Hồng Sơn, sự hỗ trợ của các trường đại học, tổ chức và quỹ học bổng Nhật Bản giúp người học tiếp cận trực tiếp ngôn ngữ, văn hóa và đời sống nước này. “Nhiều cựu sinh viên hiện làm việc tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp Nhật Bản hoặc sinh sống tại Nhật Bản, trở thành cầu nối giữa hai xã hội” - những “đại sứ nhân dân” theo cách gọi của ông, góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị qua công việc và những kết nối trong đời sống hằng ngày.

Liên quan đến giáo dục, GS Iwatsuki Junichi, Đại học Tokyo, chia sẻ kinh nghiệm hợp tác với Đại học Quốc gia Việt Nam trong đào tạo đội ngũ nghiên cứu Nhật Bản từ năm 2011. Chương trình hỗ trợ sinh viên Việt Nam sang Nhật Bản học tập, nghiên cứu, cấp học bổng, mời chuyên gia Nhật Bản giảng dạy và phát triển nguồn tài liệu chuyên ngành. Giáo sư nhìn nhận việc đào tạo nhà nghiên cứu cần chú trọng khả năng khai thác tài liệu tiếng Nhật, đặc biệt là tư liệu gốc, đồng thời tạo điều kiện để học giả trẻ trình bày và công bố kết quả. “Sau 15 năm, chương trình đã góp phần xây dựng đội ngũ kế cận và mở rộng cơ hội để các học giả Việt Nam tham gia mạng lưới học thuật quốc tế”, ông cho biết.

Trong khi đó, ông Koike Wakao, Giám đốc Ban Nghiên cứu Nhật Bản thuộc Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản, đánh giá tầm quan trọng của duy trì giao lưu học thuật và bồi dưỡng thế hệ học giả trẻ. Trong bối cảnh mạng xã hội làm thay đổi cách người trẻ tiếp cận thông tin, việc tạo thêm cơ hội tìm hiểu ngôn ngữ, lịch sử và văn hóa Nhật Bản càng có ý nghĩa đối với sự phát triển của ngành. Ông kỳ vọng mạng lưới hợp tác sẽ tiếp tục mở rộng, tăng cường giao lưu giữa hai nước khi Việt Nam và Nhật Bản hướng tới kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2028.

Từ quan hệ song phương, nghiên cứu Nhật Bản còn mở ra những vấn đề có ý nghĩa rộng hơn đối với khu vực và thế giới. Những chuyển biến về kinh tế, dân số, văn hóa và xã hội Nhật Bản cung cấp cơ sở để so sánh, trao đổi kinh nghiệm và tìm hiểu các thách thức chung. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành, đặt các vấn đề của Nhật Bản trong mối liên hệ với bối cảnh quốc tế.

GS.TS Kusunoki Ayako, đại diện Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Văn hóa Nhật Bản (Nichibunken), đề cao mở rộng hợp tác xuyên biên giới, bởi đặt lịch sử, văn hóa, xã hội Nhật Bản trong bối cảnh khu vực và thế giới giúp mở rộng góc nhìn, hình thành câu hỏi mới và thúc đẩy trao đổi học thuật.

Một mạng lưới góp phần thúc đẩy kết nối này là Liên minh Nghiên cứu Nhật Bản Quốc tế, thành lập năm 2016 và mở rộng sự tham gia của các cơ sở nước ngoài từ năm 2022. Hiện mạng lưới có 28 cơ sở tại Nhật Bản và 67 cơ sở ở nước ngoài, trong đó có Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Các dự án chung và hoạt động trao đổi tạo điều kiện để thành viên chia sẻ kết quả, tiếp cận tư liệu và phát triển các hướng nghiên cứu mới.

Hội thảo là dịp để các học giả từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Pháp và nhiều cơ sở nghiên cứu khác trao đổi về định hướng phát triển ngành nghiên cứu Nhật Bản. Sự kiện do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phối hợp với Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam thuộc Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản tổ chức, với tài trợ của Quỹ Giao lưu Quốc tế Toshiba và Nichibunken, nhân kỷ niệm 30 năm thành lập ngành Nhật Bản học tại nhà trường.