Nghiên cứu bổ sung cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật

Góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật, nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn vướng mắc; thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác PBGDPL; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Gồm 5 chương với 42 điều (giữ nguyên số lượng chương và tăng 1 điều so với Luật PBGDPL năm 2012; trong đó sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, cơ bản giữ nguyên nội dung 1 điều và bổ sung 1 điều mới), Dự thảo Luật quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong truyền thông chính sách và PBGDPL; đồng thời áp dụng với các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài có liên quan PBGDPL. Dự thảo hoàn thiện một số chính sách của Nhà nước về PBGDPL để phù hợp tình hình mới.

Bên cạnh phân định rõ trách nhiệm các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong PBGDPL, trong đó bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động, một số chủ thể, cá nhân... nhằm xác định rõ trách nhiệm, huy động hệ thống chính trị tham gia PBGDPL.

Liên quan Hội đồng phối hợp PBGDPL, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo Luật quy định theo hướng: Người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương căn cứ tình hình thực tiễn quyết định thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL của bộ, cơ quan, tổ chức mình để tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả công tác PBGDPL.

Về đối tượng đặc thù, kế thừa và điều chỉnh các nhóm đặc thù theo Luật hiện hành cho phù hợp thực tiễn và bổ sung một số đối tượng đặc thù: Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo, người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.

Cùng với đó, dự thảo Luật hoàn thiện quy định về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục và hệ thống giáo dục quốc dân, với điểm mới là quy định rõ các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm đưa nội dung, trang bị kiến thức pháp luật liên quan ngành nghề đào tạo để tổ chức giảng dạy; bổ sung trách nhiệm cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, cơ quan quản lý Nhà nước về PBGDPL.

Đáng chú ý, theo Bộ trưởng, dự thảo Luật bổ sung truyền thông chính sách và các phương thức PBGDPL hiện đại, chuyển đổi số; bổ sung quy định về mục đích, nội dung, hình thức, nguyên tắc, trách nhiệm truyền thông chính sách và quy định các phương thức PBGDPL mới gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Linh hoạt việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp tỉnh

Tại phiên họp, trình bày thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (PL&TP) Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban PL&TP và Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật PBGDPL năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn.

Thường trực Ủy ban PL&TP cơ bản tán thành phạm vi điều chỉnh của Luật, đồng thời có ý kiến cho rằng phạm vi sửa đổi Luật như đề xuất chưa giải quyết được những bất cập cơ bản của công tác PBGDPL. Do đó, đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung những cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp thuận tiện tiếp cận, tìm hiểu pháp luật.

Về đối tượng áp dụng, một số ý kiến trong Thường trực Ủy ban PL&TP đề nghị cân nhắc bỏ quy định này do không thật sự cần thiết vì đều đã được xác định thông qua các quy định cụ thể tại từng chương, điều.

Đặc biệt, với một số nội dung của dự thảo Luật, về Hội đồng phối hợp PBGDPL (Điều 7), đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban PL&TP và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu tán thành quy định của dự thảo Luật. Song, có ý kiến đề nghị không quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp tỉnh mà quy định tương tự như Hội đồng phối hợp PBGDPL ở bộ, ngành để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế từng địa phương; làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của việc không quy định thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã.

Đối với nội dung quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác PBGDPL của người đứng đầu bộ, ngành Trung ương và Chủ tịch UBND cấp xã, đề nghị chuyển sang quy định tại các điều luật khác cho phù hợp; rà soát để quy định rõ phạm vi trách nhiệm; phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã, giữa HĐND với UBND cùng cấp.

Về PBGDPL thông qua ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (Điều 13), Thường trực Ủy ban PL&TP và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu đề nghị nghiên cứu hướng bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng nội dung PBGDPL trên không gian mạng; quy định rõ trách nhiệm cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với nội dung đăng tải... Với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong PBGDPL, đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra trước khi cung cấp cho người dân, doanh nghiệp; xử lý kịp thời khi phát hiện thông tin không chính xác…

Liên quan đối tượng đặc thù (Điều 16), Thường trực Ủy ban PL&TP đề nghị nghiên cứu bổ sung người bị phạt cải tạo không giam giữ, người cao tuổi, thanh thiếu niên, trẻ em vào nhóm đối tượng đặc thù…

Tại Phiên họp, Thường trực Ủy ban PL&TP, Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí, nguyên tắc xác định đối tượng bị hạn chế khả năng tiếp cận pháp luật, làm căn cứ để Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện.