Nâng tầm giá trị văn hóa biển từ Lễ hội thờ Lạc Long Quân và Âu Cơ

Bên cạnh những lễ hội truyền thống của cư dân biển, Đồ Sơn còn sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa đặc sắc, trong đó nổi bật là quần thể chùa - tháp Tường Long - một trung tâm Phật giáo hướng biển thời Lý, gắn với quá trình xác lập và bảo vệ không gian biển phía Đông của nước Đại Việt. Hànộimới Cuối tuần đã ghi lại ý kiến các nhà khoa học nhằm phát huy, nâng tầm giá trị Lễ hội thờ Lạc Long Quân và Âu Cơ tại khu Tường Long (Đồ Sơn, Hải Phòng), để lễ hội thực sự tương xứng với tầm vóc của một biểu tượng văn hóa và một lễ hội cấp quốc gia.

Ông Lê Quốc Tiến - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng:

Phát triển bền vững phải đặt trên nền tảng chiều sâu văn hóa

Có thể nói, nếu trong lịch sử, Đồ Sơn từng là không gian mở hướng biển của cư dân Việt thì ngày nay Đồ Sơn tiếp tục là không gian hội nhập, kết nối và phát triển. Đó cũng là lý do địa phương đặc biệt quan tâm tới việc nghiên cứu và đánh thức những giá trị văn hóa biển đã được tích tụ qua nhiều thế hệ.

Chúng tôi cũng nhận thức rõ rằng: Phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào hệ thống hạ tầng hay tài nguyên tự nhiên, mà còn phải được đặt trên nền tảng của bản sắc và chiều sâu văn hóa. Chính vì vậy, tại "Hội thảo văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương" mới đây, chúng tôi kỳ vọng có thể làm rõ thêm nhiều vấn đề khoa học và thực tiễn như mối quan hệ giữa truyền thuyết, ký ức văn hóa, tín ngưỡng và các bằng chứng lịch sử - khảo cổ học nhằm xây dựng một nhận thức khoa học, khách quan và có chiều sâu về văn hóa biển Việt Nam; khẳng định vị thế của Hải Phòng - Đồ Sơn trong không gian văn hóa biển quốc gia từ đó đề xuất những định hướng bảo tồn, phát huy phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và địa phương.

"Hội thảo văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương" cũng hướng tới việc nhận diện đầy đủ hơn các giá trị lịch sử - văn hóa của quần thể chùa - tháp Tường Long ở Đồ Sơn, từ đó tiến tới đề xuất các giải pháp nhằm chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực phát triển; xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa, giáo dục di sản, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao sức hấp dẫn của địa phương.

GS.TS Trương Quốc Bình - Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia:

Bảo tồn tính thiêng, tăng cường trải nghiệm văn hóa, gắn với phát triển du lịch bền vững

Lễ hội thờ Lạc Long Quân và Âu Cơ tại khu Tường Long (Đồ Sơn, Hải Phòng) là một hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian phản ánh sâu sắc ý thức nguồn cội “con Rồng, cháu Tiên” của dân tộc Việt Nam.

Hoạt động này là sự khẳng định trong thực tế những giá trị không thể phủ nhận của truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ - một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc về nguồn cội dân tộc Việt Nam từ thời đại Hùng Vương dựng nước, một tài nguyên du lịch đặc biệt tại Đồ Sơn, Hải Phòng và vùng văn hóa biển Bắc Bộ. Việc phát huy các giá trị từ Đại lễ Giỗ Tổ Hùng Vương tại vùng đất cửa biển Đồ Sơn (Hải Phòng) không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh của cộng đồng mà còn góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế biển của Đồ Sơn nói riêng, Hải Phòng nói chung.

Tuy nhiên hiện nay, quy mô và mức độ lan tỏa của lễ hội vẫn còn hạn chế, chưa tương xứng với giá trị biểu tượng quốc gia của huyền thoại này. Do đó, việc nâng tầm lễ hội cần được thực hiện một cách bài bản, khoa học và bền vững theo một đề án khoa học liên ngành, xác định một hệ thống giải pháp tổng thể theo hướng: Bảo tồn tính thiêng, tăng cường trải nghiệm văn hóa, gắn với phát triển du lịch bền vững và hội nhập quốc tế.

PGS.TS Phạm Đức Anh - Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội:

Định vị Đồ Sơn trong mạng lưới tam giác du lịch Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh

Đồ Sơn cần được định vị không chỉ là một khu du lịch tắm biển truyền thống mà phải trở thành trung tâm du lịch văn hóa biển của Hải Phòng và vùng duyên hải Bắc Bộ. Muốn vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp theo hướng phát triển bền vững, đa dạng hóa sản phẩm, tăng tính liên kết vùng và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch.

Trước hết, cần tái cấu trúc sản phẩm du lịch trên cơ sở khai thác tổng hợp tài nguyên tự nhiên và lịch sử - văn hóa. Thứ hai, cần đặt Đồ Sơn trong mạng lưới liên kết du lịch Hải Phòng và tam giác du lịch Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Hiện nay, Đồ Sơn vẫn chủ yếu đóng vai trò điểm dừng ngắn trong hành trình du lịch vùng. Vì vậy, cần hình thành các tour liên kết giữa Đồ Sơn với trung tâm thành phố Hải Phòng, quần đảo Cát Bà, vịnh Hạ Long và các địa phương đồng bằng ven biển. Đồ Sơn có thể trở thành “cửa ngõ du lịch văn hóa biển” của Hải Phòng thông qua kết nối tuyến đường biển, tàu cao tốc và các sản phẩm du lịch cuối tuần dành cho du khách Hà Nội và vùng phụ cận. Thứ ba, cần chú trọng bảo tồn di sản gắn với khai thác du lịch bền vững.

Tiếp đó, cần sớm phát triển lễ hội thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân và Âu Cơ thành lễ hội văn hóa nguồn cội của cư dân biển Việt Nam, gắn với thương hiệu du lịch tâm linh đặc sắc của Đồ Sơn. Muốn vậy, cần nâng tầm lễ hội từ quy mô địa phương như hiện nay thành sự kiện văn hóa - du lịch thường niên của Hải Phòng, kết hợp nghi lễ truyền thống với các hoạt động như rước nước từ biển, trình diễn hát đúm, tái hiện truyền thuyết dân tộc...

TS Vũ Đường Luân - Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội:

Phát huy tương xứng hình tượng Lạc Long Quân trong không gian biển

Có thể thấy, tín ngưỡng thờ Lạc Long Quân hiện nay chủ yếu được biết đến trong mối liên hệ với tín ngưỡng thờ Hùng Vương và thờ Mẫu Âu Cơ, đặc biệt tại Phú Thọ và một số địa phương. Tuy nhiên, so với Âu Cơ và các vua Hùng, hình tượng Lạc Long Quân vẫn chưa được phát huy tương xứng trong không gian biển. Nâng tầm hoạt động thờ Lạc Long Quân ở vùng biển là một đề xuất có cơ sở văn hóa sâu sắc.

Trong đó, trước hết là nâng tầm biểu tượng, khẳng định Lạc Long Quân là biểu tượng của văn hóa biển Việt Nam. Tiếp đến là nâng tầm không gian thờ tự thông qua việc xây dựng hoặc củng cố các điểm thờ Lạc Long Quân tại những vùng biển có ý nghĩa lịch sử, văn hóa và chiến lược. Đồng thời, cần nâng tầm thực hành cộng đồng, đưa hoạt động thờ Lạc Long Quân trở thành một phần của lễ hội biển, giáo dục biển đảo, du lịch tâm linh và đời sống văn hóa của cư dân ven biển. Xa hơn, cần nâng tầm nhận thức quốc gia, chuyển từ quan niệm "biển là biên giới" sang nhận thức "biển là cội nguồn, không gian sinh tồn và tương lai phát triển".