Nâng chuẩn năng lực số và ngoại ngữ cho giáo viên

Đặt yêu cầu từ khâu đào tạo

Tại Quyết định số 3198/QĐ-BGDĐT về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành Đào tạo giáo viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra yêu cầu cụ thể về phát triển năng lực số cho sinh viên sư phạm. Theo đó, các cơ sở đào tạo có trách nhiệm rà soát, xây dựng yêu cầu về năng lực số trong chuẩn đầu ra của từng chương trình trên cơ sở tham chiếu Khung năng lực số cho người học.

Các trường cần xác định mức năng lực sinh viên phải đạt, quy định phương thức đánh giá và công khai trong chương trình đào tạo. Những yêu cầu này phải phù hợp với đặc thù ngành học, năng lực nghề nghiệp của giáo viên và điều kiện bảo đảm chất lượng của từng cơ sở.

Đáng chú ý, nội dung ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có AI tạo sinh được yêu cầu tích hợp xuyên suốt chương trình gắn với thực hành sư phạm số. Sinh viên không chỉ được tiếp cận công nghệ mà còn phải rèn luyện khả năng lựa chọn, sử dụng và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra trong quá trình xây dựng học liệu, tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá.

Việc sử dụng AI phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức, bảo đảm an toàn, tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt, người dạy có trách nhiệm kiểm chứng kết quả do AI cung cấp trước khi sử dụng trong những quyết định giáo dục có ảnh hưởng đến người học.

Về năng lực ngoại ngữ, chuẩn đầu ra cũng được quy định cụ thể. Sinh viên sư phạm khi tốt nghiệp phải đạt tối thiểu bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ dùng cho Việt Nam, trừ trường hợp chương trình đào tạo có yêu cầu cao hơn. Riêng sinh viên ngành Sư phạm tiếng nước ngoài phải đạt tối thiểu bậc 5 đối với ngoại ngữ chính và bậc 3 đối với ngoại ngữ phụ.

Không chỉ đặt yêu cầu đối với sinh viên được đào tạo chính quy, Bộ Giáo dục và Đào tạo còn chú trọng bổ sung năng lực số trong chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho những người có nguyện vọng trở thành giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông.

Theo Thông tư số 91/2026/TT-BGDĐT, học phần Sư phạm số và công nghệ dạy học được đưa vào khối kiến thức chung bắt buộc. Nội dung bồi dưỡng hướng tới việc giúp người học biết thiết kế học liệu số, tổ chức dạy học và đánh giá trong môi trường số; đồng thời có kiến thức về bảo vệ dữ liệu, tôn trọng bản quyền và sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm.

Như vậy, ngoại ngữ và năng lực số đang dần trở thành những thành tố quan trọng trong chuẩn năng lực nghề nghiệp giáo viên, thay vì chỉ là kỹ năng bổ trợ. Việc đưa các yêu cầu này vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng cho thấy định hướng chuẩn bị đội ngũ nhà giáo có khả năng thích ứng với môi trường giáo dục ngày càng mở và gắn với công nghệ.

Chuyển biến từ nhà trường đến mỗi nhà giáo

Cùng với việc chuẩn hóa trong đào tạo, hoạt động khuyến khích giáo viên chủ động học tập, nâng cao trình độ ngoại ngữ và năng lực số đang từng bước được triển khai trên phạm vi cả nước, trong đó có Hà Nội.

Tiêu biểu như, trong Tháng tự học tiếng Anh dành cho giáo viên toàn quốc do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động tháng 7-2026 đã có gần 728.000 lượt giáo viên đăng ký tham gia, chiếm 81% tổng số giáo viên toàn quốc. Con số này cho thấy sự quan tâm rộng rãi của đội ngũ nhà giáo đối với hoạt động tự bồi dưỡng ngoại ngữ.

Nhà giáo Hoàng Gia Cường, giáo viên Trường THPT Nguyễn Trãi - Ba Đình (Hà Nội) cho rằng, việc khuyến khích nâng cao trình độ ngoại ngữ đã góp phần thay đổi nhận thức của giáo viên, kể cả những người không trực tiếp giảng dạy môn tiếng Anh.

Bên cạnh đội ngũ giáo viên trẻ có nền tảng ngoại ngữ tương đối tốt, nhiều giáo viên lớn tuổi, dù đã lâu không sử dụng tiếng Anh, vẫn tích cực tham gia. Điều này cho thấy nhu cầu học tập, cập nhật kiến thức không bị giới hạn bởi độ tuổi hay môn học giảng dạy.

Còn cô Vương Thị Ly, giáo viên Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Quốc Oai (Hà Nội) nhìn nhận, động lực tự học tiếng Anh trước hết xuất phát từ yêu cầu thực tế của công việc. Nếu không chủ động nâng cao năng lực, giáo viên có thể gặp khó khăn trước những yêu cầu mới của đổi mới giáo dục. Theo cô Ly, hiệu quả tự học không chỉ được đo bằng kết quả kiểm tra hay chứng chỉ mà còn thể hiện qua khả năng giao tiếp, đọc tài liệu chuyên môn và sự tự tin hơn khi sử dụng tiếng Anh.

Song song với ngoại ngữ, năng lực số cũng được các nhà trường quan tâm thông qua hoạt động tập huấn, bồi dưỡng và khuyến khích giáo viên tự học. Tại Trường THPT Phan Huy Chú - Quốc Oai (Hà Nội), chương trình tập huấn ứng dụng AI hỗ trợ dạy học các môn theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được tổ chức nhằm giúp giáo viên tiếp cận những công cụ công nghệ mới.

Thông qua hoạt động này, cán bộ, giáo viên nhà trường được hướng dẫn sử dụng các nền tảng AI, tìm hiểu khả năng ứng dụng công nghệ trong thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động học tập. Việc làm quen với các công cụ mới không chỉ hỗ trợ giáo viên trong quá trình chuẩn bị bài mà còn mở thêm khả năng đa dạng hóa phương pháp, tăng tính tương tác và khơi gợi tư duy sáng tạo của học sinh.

Cùng với các chương trình tập huấn tại nhà trường, nhiều giáo viên Hà Nội cũng chủ động tìm kiếm các khóa học tiếng Anh, đăng ký chương trình bồi dưỡng về AI và công nghệ giáo dục để nâng cao trình độ. Hoạt động phát triển năng lực nghề nghiệp không chỉ trông chờ vào các đợt tập huấn mà đang dần trở thành quá trình tự giác, thường xuyên của mỗi nhà giáo.

Theo nhà giáo Lê Thị Bích Dung, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hệ thống Trường liên cấp Newton, trong bối cảnh hiện nay, người giáo viên vừa cần có năng lực ngoại ngữ, vừa phải biết sử dụng công nghệ; đồng thời có khả năng phát hiện, kiểm chứng và điều chỉnh những thông tin chưa chính xác do AI cung cấp. Công nghệ có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế học liệu, tìm kiếm thông tin và đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng không thể thay thế vai trò chuyên môn, sự đánh giá và trách nhiệm của người thầy.

Yêu cầu nâng cao năng lực ngoại ngữ và năng lực số đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ nhà giáo. Mục tiêu hướng tới là hình thành những nhà giáo có khả năng tự học, chủ động tiếp cận tri thức mới, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, từ đó vận dụng hiệu quả vào hoạt động dạy học.