Xã hội

Nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di tích

Khánh Huy • 07/08/2026 - 06:34

Hà Nội là địa phương có hệ thống di tích phong phú nhất cả nước với hàng nghìn di tích lịch sử, văn hóa. Đây không chỉ là những địa chỉ lưu giữ ký ức, giá trị truyền thống của Thăng Long - Hà Nội, mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển văn hóa, du lịch. Do đó, việc HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND quy định trình tự, thủ tục bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn thành phố (thực hiện Điểm c Khoản 2 Điều 15 Luật Thủ đô năm 2026) đã tạo thêm cơ sở pháp lý để nâng cao hiệu quả bảo tồn, phát huy giá trị di tích, đồng thời hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực từ những di sản đang hiện hữu.

Trước đây, công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích gặp nhiều khó khăn do quy trình thực hiện qua nhiều bước, thời gian thẩm định kéo dài. Trong khi đó, nhiều di tích xuống cấp cần được sửa chữa kịp thời để bảo vệ các giá trị gốc. Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội đã tháo gỡ những điểm nghẽn này thông qua việc phân cấp, phân quyền rõ hơn, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị.

Theo quy định mới, các cấp, ngành được giao nhiệm vụ chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, đồng thời phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về chất lượng hồ sơ, việc sử dụng kinh phí và bảo đảm sự đồng thuận của cộng đồng. Thời gian giải quyết thủ tục cũng được rút ngắn, tạo điều kiện để các dự án tu bổ được triển khai đúng tiến độ, nhất là những trường hợp di tích có nguy cơ bị hư hại cần xử lý khẩn cấp.

Cùng với tháo gỡ về thủ tục, Hà Nội xác định chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để đưa di sản đến gần hơn với công chúng. Việc số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ 3D, xây dựng không gian trải nghiệm trực tuyến, hệ thống vé điện tử, thuyết minh tự động… đang được triển khai tại nhiều di tích, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, quảng bá và khai thác giá trị di sản.

Điển hình là tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các chương trình trải nghiệm văn hóa ứng dụng công nghệ hiện đại được tổ chức trên nguyên tắc bảo vệ yếu tố gốc của di tích. Công nghệ không thay thế giá trị lịch sử, mà trở thành công cụ giúp công chúng hiểu sâu hơn về di sản. Tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, nhiều giải pháp số hóa hiện vật, tham quan trực tuyến, trình chiếu ánh sáng cũng góp phần làm sống động không gian di sản.

Phát huy giá trị di tích không đồng nghĩa với khai thác bằng mọi giá. Nghị quyết số 32/2026/NQ-HĐND nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ cảnh quan, môi trường, giữ gìn tối đa các yếu tố cấu thành di tích, đồng thời tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng thông qua việc công khai quy hoạch, dự án tu bổ. Mỗi di tích nếu được bảo tồn đúng cách, khai thác hợp lý sẽ trở thành nguồn lực phát triển. Ngược lại, để di tích xuống cấp, ít được tiếp cận hoặc chưa phát huy hiệu quả cũng là sự lãng phí về giá trị văn hóa.

Với những cơ chế mới, Hà Nội đang từng bước biến hệ thống di sản phong phú thành nguồn lực nội sinh, góp phần xây dựng nền công nghiệp văn hóa Thủ đô phát triển bền vững.