Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) ngày 17-11 đã đưa ra thông báo, Mỹ mất quy chế loại trừ bệnh sởi sau 26 năm.
Từ đầu năm đến giữa tháng 11-2026, Mỹ đã ghi nhận hơn 5.400 ca mắc sởi, mức cao nhất kể từ năm 1991. Đà giảm tiêm chủng kéo dài nhiều năm đã tạo điều kiện cho vi rút lây lan, trong khi những thông điệp trái chiều từ chính quyền liên bang gây thêm khó khăn cho công tác vận động tiêm phòng.

Ngày 1-11, một bé trai 7 tháng tuổi ở hạt Lewis, bang New York của Mỹ qua đời sau khi mắc sởi. Đây là ca tử vong đầu tiên liên quan đến một đợt dịch sởi ở bang này trong 30 năm. Nhà chức trách ghi nhận 16 ca tại hạt Lewis, trong khi một số gia đình cho biết gần như cả nhà đã mắc bệnh và nhiều người không đi khám.
Trong phần lớn thời gian kể từ khi được công nhận là loại trừ bệnh sởi năm 2000, Mỹ ghi nhận dưới 200 ca/năm, nhiều ca liên quan đến việc đi lại quốc tế. Ngay cả khi một ca bệnh làm bùng phát ổ dịch, cơ quan y tế vẫn có thể cắt đứt chuỗi lây trước khi vi rút lưu hành lâu dài.
Sau đợt bùng phát ở bang Texas vào tháng 1-2025, PAHO xác định cùng một dòng vi rút sởi đã lưu hành liên tục tại Mỹ ít nhất 12 tháng. Những ca bệnh từng xuất hiện rải rác giờ đã trở thành các ổ dịch mà nhiều bang phải đồng thời ứng phó.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), tỷ lệ tiêm vắc xin sởi, quai bị và rubella (MMR) ở trẻ mẫu giáo của nước này giảm từ 95,2% trong năm học 2019-2020, xuống 92,4% trong năm học 2025-2026. Mức bình quân toàn quốc đã thấp hơn mục tiêu khoảng 95% để duy trì miễn dịch cộng đồng. Thậm chí, tại một số cộng đồng bị ảnh hưởng ở bang New York, tỷ lệ tiêm còn thấp hơn nhiều.
Tỷ lệ tiêm chủng đã đi xuống kể từ đại dịch Covid-19, trước khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Sau nhiều năm bệnh sởi hiếm gặp, nhiều cha mẹ chưa từng chứng kiến những biến chứng mà căn bệnh có thể gây ra. Trong hoàn cảnh ấy, lời khuyến cáo của giới chức y tế có vai trò quan trọng đối với những gia đình đang cân nhắc việc tiêm cho con.
Trong một cuộc phỏng vấn hồi tháng 8-2026, Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. thừa nhận, vắc xin MMR có tác dụng phòng sởi, đồng thời nêu nghi vấn thiếu căn cứ về độ an toàn của vắc xin. Sau thông báo của PAHO, ông Robert F. Kennedy Jr. công khai khuyến nghị người dân tiêm MMR.
CDC cho biết, đã dành 100 triệu USD để hỗ trợ các cơ quan y tế bang và địa phương ứng phó với dịch. Quy mô công việc có thể thấy qua một ổ dịch nhỏ ở khu vực Denver.
Ước tính, các cơ quan y tế đã phải chi khoảng nửa triệu USD và huy động hơn 6.700 giờ làm việc để khống chế ổ dịch này. Công việc ấy dồn lên những đơn vị vẫn phải theo dõi dịch cúm, phòng ngừa ngộ độc chì và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên. Khi nguồn lực bị cuốn vào xử lý từng ổ dịch, các cơ quan địa phương càng khó dành thời gian tiếp cận những gia đình đã bỏ lỡ lịch tiêm.
Trong khi các cơ quan y tế địa phương ở Mỹ phải chia người cho việc truy vết và vận động tiêm phòng, những đợt bùng phát ở các nước khác cũng đang làm chậm nỗ lực loại trừ sởi của cả châu Mỹ. Châu lục này từng giành lại quy chế loại trừ sởi vào năm 2024, nhưng đã mất quy chế này vào tháng 11-2025 sau khi vi rút lây truyền liên tục tại Canada ít nhất 12 tháng.
Theo PAHO, Canada hiện nay đã chặn được chuỗi lây truyền khiến nước này mất quy chế và đang làm việc để được công nhận trở lại. Cùng lúc, Mỹ, Mexico và Bolivia vừa mất quy chế loại trừ sởi, cho thấy việc dập được dịch ở một nước mới giải quyết được một phần khó khăn của khu vực.
Để đi đến bước Canada đã đạt được, Mỹ phải trình PAHO kế hoạch chặn các chuỗi lây truyền còn tiếp diễn, sau đó chứng minh đã gián đoạn lây truyền lưu hành ít nhất 12 tháng. Ở những nơi như hạt Lewis, việc phát hiện sớm ca sởi giúp nhân viên y tế tiếp cận những người từng tiếp xúc với bệnh nhân trước khi vi rút lan sang nhiều hộ gia đình.
Khi số ca mắc đã giảm, cơ quan y tế địa phương vẫn phải tìm đến những gia đình có trẻ bỏ lỡ lịch tiêm chủng. Chừng nào còn nhiều người chưa được tiêm chủng, một ca sởi vẫn có thể khởi đầu một đợt dịch mới, và những trẻ chưa đến tuổi tiêm vẫn phải dựa vào sự bảo vệ của cộng đồng nơi các em lớn lên.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.