Mỗi món quà tặng phải kể một câu chuyện văn hóa

Tuy nhiên, để những sản phẩm ấy đủ sức chinh phục người tiêu dùng trong nước và du khách quốc tế, vẫn cần một bước chuyển mạnh mẽ về thiết kế, bao bì, câu chuyện sản phẩm và khả năng kết nối thị trường. Đây cũng là hướng đi nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập và góp phần lan tỏa những tinh hoa văn hóa của Hà Nội.

Nguồn tài nguyên phong phú

Sinh ra trong gia đình có nhiều thế hệ làm nghề dâu tằm, Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận (xã Hồng Sơn) lớn lên cùng những nong tằm, guồng tơ, khung cửi. Từ nhỏ, bà đã được truyền nghề và sớm nuôi dưỡng tình yêu với nghề truyền thống.

Năm 2010, sau nhiều lần thử nghiệm, bà sáng tạo phương pháp cho tằm tự dệt. Thay vì tạo kén theo cách thông thường, những con tằm chín được bố trí trên mặt phẳng để tiếp tục nhả tơ, các sợi tơ liên kết tự nhiên thành tấm tơ nguyên khối.

Từ đó, bà phát triển nhiều sản phẩm như chăn, gối và các đồ dùng từ tơ tằm. Năm 2017, bà tiếp tục nghiên cứu tơ sen - những sợi tơ mảnh trong cuống sen. Sau khoảng 2 năm thử nghiệm, những chiếc khăn lụa tơ sen đầu tiên ra đời, đưa bà trở thành người đầu tiên tại Việt Nam dệt thành công lụa từ tơ sen.

Câu chuyện về tơ sen, tơ tằm của Nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận cho thấy dư địa rất lớn để Hà Nội phát triển các sản phẩm quà tặng. Vẫn là những nông sản, thực phẩm, sản phẩm thủ công mỹ nghệ quen thuộc, nhưng khi được đầu tư về chất lượng, thiết kế, bao bì và câu chuyện thương hiệu, giá trị sản phẩm có thể được nâng lên nhiều lần.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, cùng hàng nghìn sản phẩm OCOP được công nhận. Đây là nguồn “tài nguyên” phong phú để hình thành những dòng sản phẩm quà tặng mang bản sắc Thủ đô. Từ gốm sứ Bát Tràng, sơn mài, đồ gỗ, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ đến chè, thực phẩm chế biến và những sản vật đặc trưng, Hà Nội không thiếu nguyên liệu để tạo nên những món quà giàu bản sắc. Vấn đề là làm thế nào để những sản phẩm vốn đang tồn tại riêng lẻ có thể được kết nối, chuẩn hóa và định vị thành một hệ thống quà tặng có thương hiệu.

Thực tế tại nhiều làng nghề cho thấy, đây vẫn là điểm yếu cần sớm được khắc phục. Không ít sản phẩm có chất lượng tốt, chứa đựng giá trị văn hóa nhưng thiết kế còn đơn giản, bao bì chưa tương xứng, công nghệ sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại.

Chủ tịch Hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh cho rằng, nhiều nghệ nhân đang nắm giữ những kỹ thuật và tinh hoa của nghề truyền thống nhưng còn hạn chế trong việc cập nhật xu hướng thiết kế và thị hiếu tiêu dùng hiện đại. Vì vậy, cần tạo cầu nối giữa nghệ nhân với các nhà thiết kế chuyên nghiệp, chuyên gia và các trường đào tạo mỹ thuật, thiết kế.

Hình thành thương hiệu quà tặng Hà Nội

Theo chuyên gia Đặng Quý Nhân, Hà Nội không thiếu sản phẩm quà tặng mà đang thiếu sự kết nối. Các làng nghề, nghệ nhân và doanh nghiệp đã có hàng nghìn sản phẩm thuộc nhiều phân khúc khác nhau. Điều cần thiết hiện nay là xây dựng cơ chế lựa chọn, chuẩn hóa, kết nối và nhận diện chung, qua đó biến những sản phẩm riêng lẻ thành các bộ quà tặng mang câu chuyện và bản sắc Hà Nội. Khi đó, trong một món quà không chỉ có một sản phẩm mà còn hội tụ tinh hoa của nhiều làng nghề, tạo nên sự phong phú, khác biệt, đồng thời giúp người tiêu dùng cảm nhận được câu chuyện văn hóa của Thủ đô.

Cũng theo chuyên gia Đặng Quý Nhân, thành phố nên đóng vai trò định hướng, xây dựng cơ chế, tổ chức tuyển chọn, kết nối và tạo động lực, thay vì làm thay các chủ thể sản xuất. Thành phố có thể tổ chức các cuộc thi, kêu gọi nghệ nhân, doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, từ đó phân loại, đánh giá và hỗ trợ hoàn thiện những sản phẩm có tiềm năng. Đặc biệt, cần xây dựng bộ nhận diện chung cho quà tặng Hà Nội với sự tham gia của các trường đại học, đơn vị thiết kế và cộng đồng sáng tạo, từng bước hình thành một “nền kinh tế quà tặng” gắn kết giữa làng nghề, thương mại, văn hóa, du lịch...

Cùng quan điểm, bà Hà Thị Vinh đề xuất thành phố lựa chọn một số nhóm ngành hàng thế mạnh như gốm sứ, sơn mài, đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ... để tập trung hỗ trợ, tránh đầu tư dàn trải. Một sản phẩm quà tặng hoàn chỉnh cần được đầu tư đồng bộ, từ sản phẩm, thiết kế, bao bì đến câu chuyện văn hóa và hệ thống nhận diện. Bên cạnh đó, thành phố cần quan tâm phát triển hệ sinh thái thiết kế, sản xuất bao bì; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ phù hợp với từng phân khúc thị trường...

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, thành phố đang xây dựng Đề án phát triển sản phẩm quà tặng, hướng tới phát triển những sản phẩm có thể trở thành quà tặng đặc trưng của Thủ đô. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng danh mục những sản phẩm có tiềm năng phát triển thành quà tặng Hà Nội, từ đó lựa chọn, hỗ trợ những sản phẩm tiêu biểu, có khả năng tiếp cận thị trường.

Với sự vào cuộc quyết liệt của thành phố, các địa phương, làng nghề, mỗi sản phẩm OCOP, mỗi sản phẩm làng nghề không đơn thuần là một món hàng mà sẽ trở thành một câu chuyện văn hóa được trao gửi.