Minh bạch thông tin quy hoạch để ngăn chặn dữ liệu sai lệch

Trong bối cảnh đó, việc minh bạch, chuẩn hóa dữ liệu và giúp người dân tiếp cận nguồn thông tin chính thống đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thông tin quy hoạch cần được dẫn dắt bằng nguồn chính thống

Chỉ với vài thao tác tìm kiếm trên internet, người dân có thể tiếp cận hàng loạt website, ứng dụng và hội nhóm cung cấp thông tin quy hoạch. Không ít nền tảng còn tích hợp bản đồ, hình ảnh trực quan, cho phép người dùng tra cứu theo vị trí thửa đất hoặc địa chỉ cụ thể. Sự thuận tiện này đáp ứng đúng nhu cầu tìm hiểu thông tin của người dân, nhưng cũng đặt ra thách thức khi nhiều nguồn dữ liệu chưa được kiểm chứng hoặc chưa phải thông tin chính thức.

Theo KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, việc thông tin quy hoạch được xã hội quan tâm là tín hiệu tích cực. Nếu như trước đây, quy hoạch chủ yếu là tài liệu chuyên ngành thì hiện nay, đây đã trở thành thông tin gắn chặt với đời sống của người dân, bởi quy hoạch chính là bức tranh về không gian sống trong tương lai. Chính vì vậy, nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng lớn và thị trường cung cấp thông tin cũng phát triển theo.

Tuy nhiên, cùng với thông tin chính thống là sự xuất hiện của nhiều nguồn thông tin phi chính thống, khiến người dân khó phân biệt thật - giả nếu không có căn cứ đối chiếu. Theo ông Trần Huy Ánh, điều quan trọng không phải là ngăn cản dòng chảy thông tin mà là kiểm soát để thị trường thông tin phát triển lành mạnh.

"Có rất nhiều các thông tin chính thống và thông tin phi chính thống. Vấn đề là chúng ta kiểm soát thị trường thông tin đó như thế nào, định hướng phát triển lành mạnh. Thông tin trở thành thông tin tích cực, đem đến niềm vui, hy vọng, quyết tâm của cả xã hội thay vì những thông tin làm cho bầu không khí xã hội trở nên tiêu cực, sai lệch", KTS Trần Huy Ánh chia sẻ.

Chuyên gia cũng cho rằng, một nguyên nhân khiến các nguồn thông tin không chính thống dễ lan truyền là bởi cách thể hiện trực quan, dễ hiểu và thân thiện với người dùng. Trong khi đó, tài liệu quy hoạch chính thức thường sử dụng nhiều ký hiệu chuyên môn, gây khó khăn cho người dân khi tiếp cận. Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với các cơ quan quản lý trong việc đổi mới cách công bố và truyền tải thông tin quy hoạch.

Chuẩn hóa dữ liệu để người dân dễ tiếp cận

Từ thực tế nhu cầu tra cứu ngày càng lớn, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ thống cung cấp thông tin quy hoạch theo hướng trực quan và thuận tiện hơn.

Theo ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động Quy hoạch, Kiến trúc và Đô thị, Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, Sở đang xây dựng phần mềm cung cấp thông tin quy hoạch nhằm tích hợp dữ liệu để người dân dễ tiếp cận. Khi lựa chọn một ô đất trên hệ thống, các thông số quy hoạch sẽ được hiển thị đầy đủ, giúp người dân nắm bắt thông tin một cách thuận tiện hơn. Theo kế hoạch, hệ thống sẽ được công khai vào tháng 11-2026.

Trong thời gian phần mềm chưa đưa vào vận hành, người dân vẫn có thể tiếp cận thông tin chính xác thông qua các kênh chính thức như gửi văn bản đề nghị đến chính quyền địa phương hoặc Sở Quy hoạch - Kiến trúc để được cung cấp thông tin theo quy định.

Đây cũng là hướng đi được KTS Trần Huy Ánh đánh giá là cần thiết. Theo ông, bên cạnh việc bảo đảm tính chính xác của dữ liệu, các cơ quan quản lý cũng cần tiếp tục cải thiện cách truyền tải thông tin để người dân dễ tra cứu, dễ hiểu và dễ sử dụng hơn. Khi nguồn thông tin chính thống vừa đầy đủ, vừa thuận tiện, người dân sẽ có thêm cơ sở để kiểm chứng, hạn chế phụ thuộc vào những nguồn dữ liệu chưa được xác thực trên không gian mạng.

Minh bạch thông tin phải đi cùng trách nhiệm pháp lý

Bên cạnh việc công khai dữ liệu, việc kiểm soát các hành vi lợi dụng thông tin quy hoạch để đưa thông tin sai lệch cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho biết, pháp luật hiện hành không cấm tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ tra cứu hoặc tổng hợp thông tin quy hoạch, kể cả khi có thu phí, nếu hoạt động này dựa trên nguồn thông tin hợp pháp, bảo đảm tính trung thực, khách quan và không làm sai lệch nội dung do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố.

Tuy nhiên, ranh giới giữa hoạt động hợp pháp và hành vi vi phạm nằm ở tính chính xác của thông tin cũng như mục đích cung cấp dịch vụ. Nếu lợi dụng việc cung cấp thông tin để sửa đổi nội dung quy hoạch, đưa thông tin chưa được cơ quan có thẩm quyền công bố, hoặc cố ý cung cấp thông tin sai sự thật nhằm trục lợi thì không còn là hoạt động cung cấp dịch vụ hợp pháp.

Theo luật sư Diệp Năng Bình, tùy tính chất và hậu quả của hành vi, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm không chỉ có thể bị xử phạt hành chính mà còn phải chịu trách nhiệm dân sự, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây thiệt hại hoặc có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Để hạn chế rủi ro, luật sư khuyến nghị người dân cần ưu tiên tra cứu thông tin tại UBND cấp tỉnh, các cơ quan quản lý đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền về quy hoạch. Đồng thời, cần thận trọng với những website hoặc hội nhóm quảng cáo có thể "biết trước quy hoạch", "tra cứu trong vài phút" nhưng không chứng minh được nguồn dữ liệu hay giá trị pháp lý của thông tin cung cấp. Trường hợp phát hiện mình đã trả tiền để nhận thông tin sai hoặc bị thiệt hại từ những thông tin này, người dân cần lưu giữ đầy đủ chứng cứ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật.

Việc minh bạch thông tin quy hoạch không chỉ là yêu cầu trong công tác quản lý nhà nước mà còn là giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch. Khi dữ liệu chính thống được công khai đầy đủ, dễ tiếp cận và được truyền tải một cách rõ ràng, những thông tin sai lệch sẽ từng bước bị thu hẹp, giúp người dân có thêm cơ sở để tiếp cận quy hoạch một cách chính xác và tin cậy.