Văn hóa

Miền sữa trắng dưới chân núi Tản

Đinh Luyện - Võ Giang • 19/11/2026 - 09:36

Hẳn người nhạc sĩ phải yêu vùng đất này lắm, phải từng mải mê ngắm những triền đồi xanh cỏ, những đàn bò thong dong dưới chân núi Tản… mới có thể đưa hình ảnh dòng sữa trắng vào âm nhạc một cách dịu dàng đến thế.

emagazine-2026-11-16-ocop-ba-vi-full.jpg

"Bóng chiếc thoi đưa
ánh mắt long lanh
trời đất Hà Tây
tay em dệt lụa
sữa trắng Ba Vì…"

Từ Hà Nội ngược lên Suối Hai, ngót hai giờ đồng hồ xe chạy, anh bạn đồng nghiệp ngồi bên thi thoảng lại ngân nga bài hát “Hà Tây quê lụa” của nhạc sĩ Nhật Lai. Về miền sữa trắng, âm điệu “sữa trắng Ba Vì” cứ đọng mãi trong tôi. Hẳn người nhạc sĩ phải yêu vùng đất này lắm, phải từng mải mê ngắm những triền đồi xanh cỏ, những đàn bò thong dong dưới chân núi Tản… mới có thể đưa hình ảnh dòng sữa trắng vào âm nhạc một cách dịu dàng đến thế.

emagazine-2026-11-16-ocop-ba-vi-title01.png

“Thủ phủ” sữa Ba Vì hẳn vẫn hằn sâu trong ký ức nhiều người. Những năm 1960, 1970, khi sữa bò còn là thức uống quý hiếm, sữa Ba Vì đã trở thành món quà quý. Miền đất dưới chân núi Tản còn gắn với tên tuổi Anh hùng Lao động Hồ Giáo, người đã dành trọn cuộc đời gắn bó với đàn bò, chăm sóc từng con vật bằng tình yêu và sự tận tụy. Hình ảnh người anh hùng lao động bình dị ấy được đưa vào sách giáo khoa, trở thành biểu tượng đẹp về tinh thần lao động, góp phần gieo vào tâm hồn nhiều thế hệ học trò tình yêu lao động và sự trân trọng những giá trị được làm nên từ đôi bàn tay con người.

Suối Hai bây giờ - hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ hai xã Ba Trại, Tản Lĩnh và một phần diện tích, dân cư của các xã Cẩm Lĩnh, Thụy An (thuộc huyện Ba Vì cũ) - cũng là “thủ phủ” sữa. Người tôi gặp hôm ấy là anh Đào Công Trường, Giám đốc Công ty cổ phần Sữa Con Bò Vàng Ba Vì (COBOVAMILK). Đón khách trước cửa nhà máy, Trường nở nụ cười hiền, vẻ chân chất. Tuổi Tân Dậu, con đường đến với “nghề sữa” của anh bắt đầu sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Mở Hà Nội năm 2004. Từng làm nhiều việc, trong đó có thời gian làm nhân viên kinh doanh cho một doanh nghiệp sữa, những chuyến khảo sát thị trường giúp anh Trường hiểu người tiêu dùng cần gì, đồng thời nhìn ra một nghịch lý ngay trên quê hương: Ba Vì có đàn bò, có nguồn sữa tươi dồi dào, nhưng người dân chủ yếu bán sữa nguyên liệu, còn sản phẩm chế biến mang lại giá trị cao hơn vẫn chưa nhiều.

emagazine-2026-11-16-ocop-ba-vi-img01.jpg

Trường bắt đầu nghĩ, tại sao mình không thử làm điều đó?

Nghĩ là làm. Năm 2007, gom góp được khoảng 30 triệu đồng, anh Trường bắt tay xây dựng cơ sở sản xuất bánh sữa Trường Vũ. Vốn ít, máy móc thiếu, nhân lực cũng chẳng có bao nhiêu, nên việc gì anh cũng tự làm. Ngày ấy, để chế biến một tạ sữa tươi thành bánh phải mất khoảng 6 giờ đồng hồ quay và cô đặc. Số ấy cho ra chừng 15 cân bánh. Bánh sau đó được cán, cắt, cuốn giấy nến, tất cả đều làm thủ công. Công đoạn nào cũng cần nhanh tay, khéo léo, bởi chỉ cần chậm một chút là ảnh hưởng đến cả mẻ bánh.

Ngày ấy, sáng trưa, anh Trường lo sản xuất, chiều lại chất hàng lên xe đi chào bán khắp các huyện của tỉnh Hà Tây cũ. Anh vừa làm chủ cơ sở, vừa làm thợ, nhân viên kinh doanh, rồi kiêm luôn kế toán.

_dsc8850.jpg
Anh Đào Công Trường (Thứ 2 từ trái sang, Giám đốc Công ty cổ phần Sữa COBOVAMILK) trực tiếp giám sát, kiểm tra quá trình sản xuất trước khi đưa ra thị trường.

- Lúc ấy, ngập trong từng ấy việc, có lúc nào anh thấy nản, muốn bỏ cuộc không? - Tôi hỏi vui.

Anh Trường cười:

- Có chứ! Nhiều lúc hàng chưa bán hết, tôi phải gửi cả xe bánh ở nhà bạn rồi về. Bố mẹ hỏi thì nói dối là bán hết rồi, chứ nói thật lại sợ mọi người lo.

Làm ở đâu cũng cần nhất sự bền bỉ, nhất là người khởi nghiệp gần như từ con số 0. Anh Trường không bỏ cuộc. Nhờ thế, năm 2009, cơ sở sản xuất nhỏ của anh phát triển thành Công ty cổ phần Bánh sữa Ba Vì. Từ bánh sữa truyền thống, doanh nghiệp từng bước mở rộng quy mô, phát triển thêm các dòng sản phẩm như sữa tươi thanh trùng, sữa chua, sữa caramen... Sau này, thương hiệu COBOVAMILK tiếp tục được xây dựng với định hướng đưa các sản phẩm sữa Ba Vì đến rộng rãi hơn với người tiêu dùng trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Anh Trường kể về công việc, hào hứng nhất với chuyện máy móc, công nghệ và sản phẩm mới. Với anh, làm ra một sản phẩm chất lượng đã khó, giữ được chất lượng ổn định và được người tiêu dùng tin tưởng còn khó hơn. Bởi thế, doanh nghiệp phải liên tục đầu tư thiết bị, cải tiến quy trình, đa dạng hóa sản phẩm và kiểm soát chặt chẽ chất lượng. Các sản phẩm được đăng ký mã QR để người tiêu dùng có thể truy xuất nguồn gốc, xuất xứ. Từ cách làm bánh thủ công ngày trước, doanh nghiệp đã từng bước chuyển sang sản xuất theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp hơn.

_dsc8902.jpg
Anh Lê Đức Trí, chủ hộ chăn nuôi sở hữu đàn bò sữa lớn nhất khu vực với 22 con. Để duy trì đàn bò khỏe mạnh, bảo đảm nguồn sữa ổn định và đạt chất lượng, người chăn nuôi phải dành nhiều công sức...
ba-vi-8-.jpg
Các sản phẩm từ sữa là niềm tự hào của người dân Ba Vì.
ba-vi-7-.jpg
Các sản phẩm được đóng gói theo quy trình khép kín.

Những sản phẩm kết hợp hương vị mới và công nghệ chế biến hiện đại vừa giữ được nét riêng của nguyên liệu địa phương, vừa đáp ứng thị hiếu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng. Năm 2026, theo kết quả đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt, cả nước có 40 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao. Hà Nội có thêm 9 sản phẩm, trong đó riêng xã Suối Hai có tới 5 sản phẩm của Công ty cổ phần Sữa Con Bò Vàng Ba Vì. Đó là Bánh sữa Socola, Bánh sữa đậu đỏ, Bánh sữa đặc biệt, Sữa chua sấy thăng hoa và Bánh sữa Matcha.

Anh Trường bảo, nhận được chứng nhận OCOP 5 sao là niềm vui, nhưng cũng là áp lực buộc doanh nghiệp không được phép dừng lại.

Phóng sự: Các sản phẩm từ sữa bò đang dần ghi tên tuổi trên thị trường.
emagazine-2026-11-16-ocop-ba-vi-title02.png

Nếu những sản phẩm OCOP 5 sao là niềm tự hào của miền sữa núi Tản thì phía sau mỗi sản phẩm ấy là cả một chuỗi liên kết, bắt đầu từ những nông hộ chăn nuôi bò sữa.

_dsc8913.jpg
Chị Nguyễn Thị Thúy Hằng, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp xã Suối Hai, Giám đốc Công ty CP Sữa Đồng Cỏ Ba Vì cho rằng, ngành sữa địa phương cần những doanh nghiệp "đầu tàu" dẫn dắt.

Chị Nguyễn Thị Thúy Hằng, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp xã Suối Hai, là một trong những người hiểu rõ điều đó. Trên thương trường, chị từng đôi lần nếm trải thất bại, nhưng sau mỗi lần vấp ngã lại tìm cách đứng lên, gây dựng Công ty cổ phần Sữa Đồng Cỏ Ba Vì ngày càng phát triển, tạo việc làm ổn định cho hơn 30 lao động địa phương.

Nói về chuyện làm ăn, chị Hằng cho rằng, muốn ngành sữa phát triển bền vững cần có “chim đầu đàn”, đó là những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt, đồng thời tạo được sự gắn kết giữa các cơ sở sản xuất và người chăn nuôi. Một doanh nghiệp khó có thể đi xa nếu nguồn nguyên liệu manh mún, thiếu ổn định.

Chúng tôi tìm đến khu Cua Chu, thôn Yên Hồng, nơi vợ chồng chị Đoàn Thị Ngoan (sinh năm 1983) và anh Lê Đức Trí (sinh năm 1980) đang sở hữu đàn bò sữa lớn nhất khu vực (22 con). Để duy trì đàn bò khỏe mạnh, cho sữa đều đặn, bảo đảm chất lượng là công việc chẳng hề nhàn nhã.

Gần 4h sáng, khi nhiều nhà còn chìm trong giấc ngủ, vợ chồng chị Ngoan đã thức dậy dọn dẹp chuồng trại, vệ sinh dụng cụ rồi mới bắt đầu vắt sữa. Sữa sau khi vắt, phải nhanh chóng chuyển đến nhà máy để bảo đảm độ tươi và hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn. Xong việc, hai vợ chồng lại tất bật đi cắt cỏ, chuẩn bị thức ăn cho đàn bò. Buổi chiều, một vòng công việc tương tự lại bắt đầu: cho bò ăn, vệ sinh chuồng trại rồi tiếp tục vắt sữa.

Một ngày hai cữ, sáng và chiều, cứ thế lặp lại từ ngày này qua ngày khác.

Chị Ngoan chia sẻ, nuôi bò có thể thuê người cắt cỏ, dọn dẹp phụ giúp, chứ riêng công đoạn vắt sữa thì khó giao cho người lạ. Bò vốn quen hơi, quen tay người chăm sóc, nên không “hợp tác” khi người lạ động vào.

ba-vi-2-.jpg
ba-vi-4-.jpg

Thức ăn thô chiếm tỷ trọng lớn trong khẩu phần, bên cạnh thức ăn tinh được điều chỉnh theo thể trạng và khả năng cho sữa của từng con bò. Sữa sau khi thu hoạch được đưa đến nhà máy phân tích các chỉ tiêu, trong đó có độ khô, độ béo và mức độ nhiễm vi sinh... Chất lượng sữa được phân thành 4 mức, tương ứng với giá thu mua khác nhau. Nếu sữa có chỉ tiêu không đạt, giá bán sẽ giảm; trường hợp nhiễm vi sinh nặng, doanh nghiệp sẽ từ chối thu mua.

Ở Suối Hai, liên kết giữa người nuôi và doanh nghiệp không chỉ dừng ở mua bán. Chị Ngoan bảo, nếu muốn mua thêm bò giống, doanh nghiệp có thể hỗ trợ cho vay một nửa giá trị con giống không tính lãi, người nuôi hoàn trả dần. Quan trọng hơn, hợp đồng thu mua giúp người nuôi có đầu ra ổn định, không phải thấp thỏm trước những biến động của thị trường.

Nhắc chuyện này, anh Đào Công Trường nhớ lại, đã có thời điểm giá sữa tươi giảm xuống chỉ còn khoảng 6.000 đồng/kg, nhiều hộ chán nản, thậm chí bỏ nghề. Nguyên nhân một phần đến từ tình trạng thu mua thiếu ổn định. Có cơ sở sản xuất vào mùa hè tiêu thụ tốt thì tích cực nhập sữa, nhưng đến mùa đông, khi sức mua giảm, lại ngừng thu mua. Trớ trêu là mùa đông thường cũng là giai đoạn bò cho nhiều sữa hơn. Người nuôi đã bỏ công chăm sóc cả đàn bò, sữa vắt ra không thể để lâu, trong khi đầu ra bấp bênh...

cac-phien-livestream-da-thu-hut-su-quan-tam-cua-dong-dao-nguoi-dan-gop-phan-quang-ba-cac-san-vat-suoi-hai.jpg
Các Phiên livestream giới thiệu sản phẩm đã thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân, góp phần quảng bá các sản vật Suối Hai.

Trường bảo, từ khi doanh nghiệp có sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, yêu cầu đối với nguồn nguyên liệu càng phải nghiêm ngặt hơn. Nói đến đây, Trường bất chợt bật mí một dự định khá thú vị: Sắp tới, chúng tôi còn tính lắp đặt hệ thống âm thanh cho bò nghe nhạc để chúng thư giãn, hy vọng cho chất lượng sữa tốt hơn.

emagazine-2026-11-16-ocop-ba-vi-title03.png

Trong câu chuyện với tôi, Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp xã Suối Hai Nguyễn Thị Thúy Hằng nhiều lần nhắc đến một mong muốn: Cần từng bước di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, tiến tới hoạt động trong cụm công nghiệp tập trung. Đây không đơn thuần là chuyện tìm một mặt bằng rộng hơn, mà còn là điều kiện để phát triển lâu dài. Khi có không gian sản xuất phù hợp, các hạng mục nhà xưởng, kho bãi, hệ thống xử lý môi trường và phòng cháy, chữa cháy sẽ được đầu tư đồng bộ, bài bản hơn.

pho-chu-tich-ubnd-xa-suoi-hai-do-van-cong-ben-cac-san-pham-ocop-5-sao-tieu-bieu-cua-dia-phuong.jpg
Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai Đỗ Văn Công bên các sản phẩm OCOP 5 sao tiêu biểu của địa phương.

Nhìn rộng hơn, chị Hằng cho rằng, Suối Hai muốn trở thành miền sữa trắng có thương hiệu được biết đến rộng rãi, có chỗ đứng vững vàng trên thị trường, các doanh nghiệp phải biết “nắm tay nhau”. Mỗi đơn vị có thể có một thế mạnh riêng, nhưng nếu mạnh ai, nấy làm, thiếu liên kết thì khó tạo nên sức bật chung.

Trao đổi với chúng tôi, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Hai Đỗ Văn Công cho biết, xã hiện có 51 sản phẩm được công nhận OCOP. Giá trị của chương trình OCOP nằm ở việc tạo ra giá trị kinh tế thực chất, giúp doanh nghiệp tăng doanh thu, mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm cho người dân. Với ngành sữa, một nhà máy hoạt động ổn định cũng đồng nghĩa với việc hàng chục, hàng trăm hộ nuôi bò có thêm đầu ra, duy trì sinh kế và yên tâm gắn bó với nghề. Cũng theo ông Đỗ Văn Công, theo định hướng, địa phương nghiên cứu tổ chức không gian thành ba vùng phát triển, gắn nông nghiệp công nghệ cao với du lịch trải nghiệm, phát triển đô thị và du lịch sinh thái hồ Suối Hai.

cac-san-pham-ocop-tieu-bieu-cua-xa-suoi-hai-duoc-gioi-thieu-tai-hoi-nghi-tham-dinh-danh-gia-phan-hang-san-pham-ocop-cap-quoc-gia-do-bo-nong-nghiep-va-moi-truong-to-chuc(1).jpg
cac-san-pham-ocop-tieu-bieu-cua-xa-suoi-hai-duoc-gioi-thieu-tai-hoi-nghi-tham-dinh-danh-gia-phan-hang-san-pham-ocop-cap-quoc-gia-do-bo-nong-nghiep-va-moi-truong-to-chuc2.jpg

Đó là hướng đi có nhiều triển vọng đối với một vùng đất hội tụ cả núi rừng, sông hồ, đồng cỏ và những sản vật đặc trưng. Những trang trại bò sữa, những nhà máy chế biến, những sản phẩm OCOP có thể trở thành một phần của hành trình trải nghiệm, nơi du khách không chỉ thưởng ngoạn cảnh sắc mà còn được tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng thức hương vị địa phương và cảm nhận nhịp sống của người dân dưới chân núi Tản.

Chiều buông trên những triền đồi dưới chân núi Tản. Gió thốc từ đồng cỏ mang theo hương đất, hương cây và chút ngai ngái rất riêng của miền quê nuôi bò sữa. Rời Suối Hai, tôi cứ ngẫm ngợi mãi câu chuyện về một vùng đất nơi cỏ cây cũng góp sức làm nên kinh tế, đàn bò góp phần tạo dựng thương hiệu quê hương, còn con người gửi trọn tâm tình vào từng giọt sữa.


Thực hiện: Đinh Luyện - Võ Giang
Trình bày: Phạm Mạnh

image_isglsfisglsfisgl_4k.png
(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Miền sữa trắng dưới chân núi Tản

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.