Lớp học AI giúp người khiếm thị Thanh Xuân tự tin hơn với công nghệ

Trong căn phòng nhỏ trên phố Quan Nhân, một lớp học đặc biệt gây chú ý không phải bởi sách vở, hay bảng viết, mà bởi những âm thanh phát ra từ những chiếc điện thoại thông minh. Khi học viên thử ra lệnh cho AI, giọng phản hồi vang lên; ngay sau đó, một đoạn nhạc được tạo tại chỗ khiến cả lớp hào hứng. Người học đều là hội viên khiếm thị, đang từng bước làm quen với công nghệ bằng cách nghe, vuốt và thực hành trực tiếp.

Khai giảng từ đầu tháng 5, lớp học do Chi hội Người mù liên phường Thanh Xuân tổ chức vào sáng thứ tư và chủ nhật hằng tuần. Tại đây, học viên được hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phục vụ những nhu cầu gần gũi trong đời sống, từ tìm kiếm thông tin, giải trí, sáng tác thơ, tạo bài hát đến kết nối, chia sẻ nội dung trên mạng xã hội.

Với ông Nguyễn Xuân Hưởng, 76 tuổi, điện thoại thông minh từ lâu đã là “người bạn” quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày. Trước đây, ông chủ yếu dùng điện thoại để liên lạc, nghe sách và tìm kiếm thông tin. Khi biết lớp học có thêm nội dung về AI, ông đăng ký tham gia để hiểu thêm cách công nghệ có thể hỗ trợ người khiếm thị.

“Điện thoại là người bạn rất thân tình và hữu ích với tôi. Nhờ điện thoại thông minh, tôi có thể đọc sách, tìm thông tin và học thêm nhiều điều phục vụ cuộc sống hằng ngày”, ông Hưởng chia sẻ.

Với người khiếm thị, việc dùng điện thoại phụ thuộc nhiều vào âm thanh và cử chỉ vuốt. Chỉ cần nghe chưa rõ, vuốt lệch hoặc nhập câu lệnh chưa chính xác, kết quả có thể khác đi. Bởi vậy, lớp học được tổ chức chậm rãi, có người hướng dẫn trực tiếp từng thao tác, giúp ông Hưởng và các học viên cao tuổi dần tự tin hơn.

Không chỉ hỗ trợ đọc sách, hay tìm kiếm thông tin, AI còn mang đến nhiều trải nghiệm mới, từ hỏi đáp về sức khỏe, gợi ý viết đoạn ngắn đến sáng tác thơ, tạo bài hát. Với ông Hưởng, lớp học không chỉ giúp người khiếm thị có thêm công cụ hữu ích, mà còn khơi dậy sự hào hứng, chủ động hơn trong sinh hoạt và đời sống tinh thần.

Giảng viên của lớp, ông Nguyễn Trung Thái, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp thuộc Hội Người mù thành phố Hà Nội, cho biết để sử dụng điện thoại thông minh, người khiếm thị cần làm quen trước với các trình đọc màn hình như TalkBack trên Android hoặc VoiceOver trên iOS. Đây là công cụ giúp người học nghe nội dung hiển thị, di chuyển bằng thao tác vuốt, chạm và thực hiện các chức năng cơ bản trên điện thoại.

Từ nền tảng này, lớp học đưa AI vào những nhu cầu thiết thực hơn. Với nhóm cao tuổi, giảng viên ưu tiên các nội dung dễ thực hành như hỏi đáp thông tin, nghe đọc nội dung, gợi ý viết đoạn ngắn, sáng tác thơ, tạo nhạc hoặc hỗ trợ chia sẻ trên mạng xã hội. Với hội viên trẻ, AI có thể được khai thác để viết bài giới thiệu công việc, tạo nội dung quảng bá dịch vụ, hỗ trợ học tập, lao động và di chuyển.

Việc dạy công nghệ cho người khiếm thị cao tuổi đòi hỏi sự kiên nhẫn và cách hướng dẫn phù hợp. Sau phần giới thiệu ngắn, giảng viên kèm từng học viên, nhắc lại từng thao tác và điều chỉnh tốc độ theo khả năng tiếp thu của mỗi người.

"Với người khiếm thị cao tuổi, chúng tôi tập trung vào những nội dung gần với đời sống nhất để các bác có thể dùng được ngay", ông Thái cho biết.

Cùng tham gia lớp học, bà Nguyễn Thị Thanh, 61 tuổi, cho biết bà mất thị lực hoàn toàn từ năm 2015. Ban đầu, bà còn tự ti khi tham gia sinh hoạt Hội, nhưng dần coi nơi đây như “ngôi nhà thứ hai”. Với bà, lớp học điện thoại thông minh và AI không chỉ giúp tiếp cận công nghệ mới, mà còn mang lại niềm vui và sự tự tin.

"Trước đây, muốn xem tờ tiền, đọc giấy tờ, đơn thuốc, hay hóa đơn đi siêu thị, tôi đều phải nhờ gia đình. Từ ngày được học, tôi biết dùng ứng dụng để đọc tiền, đọc văn bản, giấy tờ, đơn thuốc. Những điều đó giúp ích rất nhiều trong cuộc sống", bà Thanh nói.

Bà mong thời gian tới sẽ có thêm nhiều lớp học tương tự để hội viên khiếm thị, nhất là người cao tuổi, được tiếp cận công nghệ thường xuyên hơn. Bà cũng mong Chi hội tiếp tục được quan tâm, tạo điều kiện về nơi sinh hoạt và các hoạt động hỗ trợ để hội viên có thêm cơ hội học tập, giao lưu, ổn định đời sống tinh thần.

Theo ông Nguyễn Tiến Thành, Chi hội trưởng Chi hội Người mù liên phường Thanh Xuân, lớp học được mở từ nhu cầu thực tế của hội viên trong việc tiếp cận công nghệ để phục vụ đời sống, học tập và lao động. Trong 5 năm qua, với sự hỗ trợ của Quỹ Thiện nguyện LE, Hội đều duy trì các lớp công nghệ thông tin, trong đó có sử dụng điện thoại thông minh; năm nay, nội dung được nâng cao hơn với việc hướng dẫn ứng dụng AI. Với người khiếm thị, AI có thể hỗ trợ đọc văn bản, chuyển tài liệu, báo chí, hình ảnh hoặc nội dung tuyên truyền sang dạng dễ tiếp cận hơn. Đây cũng là công cụ giúp Chi hội truyền tải chủ trương, chính sách của Nhà nước tới hội viên thuận lợi hơn, kể cả những người ít có điều kiện tham gia sinh hoạt trực tiếp.

Ông Thành cho biết thêm, sau khi chuyển sang mô hình Chi hội Người mù liên phường Thanh Xuân từ ngày 1-7-2025, được sự quan tâm, tạo điều kiện về cơ sở hạ tầng của lãnh đạo phường Thanh Xuân, Chi hội đã duy trì và tổ chức nhiều hoạt động, phong trào nói chung và các lớp học công nghệ nói riêng. Tuy nhiên, đơn vị đang trong giai đoạn ổn định tổ chức, còn khó khăn về nhân lực hỗ trợ, địa điểm sinh hoạt đặc thù và kinh phí. Chi hội mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của địa phương, các tổ chức và nhà hảo tâm để tổ chức các chương trình thiết thực, mở thêm các lớp công nghệ, đào tạo nghề, giúp hội viên nâng cao kỹ năng, cải thiện đời sống tinh thần và hòa nhập tốt hơn với cộng đồng.