Lời cảnh báo từ ma trận “bác sĩ online” và “thuốc gia truyền”

Những “kịch bản” nhắm vào người bệnh

Một người mắc khối u tìm kiếm thông tin chữa bệnh trên Facebook. Trên bảng tin bỗng xuất hiện câu chuyện của một “người bệnh” có hoàn cảnh tương tự nhưng đã khỏi bệnh sau khi sử dụng “thuốc nam gia truyền”. Người này nhiệt tình chia sẻ kinh nghiệm, giới thiệu bác sĩ. Sau đó, “bác sĩ” liên hệ, hỏi bệnh, tư vấn và kê thuốc.

Quy trình tưởng như tình cờ ấy, theo tài liệu điều tra của Công an thành phố Hà Nội, lại chính là một “kịch bản” được chuẩn bị để bán hàng trong vụ án vừa được Công an phường Hà Đông phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an thành phố Hà Nội đấu tranh, làm rõ.

Từ những tài khoản Facebook mang tên “Đoàn Thị Thủy”, “Nguyễn Thu Hoài”, “Ngô Thị Xuân” thường xuyên quảng cáo sản phẩm chữa các bệnh liên quan đến khối u, Công an phường Hà Đông lần ra Nguyễn Văn Tú (sinh năm 1998, trú tại tỉnh Phú Thọ). Ngày 29-7-2026, Công an phường Hà Đông xác lập chuyên án 001Q và phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế đấu tranh.

Theo tài liệu điều tra, Tú lập 5 tài khoản Facebook, giao nhân viên đóng giả những người từng mắc u xơ nhưng đã khỏi bệnh sau khi sử dụng thuốc của “bác sĩ Thiện”. Khi có người quan tâm, những “bệnh nhân” này chia sẻ kinh nghiệm, lấy số điện thoại rồi chuyển cho bộ phận sale.

Đến đây, một vai diễn khác xuất hiện: nhân viên sale đóng giả “bác sĩ Thiện”, liên hệ qua Zalo, tư vấn, khám bệnh và kê thuốc. Tú thậm chí chuẩn bị sẵn tài liệu mang tên “KỊCH BẢN SALE ĐẦY ĐỦ” cho nhân viên.

Phía sau những cuộc tư vấn ấy là các sản phẩm được cơ quan điều tra xác định bào chế từ thân, lá cây không rõ nguồn gốc rồi đặt những tên như “Tiêu Giáp Đường”, “Tiêu Giáp Thiện”, “Bột Tiêu U”, “Cao U Đường”... Kết quả xác minh cho thấy, tính đến ngày 29-5-2026, Cục Quản lý y, dược cổ truyền, Bộ Y tế chưa tiếp nhận hồ sơ, chưa cấp giấy đăng ký lưu hành thuốc đối với 10 sản phẩm được cơ quan điều tra đề nghị xác minh.

Đến nay, Công an phường Hà Đông đã tiếp nhận đơn tố giác, làm việc với 26 bị hại, tổng số tiền trình báo bị chiếm đoạt là 244,5 triệu đồng. Công an phường Hà Đông phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế tiếp tục xác minh 1.427 trường hợp khác, với tổng số tiền liên quan lên tới hàng tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án và 8 bị can để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Vụ việc không phải là trường hợp duy nhất cho thấy những “vai diễn” có thể được dựng lên để tiếp cận người bệnh.

Trước đó, ngày 30-7-2026, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử 15 bị cáo trong vụ giả danh sư thầy bán thuốc nam. Theo hồ sơ vụ án, các đối tượng lập tài khoản mạng xã hội giả, tự xưng là đệ tử để tư vấn chữa bệnh, bán thuốc. Hơn 1.400 đơn hàng đã được thực hiện, số tiền chiếm đoạt được xác định hơn 2,8 tỷ đồng.

Từ các vụ việc cho thấy, thủ đoạn có thể thay đổi nhưng một chuỗi hành vi đáng cảnh giác dần hiện rõ: Tìm người đang có nhu cầu chữa bệnh trên mạng xã hội - dựng một danh tính đáng tin cậy - tư vấn từ xa - đưa ra câu chuyện về hiệu quả điều trị - dẫn dắt người bệnh mua sản phẩm.

“Nhân vật” tạo niềm tin có thể là người bệnh đã khỏi, bác sĩ, nhân viên bệnh viện hay người có uy tín. Điểm chung là người mua khó kiểm chứng người đang trò chuyện với mình thực sự là ai và sản phẩm được giới thiệu có nguồn gốc, tình trạng lưu hành như thế nào.

Đây cũng là lý do Bộ Y tế nhiều lần cảnh báo người dân thận trọng với quảng cáo sản phẩm liên quan sức khỏe trên mạng xã hội, đặc biệt những nội dung quảng cáo sản phẩm như thuốc chữa bệnh hoặc mạo danh cơ quan, nhân viên y tế.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Lê Giang Nam, Trưởng Văn phòng Luật sư An Việt, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội phân tích, khám, chữa bệnh là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện; người thực hiện hoạt động khám bệnh, kê đơn phải đáp ứng các điều kiện chuyên môn theo quy định pháp luật.

Theo luật sư Lê Giang Nam, việc tư vấn sức khỏe qua môi trường mạng không đồng nghĩa bất kỳ ai cũng có thể tự nhận mình là bác sĩ để khám, chẩn đoán, kê đơn cho người bệnh. Đặc biệt, nếu việc giả danh bác sĩ, đưa ra thông tin gian dối về tình trạng bệnh hoặc công dụng của sản phẩm được sử dụng như một thủ đoạn khiến người bệnh tin tưởng giao tiền, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi còn có thể bị xem xét trách nhiệm theo các quy định của pháp luật hình sự.

Đặt trong những vụ việc vừa được Công an Hà Nội phát hiện, vấn đề vì thế không chỉ nằm ở những lời quảng cáo quá mức về công dụng sản phẩm. Khi một nhân viên bán hàng khoác danh “bác sĩ”, sử dụng kịch bản có sẵn để khiến người bệnh tin tưởng mua sản phẩm, người dân có thể rất khó nhận ra mình đang được tư vấn y khoa hay đơn thuần đang trở thành đối tượng của một quy trình bán hàng.

Đừng để “bác sĩ online” lấy mất thời điểm điều trị

Trao đổi với phóng viên, bác sĩ Phạm Văn Giao, người có gần 20 năm tư vấn sức khỏe cộng đồng cho rằng, việc nhiều người lựa chọn tin vào những lời tư vấn mua “thuốc gia truyền” chữa các khối u qua vài tin nhắn hoặc cuộc điện thoại thường bắt nguồn từ tâm lý hoang mang, ngại đến bệnh viện hoặc thiếu thông tin y khoa chính xác. Theo bác sĩ Giao, điều đầu tiên người bệnh cần nhận thức rõ là giới hạn của việc tư vấn từ xa.

Với những khối u như u xơ tử cung, u tuyến giáp hay u vú, việc đánh giá tình trạng bệnh không thể chỉ dựa vào vài dòng mô tả triệu chứng qua Facebook, Zalo hoặc điện thoại.

“Trong y khoa, để đưa ra chẩn đoán, bác sĩ phải dựa trên thăm khám lâm sàng và những phương tiện cần thiết như siêu âm, X-quang, MRI hoặc xét nghiệm, sinh thiết trong trường hợp có chỉ định. Việc kê hoặc bán một loại thuốc được quảng cáo có thể ‘tiêu u’ khi chưa có những căn cứ cần thiết dễ khiến người bệnh yên tâm nhưng lại bỏ qua việc thăm khám”, bác sĩ Phạm Văn Giao phân tích.

Một nguy cơ khác là sự ngộ nhận rằng sản phẩm được gắn những chữ như “thuốc nam”, “Đông y”, “thảo dược” hay “gia truyền” thì mặc nhiên an toàn.

Theo bác sĩ Giao, thảo dược cũng chứa những hoạt chất có khả năng tác động đến cơ thể. Với những sản phẩm không rõ nguồn gốc, thành phần và điều kiện sản xuất, bảo quản, người sử dụng còn phải đối mặt với nguy cơ tạp chất, nấm mốc hoặc những chất không được công bố.

Đáng lưu ý, một số sản phẩm trôi nổi có thể bị pha trộn tân dược nhằm tạo cảm giác giảm đau hoặc cải thiện triệu chứng nhanh. Việc sử dụng kéo dài những sản phẩm không xác định thành phần có thể gây ảnh hưởng đến gan, thận hoặc tương tác với thuốc mà người bệnh đang điều trị.

Vụ án Công an thành phố Hà Nội khởi tố tháng 8-2026, trong đó các đối tượng bị cáo buộc pha thuốc tân dược vào sản phẩm mang nhãn “Đông y gia truyền”, là một cảnh báo thực tế về nguy cơ này.

Tuy nhiên, theo bác sĩ Phạm Văn Giao, điều đáng tiếc hơn cả không chỉ nằm ở số tiền bỏ ra mua một sản phẩm không rõ hiệu quả, mà là nguy cơ bỏ lỡ thời điểm thuận lợi để điều trị bệnh.

Một số khối u lành tính nếu được phát hiện và đánh giá đúng có thể được theo dõi hoặc có phương án xử trí phù hợp. Ngược lại, nếu người bệnh dành thời gian dài theo đuổi những sản phẩm được quảng cáo “tiêu u”, “làm tan u”, tình trạng bệnh có thể thay đổi trong thời gian đó.

Đặc biệt, khi tổn thương có tính chất ác tính, việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất quan trọng đối với lựa chọn phương pháp và hiệu quả điều trị.

“Điều đáng tiếc mà bác sĩ gặp là có những người bệnh chần chừ, kéo dài thời gian vì tin vào một phương pháp chưa có cơ sở, đến khi trở lại bệnh viện thì tình trạng bệnh đã phức tạp hơn”, bác sĩ Giao chia sẻ.

Bởi vậy, khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ có khối u, người dân cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp để được thăm khám, thực hiện những xét nghiệm cần thiết và nhận tư vấn dựa trên tình trạng cụ thể.