Làm thuê trong đường dây lừa đảo và ranh giới trách nhiệm hình sự

Hơn 1.400 người liên quan vụ Mr Pips tiếp tục được điều tra

Ngày 4/11, tại phiên tòa xét xử Phó Đức Nam (Mr Pips) cùng 187 bị cáo khác, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội cho biết, nhiều nội dung liên quan đến vụ án sẽ tiếp tục được điều tra, làm rõ trong giai đoạn hai. Trong đó có hành vi của hơn 1.400 người khác thuộc hệ thống do Phó Đức Nam tổ chức, điều hành.

Cơ quan chức năng cũng sẽ tiếp tục làm rõ hoạt động của các cổng thanh toán trung gian và những dấu hiệu liên quan đến việc rửa tiền, nguồn gốc tài sản của một số cá nhân có liên quan.

Theo nội dung được công bố tại phiên tòa, đường dây lừa đảo được tổ chức với nhiều bộ phận, từ tìm kiếm khách hàng, tư vấn đầu tư đến chăm sóc khách hàng và quản lý dòng tiền. Những người tham gia đảm nhiệm các công việc khác nhau, được trả lương hoặc hưởng hoa hồng tùy theo vị trí và kết quả hoạt động.

Đáng chú ý, các nhân viên kinh doanh có nhiệm vụ tiếp cận, mời gọi nhà đầu tư tham gia giao dịch. Sau khi khách hàng nạp tiền lần đầu, bộ phận chăm sóc khách hàng tiếp tục tư vấn, thuyết phục họ nạp thêm tiền. Thu nhập của một số nhân viên gắn với số tiền khách hàng chuyển vào hệ thống.

Việc tiếp tục điều tra hơn 1.400 người đặt ra vấn đề pháp lý đáng quan tâm: Liệu những người làm việc theo sự phân công, hưởng lương hoặc hoa hồng có phải chịu trách nhiệm hình sự khi doanh nghiệp bị xác định hoạt động lừa đảo?

Khi nào người làm thuê bị coi là đồng phạm?

Phân tích về vấn đề này, luật sư Nguyễn Ngọc Linh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho biết Điều 17 Bộ luật Hình sự quy định đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Theo luật sư, yếu tố quan trọng để xác định trách nhiệm không chỉ là việc một người có làm việc trong tổ chức phạm tội hay không, mà còn phải làm rõ nhận thức, ý chí và hành vi thực tế của người đó.

Nếu nhân viên biết rõ hoạt động kinh doanh có yếu tố gian dối, nhận thức được việc mình đang góp phần giúp tổ chức chiếm đoạt tài sản nhưng vẫn chủ động tham gia, hành vi có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm.

Chẳng hạn, người được giao nhiệm vụ tư vấn biết rõ thông tin về lợi nhuận đầu tư là giả nhưng vẫn cố tình cung cấp cho khách hàng để thuyết phục họ chuyển tiền. Trường hợp này, việc thực hiện theo chỉ đạo của cấp trên không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự.

Ngược lại, một người chỉ thực hiện công việc hành chính, kỹ thuật hoặc phục vụ thông thường, không biết và không cố ý tham gia vào hoạt động phạm tội thì không thể chỉ căn cứ vào quan hệ lao động để kết luận họ là đồng phạm.

Luật sư Nguyễn Ngọc Linh phân tích thêm, việc nhận lương hay hoa hồng không đương nhiên là căn cứ xác định một người phạm tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét bản chất công việc, mức độ hiểu biết về hoạt động gian dối và vai trò cụ thể của từng cá nhân.

Đối với người quản lý, việc phân công nhiệm vụ, xây dựng kịch bản tiếp cận khách hàng, chỉ đạo nhân viên sử dụng thông tin gian dối hoặc kiểm soát hoạt động chiếm đoạt tài sản có thể là những tình tiết quan trọng để xác định vai trò trong vụ án.

Theo Điều 58 Bộ luật Hình sự, khi quyết định hình phạt đối với người đồng phạm, Tòa án phải xét đến tính chất của đồng phạm, tính chất và mức độ tham gia phạm tội của từng người. Các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự thuộc người nào thì được áp dụng đối với người đó.

Điều này có nghĩa, những người cùng tham gia một đường dây không mặc nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự như nhau. Người giữ vai trò tổ chức, chỉ đạo có thể được đánh giá khác với người thực hiện một công đoạn, tùy mức độ tham gia và các tình tiết cụ thể.

Luật sư cũng lưu ý, việc nhân viên cho rằng chỉ làm theo chỉ đạo của cấp trên hoặc không trực tiếp nhận tiền của người bị hại chưa đủ để loại trừ trách nhiệm. Nếu chứng minh được họ biết rõ mục đích chiếm đoạt và cố ý góp phần thực hiện hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự vẫn có thể được đặt ra.

Đối với vụ án Mr Pips, việc hơn 1.400 người tiếp tục được điều tra không đồng nghĩa tất cả đều có hành vi phạm tội. Trách nhiệm của từng cá nhân cần được xác định trên cơ sở chứng cứ về nhận thức, hành vi và mức độ tham gia. Đây cũng là lời cảnh báo đối với người lao động khi lựa chọn công việc, đặc biệt tại những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đầu tư, tài chính có dấu hiệu bất thường.