Làm gì để nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu?

Chia sẻ tại tọa đàm, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng năm 2026 đạt hơn 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 434 tỷ USD (tăng 24,5%), nhập khẩu đạt hơn 453 tỷ USD (tăng 36,7%).

Hàng hóa xuất khẩu tiếp tục mở rộng quy mô, tập trung vào các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo như máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc, điện thoại và linh kiện.

Ở chiều nhập khẩu, nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch (đạt 426,92 tỷ USD), trong đó máy móc, thiết bị, phụ tùng chiếm 58,3% và nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%.

Thực tế này cho thấy, chất lượng tăng trưởng không chỉ đo bằng quy mô kim ngạch hay trạng thái cán cân thương mại ở từng thời điểm, mà phụ thuộc vào cơ cấu và mục đích sử dụng hàng hóa nhập khẩu.

Các chuyên gia cho rằng, vấn đề hiện nay là khả năng chuyển hóa các nguồn lực đầu vào nhập khẩu thành năng lực sản xuất, sản phẩm mới và giá trị gia tăng ngay trong nước, thay vì duy trì mô hình gia công thuần túy với biên lợi nhuận thấp.

Để giải quyết bài toán trên, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm. Đó là đẩy mạnh đầu tư công nghệ, AI, R&D; phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ theo Chương trình giai đoạn 2026–2030 của Chính phủ; tăng cường liên kết thực chất với khu vực FDI gắn với nâng cấp năng lực; chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, ESG, truy xuất nguồn gốc để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Công Thương đang tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, hỗ trợ tận dụng ưu đãi FTA, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chí phát triển bền vững. Đại diện Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh, giải pháp cốt lõi vẫn nằm ở nâng cấp dây chuyền thiết bị để tăng tính chủ động trong sản xuất.

“Phải nâng cao giá trị gia tăng nội bộ trong chính tiềm lực của ngành sản xuất Việt Nam. Từ đó mới có căn cứ, có cơ sở, có nền móng vững chắc để thúc đẩy xuất khẩu bền vững”, bà Trịnh Thị Thu Hiền khẳng định.

Dưới góc nhìn chiến lược, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nêu, cần coi áp lực nhập khẩu tư liệu sản xuất là cơ hội để từng bước thay thế bằng các máy móc, thiết bị có khả năng chế tạo trong nước.

Bên cạnh việc tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần quan tâm phát triển các chuỗi giá trị do chính doanh nghiệp nội địa dẫn dắt, hình thành các doanh nghiệp đầu tàu đủ sức vươn ra quốc tế và kéo theo mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh cùng phát triển.