Không ngừng nâng cao hiệu quả quản lý nghĩa trang nhân dân tại Hà Nội

Trước yêu cầu đô thị hóa, Hà Nội đã chủ động chuẩn hóa thể chế qua Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND, tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc, toàn diện nhằm tăng cường công tác quản lý và sử dụng nghĩa trang trên toàn địa bàn Thủ đô. Với định hướng thống nhất thẩm quyền, phân định rõ trách nhiệm, chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật và đẩy mạnh số hóa, quy định mới hướng tới mục tiêu tiết kiệm quỹ đất, bảo đảm vệ sinh môi trường và phục vụ tốt nhất nhu cầu chính đáng của nhân dân.

Xác lập cơ chế phân cấp minh bạch và chuẩn hóa kỹ thuật hạ tầng

Ngày 27-4-2026, UBND thành phố Hà Nội đã ký ban hành Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND ban hành Quy định quản lý, sử dụng nghĩa trang trên địa bàn thành phố, chính thức có hiệu lực từ ngày 07-5-2026. Không chỉ điều chỉnh hoạt động của hệ thống nghĩa trang cấp thành phố, nghĩa trang cấp xã và các nghĩa trang đầu tư từ nguồn vốn xã hội hóa, điểm mấu chốt là Quyết định này đã phân định rành mạch, xuyên suốt trách nhiệm giữa các sở, ban, ngành và chính quyền cơ sở. UBND thành phố giữ vai trò thống nhất quản lý, trong đó Sở Nội vụ đảm nhận trọng trách quản lý nhà nước sau đầu tư và phân công Ban Phục vụ lễ tang Hà Nội quản lý các nghĩa trang cấp thành phố.

Sở Xây dựng thực hiện chức năng quản lý hoạt động xây dựng, hướng dẫn kỹ thuật và chủ trì thẩm định phương án giá dịch vụ đối với các công trình dùng vốn ngân sách. Sở Nông nghiệp và Môi trường phụ trách kiểm tra, giám sát các chỉ tiêu đất đai, vệ sinh môi trường. Còn UBND cấp xã đóng vai trò hạt nhân trực tiếp điều hành, lập bộ phận quản lý tại chỗ để giám sát các nghĩa trang thuộc phạm vi phân cấp.

Không chỉ phân công rõ đầu mối quản trị, Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND đã chuẩn hóa toàn bộ các tiêu chí kỹ thuật xây dựng và sử dụng đất an táng nhằm giải quyết căn cơ bài toán khan hiếm tài nguyên đất của Thủ đô. Việc sử dụng đất an táng phải tiến hành lần lượt theo đúng hàng lối, khu vực đã được phê duyệt, tuyệt đối nghiêm cấm hành vi giao đất để lập riêng khu mộ gia đình hay dòng họ trong nghĩa trang công cộng, loại trừ hoàn toàn nguy cơ biến đất an táng công ích thành nơi đầu cơ.

Bên cạnh đó, quy chế đối với các dự án nghĩa trang xã hội hóa cũng được thiết lập cụ thể và chặt chẽ. Dù các nhà đầu tư ngoài ngân sách được quyền chủ động tổ chức khai thác hoặc thuê quản lý theo quy định, họ phải gửi quy chế quản lý về Sở Nội vụ và chính quyền địa phương để chịu sự kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Đáng chú ý, chủ đầu tư các nghĩa trang xã hội hóa có nghĩa vụ trích tối thiểu 20% quỹ đất đã hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật để bàn giao cho chính quyền các cấp giải quyết nhu cầu an táng phục vụ các đối tượng chính sách và người dân trên địa bàn.

Để chấm dứt tình trạng ô nhiễm và mỹ quan lộn xộn, chính quyền cấp xã được giao nhiệm vụ rà soát, thống kê toàn bộ các khu nghĩa trang tự phát, phân tán, lập lộ trình di dời các phần mộ riêng lẻ về các nghĩa trang tập trung hoàn thành trước tháng 12-2030, tạo sự đồng bộ cho diện mạo quy hoạch chung của Thủ đô.

Hiện đại hóa phương thức quản lý và bảo đảm giá trị an sinh xã hội

Bước chuyển biến mang tính đột phá của Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND nằm ở yêu cầu bắt buộc phải chuyển đổi căn bản phương thức quản trị truyền thống sang ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại. Tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ quản lý nghĩa trang không chỉ dừng lại ở việc lập sơ đồ vị trí, đánh số thứ tự từng ngôi mộ hay ghi chép sổ theo dõi thủ công, mà phải khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, số hóa bản đồ không gian 2D/3D và áp dụng mã định danh cho từng phần mộ. Việc số hóa thông tin người quá cố và thân nhân một cách chi tiết, bài bản không chỉ bảo đảm tính chính xác tuyệt đối trong lưu trữ, loại bỏ sai sót thất lạc hồ sơ qua thời gian, mà còn hỗ trợ nhân dân dễ dàng tra cứu, kiểm tra tình trạng mộ phần nhanh chóng, minh bạch. Toàn bộ các yêu cầu này phải được cụ thể hóa trong quy chế hoạt động nội bộ do đơn vị quản lý ban hành, bao gồm đầy đủ chỉ dẫn ranh giới, quy trình tiếp nhận dịch vụ, vệ sinh cảnh quan và chế tài xử lý nghiêm minh các vi phạm.

Đi liền với hiện đại hóa là yêu cầu công khai, minh bạch toàn diện các hoạt động dịch vụ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND yêu cầu các đơn vị quản lý trực tiếp phải niêm yết công khai bảng giá dịch vụ nghĩa trang, bảng giá chuyển nhượng quyền sử dụng phần mộ cá nhân, đồng thời cam kết bảo đảm đúng tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ theo quy định.

Đặc biệt, tính ưu việt và chiều sâu nhân ái của chế độ an sinh xã hội Thủ đô được khẳng định đậm nét trong các điều khoản của Quyết định 50. Đối với các trường hợp người vô gia cư, trẻ em bị bỏ rơi hoặc những người sinh sống trên địa bàn không may qua đời mà không có thân nhân lo toan hậu sự, UBND cấp xã có trách nhiệm chủ trì phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức mai táng chu đáo, trang nghiêm bằng nguồn ngân sách.

Cơ chế đăng ký trước phần mộ cũng được quy định rành mạch, bảo đảm đúng đối tượng và nhu cầu thiết thực của Nhân dân. Thành phố cho phép thực hiện hợp đồng đăng ký trước phần mộ đối với các đối tượng thuộc diện ưu tiên gồm người cao tuổi từ 70 tuổi trở lên, người mắc bệnh hiểm nghèo giai đoạn cuối, hoặc người có vợ/chồng đã an táng trong nghĩa trang, cũng như cho phép đăng ký trước vị trí lưu giữ tro cốt tại các công trình nhiều tầng đối với các đối tượng thấp hơn. Cùng với đó, quy định khuyến khích tối đa việc người dân lựa chọn các hình thức táng mới văn minh, tiết kiệm như hỏa táng, hoặc đặt hai bình tro cốt vào cùng một hố mộ cát táng để vừa tiết kiệm chi phí cho gia đình, vừa bảo vệ môi trường sinh thái.

Việc ban hành và thực thi Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND là bước đi cấp thiết và kịp thời của chính quyền Hà Nội nhằm thiết lập kỷ cương trong công tác quản lý dịch vụ tâm linh đô thị. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa kỷ cương pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại và chính sách an sinh giàu tính nhân văn, quy định mới tạo tiền đề vững chắc để hệ thống nghĩa trang trên toàn địa bàn Thủ đô chuyển mình theo hướng văn minh, nền nếp, đáp ứng trọn vẹn sự kỳ vọng và niềm tin của người dân./.