Không gian ven sông giúp đô thị giảm ngập

Mở rộng đường thoát lũ

Tại Nijmegen (Hà Lan), sông Waal uốn cong và thu hẹp ở đoạn gần làng Lent, khiến nước khó thoát khi lũ về, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt tại các khu dân cư ven sông.

Sau những trận lũ lớn năm 1993 và 1995, Hà Lan triển khai chương trình Room for the River (Tạo không gian cho dòng sông), chuyển từ việc chủ yếu nâng cao đê sang mở rộng không gian thoát lũ.

Trong khuôn khổ chương trình, từ năm 2012, Nijmegen lùi tuyến đê ở Lent vào phía trong khoảng 350m, đồng thời đào thêm một nhánh sông dài 3km chạy song song với sông Waal. Khi nước dâng cao, nhánh sông mới chia bớt dòng chảy, giảm áp lực lên đoạn sông hẹp. Theo số liệu được Cơ quan Môi trường châu Âu công bố, công trình hoàn thành năm 2016 có mức giảm mực nước lũ khoảng 35cm, vượt mức 27cm dự kiến ban đầu.

Việc đào thêm nhánh sông cũng tạo nên một đảo dài giữa hai dòng nước, được phát triển thành công viên với đường đi bộ, đạp xe và các khu sinh hoạt ngoài trời. Những cây cầu kết nối đảo với hai bên bờ, trong khi nhánh sông mới còn được sử dụng cho hoạt động chèo thuyền.

Tuy nhiên, dự án ban đầu vấp phải sự phản đối khi khoảng 50 căn nhà phải di dời để nhường chỗ cho công trình. Trao đổi với kênh truyền hình Channel News Asia (CNA), ông Gert-Jan Meulepas, quản lý dự án, cho biết đây là một trong những khó khăn lớn nhất. Chính quyền đã phải làm việc với các hộ bị ảnh hưởng để giải quyết vấn đề bồi thường và di dời.

Tại Vienna (Áo), trong giai đoạn 1972–1988, thành phố xây dựng nhánh sông nhân tạo Danube Mới dài 21,1km, chạy song song với dòng chính để mở rộng không gian thoát lũ. Phần đất nằm giữa hai nhánh trở thành đảo Danube, với các tuyến đường đi bộ, đạp xe, bãi tắm và khu vui chơi ven nước.

Theo chính quyền Vienna, nhánh sông Danube Mới có khả năng tiếp nhận khoảng 5.200m³ nước mỗi giây khi lũ về. Trong điều kiện bình thường, các cửa điều tiết được đóng để duy trì mặt nước yên tĩnh. Khi sông Danube dâng cao, hệ thống cửa được mở, đưa bớt nước sang nhánh nhân tạo nhằm giảm nguy cơ ngập lụt.

Trong đợt lũ tháng 6-2024, mực nước sông Danube tại trạm Korneuburg lên tới 6,38m, so với mức thông thường khoảng 2,5m. Theo chính quyền Vienna, hệ thống Danube Mới đã góp phần điều tiết dòng lũ, bảo vệ các khu dân cư.

Thiết kế công viên để giảm ngập

Tại Singapore, sông Kallang trước đây chảy qua công viên Bishan-Ang Mo Kio trong một kênh bê tông dài khoảng 2,7km, có lòng dẫn thẳng và thành cao. Dù giúp thoát nước nhanh, công trình gần như tách biệt với không gian xanh của công viên.

Năm 2012, Cơ quan Quản lý nước quốc gia Singapore (PUB) phối hợp với Cục Công viên quốc gia (NParks) hoàn thành dự án cải tạo, thay thế kênh bê tông bằng dòng sông uốn lượn dài khoảng 3km, với bờ thoải và những bãi cỏ ven nước.

Theo PUB, trong điều kiện bình thường, nước chảy trong lòng sông tương đối hẹp. Khi mưa lớn, nước dâng và tràn sang các bãi cỏ thấp hai bên, tạo thêm không gian thoát nước. Những khu vực phục vụ vui chơi, nghỉ ngơi vì thế trở thành vùng ngập tạm thời, hỗ trợ điều tiết dòng chảy.

Hai bên bờ được trồng cây xanh, kết hợp đá tự nhiên và các biện pháp gia cố đất nhằm hạn chế xói mòn. Toàn bộ công viên rộng khoảng 62ha cũng được cải tạo, bổ sung đường đi bộ, cầu qua sông và sân chơi, tạo điều kiện để người dân đến gần mặt nước.

Thiết kế cho phép nước tràn vào công viên đòi hỏi các biện pháp bảo đảm an toàn. Công viên được trang bị hệ thống theo dõi mực nước, camera giám sát và 11 điểm cảnh báo. Khi nước dâng cao, đèn tín hiệu, còi báo động và thông báo tự động được kích hoạt, hướng dẫn người dân rời khỏi khu vực ven sông. Biển chỉ dẫn và vạch đánh dấu mực nước nguy hiểm cũng được bố trí dọc bờ để người dân chủ động tránh những nơi có nguy cơ ngập.