Không để nợ BHXH ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động

Không để vi phạm kéo dài

Thực tế cho thấy, chậm đóng, trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu các quỹ mà tác động trực tiếp đến quyền lợi an sinh của người lao động. Vì vậy, cùng với tuyên truyền, vận động, cơ quan BHXH đang đẩy mạnh rà soát, phân loại, kiểm tra và đôn đốc các đơn vị thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế phối hợp xử lý vi phạm ngày càng được tăng cường. Việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24-6-2025 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân (KSND) tối cao khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã tạo thêm công cụ pháp lý trong xử lý các trường hợp chậm đóng, trốn đóng kéo dài.

Theo đó, cơ quan BHXH chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ và phối hợp với Viện KSND trong quá trình xác minh, làm việc, đôn đốc doanh nghiệp khắc phục. Với những trường hợp đủ điều kiện nhưng không thực hiện nghĩa vụ, Viện KSND xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền.

Vụ việc tại Công ty MD (trụ sở tại xã Ứng Thiên, Hà Nội) mới đây là một ví dụ. Công ty kê khai đóng BHXH cho 5 lao động nhưng để xảy ra tình trạng chậm, trốn đóng kéo dài. Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm và Viện KSND khu vực 12 - Hà Nội tham gia làm việc, doanh nghiệp đã khắc phục một phần số tiền chậm đóng trong tháng 5 và tháng 6-2026. Tuy nhiên, đến tháng 8-2026, số tiền còn phải thanh toán theo hồ sơ là 158 triệu đồng.

BHXH cơ sở Ứng Hòa đã đề nghị Viện KSND khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Viện KSND khu vực 12, với vai trò nguyên đơn, đã khởi kiện, đề nghị tòa án buộc Công ty MD thực hiện nghĩa vụ nộp tiền BHXH. Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã thụ lý vụ án và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 7-9-2026.

Qua vụ việc cho thấy, công tác thu, kiểm tra, xử lý chậm đóng, trốn đóng BHXH đang được thực hiện theo hướng phát hiện sớm, đôn đốc quyết liệt và xử lý đến cùng. Cơ quan BHXH chủ động cung cấp thông tin, hồ sơ, phối hợp với các cơ quan chức năng áp dụng biện pháp pháp lý phù hợp, qua đó không để vi phạm kéo dài và quyền lợi an sinh của người lao động bị ảnh hưởng.

Kiểm tra có trọng tâm, xử lý đến cùng

Cùng với tăng cường phối hợp liên ngành, công tác thanh tra, kiểm tra đang được ngành BHXH thực hiện theo hướng tập trung vào những đơn vị có dấu hiệu vi phạm, đẩy mạnh phân tích dữ liệu, đánh giá mức độ tuân thủ và nhận diện rủi ro để lựa chọn đúng đối tượng kiểm tra.

Theo BHXH Việt Nam, tính đến hết tháng 8-2026, toàn hệ thống đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh BHYT, 188 đơn vị thuộc hệ thống BHXH và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.

Qua kiểm tra công tác thu BHXH, BHTN, BHYT, cơ quan BHXH đã yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian; hơn 128,2 tỷ đồng đối với 40.146 lao động đóng thiếu mức đóng; đồng thời thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Cơ quan BHXH cũng đã ban hành hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền hơn 3,1 tỷ đồng.

Không chỉ siết việc đóng, công tác kiểm tra còn góp phần bảo đảm việc giải quyết chế độ đúng quy định. Qua kiểm tra, cơ quan BHXH đã yêu cầu thu hồi về quỹ BHXH hơn 9,1 tỷ đồng của 8.923 lượt lao động hưởng chế độ sai quy định; thu hồi về quỹ BHTN 600 triệu đồng của 106 lượt lao động và thu hồi về quỹ BHYT hơn 161,8 tỷ đồng do chưa đủ điều kiện thanh toán.

BHXH Việt Nam cho biết, thời gian tới, ngành tiếp tục rà soát, phân loại và đôn đốc các đơn vị thực hiện đầy đủ việc đăng ký, đóng BHXH, BHTN, BHYT; đồng thời tăng cường tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật, nhất là trách nhiệm của người sử dụng lao động và các chế tài đối với hành vi vi phạm.

Đặc biệt, BHXH Việt Nam tăng cường phối hợp với Công an, Thanh tra, Viện Kiểm sát, Liên đoàn Lao động và các cơ quan liên quan để xử lý các đơn vị chậm đóng, trốn đóng kéo dài. Với những đơn vị đã được kiểm tra nhưng chưa khắc phục, hoặc đang giải thể, phá sản, ngừng hoạt động, chủ bỏ trốn, mất tích, BHXH địa phương sẽ tổng hợp, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố để chỉ đạo các cơ quan có thẩm quyền triển khai giải pháp, không để quyền lợi BHXH, BHTN, BHYT của người lao động bị bỏ ngỏ.