Các đại biểu đề xuất hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường dịch vụ và phát huy nguồn lực người cao tuổi, từng bước đưa kinh tế bạc trở thành động lực tăng trưởng mới.

Sáng 16-11, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Hội đồng Lý luận Trung ương; Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản; Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc.
Phát biểu đề dẫn hội nghị, đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh Việt Nam dự báo bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2034. Vì vậy, phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc cần được xác định là một nội dung đổi mới tư duy phát triển, chuyển từ ứng phó với già hóa dân số sang kiến tạo xã hội trường thọ, nhân văn và thịnh vượng.

Theo đồng chí Đoàn Minh Huấn, kinh tế bạc không chỉ là thị trường hàng hóa, dịch vụ phục vụ người cao tuổi mà còn phải tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục lao động, khởi nghiệp, tư vấn, nghiên cứu, truyền nghề và đóng góp cho cộng đồng.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, đồng chí Đoàn Minh Huấn cho rằng cần tập trung vào các nhóm giải pháp. Trước hết, phân định rõ hai vai trò của người cao tuổi: Chủ thể tiêu dùng, tạo ra thị trường mới về chăm sóc sức khỏe, nhà ở, du lịch, tài chính, bảo hiểm, giáo dục, công nghệ, giải trí; đồng thời là chủ thể sản xuất, kiến tạo giá trị thông qua lao động, chuyển giao tri thức và kinh nghiệm.
Cùng với đó, thống nhất phạm vi, mục tiêu, cách đo lường kinh tế bạc; xác định lĩnh vực ưu tiên, gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và chiến lược quốc gia về người cao tuổi. Đồng thời, thiết lập cơ chế điều phối liên ngành, phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, tránh chồng chéo hoặc bỏ trống nhiệm vụ.
Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống chăm sóc liên tục, kết nối dự phòng, quản lý bệnh mạn tính, điều trị, phục hồi chức năng với chăm sóc tại nhà, cộng đồng và cơ sở chuyên biệt. Cùng với đó, cần phát triển đội ngũ chăm sóc chuyên nghiệp, hoàn thiện tiêu chuẩn năng lực, đạo đức nghề nghiệp, cơ chế chi trả và giám sát chất lượng dịch vụ; hỗ trợ gia đình, nhất là phụ nữ, trong thực hiện vai trò chăm sóc người cao tuổi.

Đồng chí Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, với khoảng 16,5 triệu người cao tuổi năm 2025, chiếm xấp xỉ 16% dân số. Đáng chú ý, hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh và các hoạt động xã hội.
Đây vừa là yêu cầu cấp thiết phải chuẩn bị chính sách thích ứng, vừa cho thấy tiềm năng lớn để phát triển kinh tế bạc. Theo đồng chí Dương Trung Ý, cần chuyển từ tư duy ứng phó với già hóa dân số sang kiến tạo xã hội trường thọ, nhân văn, thịnh vượng; từ quan niệm người cao tuổi chủ yếu là đối tượng thụ hưởng sang nhìn nhận họ là chủ thể tiêu dùng, sáng tạo và đóng góp cho phát triển.
Đồng chí Dương Trung Ý đề xuất 5 định hướng trọng tâm. Trước hết, cần xác lập kinh tế bạc là định hướng phát triển chiến lược quốc gia, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy nguồn lực con người, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Người cao tuổi cần được nhìn nhận đồng thời trên ba phương diện: Đối tượng cần được chăm sóc, bảo vệ; chủ thể tiêu dùng với nhu cầu đa dạng; nguồn lực trực tiếp tham gia sản xuất, kinh doanh, truyền thụ tri thức và phát triển cộng đồng.
Cùng với đó, cần thống nhất cách tiếp cận phát triển kinh tế bạc theo hướng hệ sinh thái, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm tính bao trùm và liên thế hệ. Đây không phải một ngành kinh tế đơn lẻ hay chỉ là thị trường hàng hóa, dịch vụ dành cho người cao tuổi, mà là sự kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, thị trường, gia đình, cộng đồng và các tổ chức xã hội.

Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, định hướng phát triển và bảo đảm dịch vụ thiết yếu; doanh nghiệp đầu tư, đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm, dịch vụ; gia đình và cộng đồng tham gia cung ứng, kết nối, giám sát. Chính sách cần được xây dựng theo vòng đời, khuyến khích mỗi người chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ sớm; đồng thời tăng cường kết nối các thế hệ, bảo đảm người cao tuổi được sống khỏe, tự lập, có ích và hạnh phúc.
Một yêu cầu quan trọng khác là nhận diện đầy đủ tiềm năng, nguồn lực và những điểm nghẽn đang cản trở phát triển kinh tế bạc. Theo đồng chí Dương Trung Ý, dù Việt Nam có lợi thế về thị trường, nguồn lực con người và những thành tựu phát triển mới, hệ sinh thái kinh tế bạc vẫn trong giai đoạn hình thành, chưa tương xứng với tiềm năng. Điểm nghẽn lớn nhất là thể chế, cơ chế và chính sách chưa đồng bộ, chưa đủ sức kết nối thị trường, khơi thông và chuyển hóa các nguồn lực thành động lực phát triển thực chất.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, đồng chí Dương Trung Ý nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá về thể chế, chính sách, tập trung vào 5 định hướng: Xây dựng tầm nhìn chiến lược quốc gia và khung chính sách phát triển kinh tế bạc tổng thể, dài hạn; hoàn thiện thể chế, pháp luật và cơ chế điều phối; phát triển đồng bộ các thị trường, ngành nghề, sản phẩm, dịch vụ và chuỗi giá trị; đổi mới cơ chế huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực đột phá.
Với tham luận “Ánh bạc của thời gian, chất vàng của giá trị”, đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, kinh tế bạc không chỉ dành cho người cao tuổi mà còn góp phần giải phóng nguồn lực cho lớp trẻ. Người cao tuổi không đơn thuần là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà còn là chủ thể có quyền lựa chọn, tham gia và đóng góp cho xã hội.

Dẫn kinh nghiệm từ Nhật Bản, Singapore và Pháp, đồng chí Lê Minh Hoan cho rằng, mỗi quốc gia có cách phát triển kinh tế bạc riêng, nhưng đều hướng tới kết nối chăm sóc sức khỏe, việc làm phù hợp, không gian sống thân thiện và ứng dụng công nghệ. Việt Nam đã có Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045; vấn đề quan trọng là đưa các mục tiêu, chính sách vào đời sống, chuyển từ tư duy ứng phó với già hóa sang kiến tạo xã hội trường thọ.
Để làm được điều đó, đồng chí Lê Minh Hoan cho rằng cần kết nối đồng bộ các lĩnh vực y tế, an sinh, nhà ở, giao thông và công nghệ; Nhà nước bảo đảm an sinh, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia. Đặc biệt, phát triển sản phẩm, dịch vụ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, bảo đảm dễ sử dụng, phù hợp khả năng chi trả và giúp người cao tuổi nâng cao tính tự chủ. Quyền nghỉ ngơi, phẩm giá và sự lựa chọn của người cao tuổi cần được tôn trọng, không thể chỉ đo bằng sức mua hay năng suất lao động.
Từ góc độ quản lý, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, già hóa dân số không chỉ tạo áp lực đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế bạc, nếu biết phát huy tri thức, kinh nghiệm và khả năng đóng góp của người cao tuổi.

Từ thực tiễn triển khai chính sách vẫn còn nhiều khó khăn, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, Bộ Y tế sẽ đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện chính sách, phấn đấu cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028 trình Chính phủ, báo cáo Quốc hội sửa đổi Luật Người cao tuổi sau khi Đề án phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc được Bộ Chính trị thông qua.
Các nội dung sửa đổi tập trung vào bảo đảm an sinh xã hội toàn diện; phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi; thúc đẩy các sản phẩm, dịch vụ và công nghệ phục vụ người cao tuổi; tạo việc làm, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng môi trường sống an toàn và phát huy vai trò chủ động của người cao tuổi trong phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với hoàn thiện thể chế, Bộ Y tế xác định cần nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển hệ thống bệnh viện lão khoa, gắn chăm sóc sức khỏe với địa bàn dân cư và phối hợp với Hội Người cao tuổi để hỗ trợ người cao tuổi ngay tại cộng đồng.
Đặc biệt, Bộ trưởng kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặt hàng ổn định đối với Hội Người cao tuổi và các tổ chức đại diện, tạo điều kiện để người cao tuổi phát huy tri thức, kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực. Đồng thời, cần tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, nhất là giao đất sạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phát triển cơ sở dưỡng lão; xây dựng chính sách ưu đãi về tín dụng, vốn vay cho doanh nghiệp đầu tư lĩnh vực này.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Đề án phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc cần xác định rõ nhiệm vụ, lộ trình và sản phẩm đầu ra, phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương, tổ chức hội và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là cơ sở để chuyển các định hướng, chính sách thành hành động thực chất, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế bạc.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.