Khơi dậy sức sáng tạo của người lao động, tạo đà tăng trưởng

Vì vậy, muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần khơi thông và đánh thức tiềm năng từ hàng triệu người lao động. Đây cũng là hướng đi tổ chức Công đoàn đang nỗ lực thúc đẩy,

Năng suất lao động bắt đầu từ chất lượng người lao động

Tại Công ty cổ phần Dụng cụ Cơ khí Xuất khẩu, phong trào thi đua “Lao động giỏi” không chỉ là hoạt động khuyến khích tinh thần mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Để tạo động lực, doanh nghiệp duy trì các hình thức thưởng sáng kiến, thưởng doanh thu, đánh giá kết quả làm việc hằng tháng, hằng năm. Đáng chú ý, người lao động được khuyến khích tìm tòi, đề xuất sáng kiến và được khen thưởng kịp thời; những nhu cầu thiết thực như bữa ăn ca, việc làm và thu nhập ổn định cũng được quan tâm.

Ông Nguyễn Ngọc Chung, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty, cho biết doanh nghiệp và Công đoàn luôn xác định con người là trọng tâm. Khi quyền lợi được bảo đảm, người lao động sẽ có thêm động lực gắn bó, học hỏi, nâng cao tay nghề và chủ động đóng góp cho hoạt động sản xuất.

Ở quy mô ngành, phong trào thi đua lao động sáng tạo cũng ghi nhận những kết quả đáng chú ý. Ông Lê An Hải, Chủ tịch Công đoàn Công Thương Việt Nam cho biết, trong giai đoạn 2023-2025, toàn ngành có xấp xỉ 450.000 sáng kiến, với giá trị làm lợi khoảng 55 tỷ đồng; 150 công trình tiêu biểu được gắn biển chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước và của ngành. Cùng với đó, khoảng 100.000 lượt đoàn viên, người lao động được đào tạo, nâng cao trình độ và kỹ năng nghề nghiệp, tương đương khoảng 70% tổng số đoàn viên, người lao động.

Những con số này cho thấy thi đua sáng tạo không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng chất lượng nguồn nhân lực. Trong năm 2026, phong trào thi đua yêu nước của ngành tiếp tục được gắn với chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, phát triển xanh và nâng cao năng suất lao động - những yêu cầu ngày càng rõ nét trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng.

Nhìn từ góc độ người lao động trực tiếp, Anh hùng Lao động Phạm Đình Duẩn, Phó Trưởng phòng Điều khiển sản xuất, Công ty cổ phần Than Vàng Danh (Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam), cho rằng muốn nâng cao năng suất lao động quốc gia trước hết phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo ông, năng suất lao động của Việt Nam hiện mới bằng khoảng 41% Malaysia, 26,5% Hàn Quốc, 24% Nhật Bản và chỉ hơn 11% Singapore. Khoảng cách này không chỉ phản ánh sự khác biệt về hiệu quả sản xuất mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải cải thiện trình độ, kỹ năng và điều kiện làm việc của người lao động.

Tuy nhiên, ông Phạm Đình Duẩn nhìn nhận người lao động Việt Nam có những lợi thế đáng kể: cần cù, thông minh, ham học hỏi và thích ứng nhanh với thay đổi. Thực tế cho thấy, khi được làm việc trong môi trường hiện đại, đào tạo bài bản và tiếp cận công nghệ tiên tiến, công nhân Việt Nam hoàn toàn có thể đạt năng suất tương đương người lao động ở các nước phát triển. Vấn đề là phải tạo được điều kiện để những phẩm chất, năng lực ấy được phát huy.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong nâng cao năng suất. Đầu tư máy móc, thiết bị phải đi cùng đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng và xây dựng môi trường khuyến khích người lao động chủ động cải tiến. Nếu chỉ đổi mới công nghệ mà không nâng cấp năng lực của con người, hiệu quả đầu tư khó có thể đạt như kỳ vọng.

Công đoàn đồng hành, biến sáng kiến thành động lực tăng trưởng

Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nếu doanh nghiệp là nơi trực tiếp tổ chức sản xuất, còn Công đoàn có vai trò tập hợp, kết nối và khơi dậy sức sáng tạo của người lao động. Vai trò ấy không chỉ thể hiện qua các phong trào thi đua mà còn ở việc tham mưu, xây dựng cơ chế khuyến khích sáng kiến, thúc đẩy đối thoại, thương lượng để người lao động được bảo vệ quyền lợi và được thụ hưởng xứng đáng thành quả do mình tạo ra.

Tại Hà Nội, việc thúc đẩy sáng kiến trong công nhân, viên chức, lao động được triển khai bằng nhiều hình thức. Công đoàn thành phố đã khen thưởng 300 sáng kiến, sáng tạo; đề xuất tặng Bằng Lao động sáng tạo cho 53 tác giả, nhóm tác giả, đồng thời giới thiệu các cá nhân tiêu biểu đề nghị biểu dương “Công nhân Việt Nam tiêu biểu toàn quốc” năm 2026.

Đáng chú ý, việc ra mắt Câu lạc bộ Sáng kiến, sáng tạo tại Công đoàn các Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp Hà Nội tháng 10 vừa qua đã mở thêm một hướng kết nối giữa Công đoàn, doanh nghiệp, chuyên gia và người lao động trong tìm kiếm giải pháp cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ. Điều quan trọng không chỉ là phát hiện thêm sáng kiến, mà là tạo cơ chế để sáng kiến được đánh giá, áp dụng và nhân rộng, qua đó mang lại giá trị thiết thực cho doanh nghiệp và người lao động.

Cùng với khơi dậy sáng tạo, mở rộng tổ chức Công đoàn cũng là một nhiệm vụ quan trọng để tăng cường sự hiện diện, vai trò đại diện của tổ chức trong khu vực doanh nghiệp. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, các cấp Công đoàn Hà Nội đã thành lập mới hơn 2.000 công đoàn cơ sở, đạt 506,7% kế hoạch năm; kết nạp mới 100.310 đoàn viên, đạt 154,3% chỉ tiêu điều chỉnh của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam. Trong đó, 69.168 đoàn viên thuộc các đơn vị thành lập mới công đoàn cơ sở và 31.142 đoàn viên tại các đơn vị đã có tổ chức Công đoàn. Kết quả này có ý nghĩa trong bối cảnh lực lượng lao động tại các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước ngày càng lớn, thị trường lao động liên tục biến động.

Ở góc nhìn khác, bà Trần Thúy Dương, Chủ tịch Công đoàn Trường Đại học FPT cho rằng, bên cạnh việc mở rộng phạm vi đại diện, bảo vệ quyền lợi, tạo thêm điều kiện để người lao động tham gia các phong trào thi đua và đóng góp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, yêu cầu nâng cao kỹ năng cho người lao động càng trở nên cấp thiết.

Thách thức hiện nay không hẳn là thiếu công nghệ, mà là làm thế nào để người lao động có đủ kỹ năng làm chủ công nghệ. Bà Trần Thuỳ Dương đề xuất đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số và AI theo tinh thần “bình dân học vụ số”, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ song hành với đầu tư vào con người. Công đoàn có thể phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam xây dựng nền tảng dùng chung như trợ lý AI, hệ thống học tập trực tuyến, kho tri thức số, chatbot để hỗ trợ người lao động học tập, tra cứu thông tin và gửi kiến nghị.

Nhìn từ góc độ nhà ở và điều kiện sống cũng là những yếu tố tác động trực tiếp đến năng suất lao động, Chủ tịch Công đoàn phường Ba Đình Nguyễn Thị Thanh cho biết, nhiều công nhân ngoại tỉnh phải thuê trọ trong những căn nhà chật chội, ẩm thấp, trong khi chi phí thuê nhà, điện, nước và sinh hoạt ngày càng tăng. Áp lực cuộc sống không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, khả năng tái tạo sức lao động mà còn khiến người lao động khó gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Vì vậy, cần đa dạng các loại hình nhà ở cho thuê, thuê mua, mua phù hợp khả năng chi trả; ưu tiên quy hoạch nhà ở gần khu công nghiệp, khu chế xuất và có cơ chế hỗ trợ công nhân tiếp cận nhà ở xã hội với giá hợp lý.

Thực tế trên cho thấy, nâng cao năng suất lao động để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể chỉ trông chờ vào công nghệ hay những đợt thi đua ngắn hạn. Đó phải là quá trình đầu tư lâu dài cho con người, từ đào tạo kỹ năng, tạo môi trường phát huy sáng kiến đến bảo đảm tiền lương, phúc lợi và quyền lợi chính đáng. Khi người lao động được trao cơ hội sáng tạo, được ghi nhận và được hưởng thành quả từ chính đóng góp của mình, năng suất sẽ không còn là chỉ tiêu giao xuống mà trở thành động lực tự thân trong mỗi doanh nghiệp.