Khoảng tối phía sau những phim ngắn AI gây nghiện

Đáng lo ngại, bên cạnh những nội dung mang tính giải trí và giáo dục, công nghệ này đang bị sử dụng để tạo ra những video sai lệch, kích động, phản cảm hoặc cổ súy cho các hành vi tiêu cực. Khi việc theo dõi nội dung phim trên mạng xã hội trở thành một vòng lặp khó dứt sẽ tác động tiêu cực đến tâm lý, cảm xúc và nhận thức của người xem.

Khi video AI thao túng cảm xúc…

Sau những giờ học tập, làm việc căng thẳng, nhiều người thường tìm đến nội dung giải trí trên mạng xã hội để thư giãn, tạm thoát khỏi những áp lực đời thường. Đây cũng là mảnh đất màu mỡ để các video ngắn AI phát triển. Những mô-típ như: Người nghèo, bị coi thường bất ngờ trở thành tỷ phú; kẻ bị phản bội nhận quả báo ngay lập tức; tổng tài yêu cô gái nghèo; nàng dâu bị mẹ chồng hãm hại, xuyên không để làm lại cuộc đời… đánh trúng những tưởng tượng rất phổ biến về công bằng, địa vị, tình yêu và khả năng đảo ngược số phận.

Chia sẻ về hậu quả của những phim AI khai thác đề tài độc hại, cổ súy bạo lực tinh thần và trả thù cực đoan, nhà văn Lê Thanh Ngân cho rằng, sức hút của dòng phim này nằm ở nhịp độ dồn dập. Những hiểu lầm, ấm ức, phản bội liên tục xuất hiện, đẩy khán giả từ cao trào này sang cao trào khác. Đúng lúc nút thắt chuẩn bị được tháo gỡ, câu chuyện bất ngờ dừng lại, buộc người xem phải bấm sang tập tiếp theo. Phim AI còn nén cảm xúc vào thời lượng ngắn, liên tục đẩy người xem qua những trạng thái từ ức chế đến hả hê rồi lại ức chế, một vòng lặp kích thích được tạo ra. Khi quen với nhịp này, người xem có thể khó kiên nhẫn với nội dung chậm rãi.

Hệ lụy đáng lo nằm ở khả năng tập trung và sự kiên nhẫn với đời sống thực. Việc quen với những phân cảnh giật gân, tiết tấu nhanh có thể khiến người xem khó kiên nhẫn với sách, phim chậm hay công việc không đem lại kết quả tức thì. Một dẫn chứng được nhà văn Lê Thanh Ngân đưa ra là người giúp việc cho gia đình người thân của nhà văn vì mải xem video review phim đến mức để xảy ra sự cố khi chăm trẻ và bị cho nghỉ việc. Rồi một ông bố (trong gia đình người bạn) sau khi bị cuốn vào phim AI đã thức đêm để xem, đến bệnh viện chờ khám cũng mở điện thoại theo dõi…

Với người cao tuổi, theo các chuyên gia tâm lý, việc thức đêm, thiếu ngủ và ngồi hàng giờ trước màn hình có thể ảnh hưởng sức khỏe, làm gia tăng nguy cơ các vấn đề về mắt, huyết áp, tim mạch và đột quỵ. Về tinh thần, những nội dung đầy xung đột của phim AI như: Con cái bất hiếu, mẹ chồng nàng dâu hãm hại hay tranh giành gia tài có thể tác động tiêu cực đến tâm lý khiến người xem dễ cáu gắt, nảy sinh hoài nghi, lo âu với chính gia đình mình.

Ở người trẻ, tác động đáng chú ý lại nằm ở những hình mẫu thành công được lặp đi lặp lại. Chuyên gia tâm lý giáo dục và tư vấn kỹ năng sống Nguyễn Lệ Thủy cho rằng, khi thành công liên tục được gắn với biệt thự, xe sang, người yêu giàu có hay những màn “đổi đời” chóng vánh, người trẻ có thể xem nhẹ những con đường phát triển chậm nhưng thực tế như: Học tập, tích lũy kỹ năng, lao động và quản lý tài chính. Người trẻ dễ sốt ruột, tự ti, so sánh bản thân với những chuẩn mực thiếu thực tế hoặc tìm lối tắt để đi đến thành công.

Tạo “miễn dịch” với nội dung độc hại

Nếu thấy người thân đang mắc kẹt trong vòng xoáy của màn hình và nội dung số, theo nhà văn Lê Thanh Ngân, đừng vội trách móc hay phán xét. Điều cần thiết là nhẹ nhàng kéo họ trở lại với đời sống thực bằng sự đồng hành và những niềm vui giản dị. Có thể cùng nhau ra vườn chăm một chậu cây, pha một ấm trà rồi ngồi lắng nghe những câu chuyện trong ngày, hoặc đơn giản là dành thêm thời gian trò chuyện.

Trong thời đại AI, theo chuyên gia Nguyễn Lệ Thủy, giải pháp đối với người trẻ không nên chỉ là yêu cầu cấm đoán đơn thuần. Điều quan trọng hơn là hình thành “sức đề kháng tâm lý” trước nội dung số độc hại. Người trẻ càng cần tư duy phản biện, đó là biết nhận diện nội dung độc hại, hiểu đâu là sản phẩm được dàn dựng để gây kích thích, biết kiểm chứng trước khi bị cuốn theo.

“Năng lực ấy cần được hình thành từ gia đình và nhà trường. Cha mẹ, thầy cô không chỉ quản lý thời gian sử dụng điện thoại, mà cần đồng hành, để trẻ chia sẻ những gì mình xem trên mạng. Từ đó, người lớn có thể cùng trẻ phân tích đâu là hành vi phù hợp, đâu là lệch chuẩn, vì sao một nhân vật “ngầu”, một mối tình “định mệnh” hay giấc mơ giàu nhanh trên màn hình chưa chắc đã phản ánh đời sống thật. Khi trẻ được đối thoại thay vì bị cấm đoán, các em sẽ dần biết tự đánh giá và điều chỉnh”, chuyên gia Nguyễn Lệ Thủy lưu ý.

Bên cạnh đó, cần tạo cho trẻ một đời sống thực đủ phong phú để màn hình không trở thành nơi duy nhất tìm kiếm niềm vui và sự công nhận. Hoạt động thể chất, đọc sách, học kỹ năng, giao tiếp trực tiếp, trải nghiệm thiên nhiên hay những cuộc trò chuyện sau giờ học đều là những “điểm neo” giúp trẻ cân bằng.