Khoa học công nghệ - “trụ cột số” bảo đảm chính quyền hai cấp vận hành hiệu quả

Từ hạ tầng số, nền tảng dữ liệu dùng chung đến các ứng dụng phục vụ điều hành và tương tác với người dân, doanh nghiệp đang góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị, tạo nền tảng để Thủ đô xây dựng chính quyền số hiện đại, phục vụ ngày càng tốt hơn người dân và doanh nghiệp.

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tiến Sỹ về những kết quả, bài học kinh nghiệm, định hướng trọng tâm.

Điều kiện nền tảng của mô hình chính quyền mới

-Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ông đánh giá như thế nào về vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, hiệu quả?

- Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp (thành phố - xã, phường), có thể khẳng định khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) không còn là những nhiệm vụ kỹ thuật riêng lẻ mà đã trở thành điều kiện nền tảng, yếu tố sống còn để bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, hiệu quả.

Trước hết, KHCN và CĐS đã trở thành “hệ thần kinh số” kết nối trực tiếp hoạt động điều hành giữa thành phố với cơ sở trong điều kiện bỏ cấp trung gian. Việc chuyển từ mô hình ba cấp sang điều hành trực tiếp “thành phố - xã, phường” làm thay đổi căn bản chu trình xử lý công việc. Khi đó, năng lực điều hành của thành phố phụ thuộc rất lớn vào khả năng kết nối mạng, nền tảng số và chia sẻ dữ liệu.

Thực tế cho thấy, hạ tầng số đồng bộ gồm mạng internet cáp quang tốc độ cao, mạng WAN kết nối tới 126/126 xã, phường cùng việc phủ sóng 5G và triển khai kịp thời chữ ký số, mã định danh điện tử đã giúp duy trì luồng công việc liên thông, không bị gián đoạn và hạn chế tối đa xử lý thủ công.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đã góp phần tối ưu hóa năng suất công vụ và tiết kiệm nguồn lực rất lớn cho thành phố. Không gian làm việc số HanoiWork cùng hệ thống quản trị OKR/KPI đã hình thành môi trường làm việc thống nhất để giao việc, theo dõi tiến độ, xử lý văn bản đối với hàng chục nghìn tài khoản cán bộ, công chức. Theo tính toán, việc ứng dụng các nền tảng này giúp tiết kiệm khoảng 761 tỷ đồng mỗi năm nhờ giảm chi phí giấy tờ, thời gian xử lý công việc và các cuộc họp trực tiếp.

Đặc biệt, việc phân cấp, ủy quyền giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số đã giúp rút ngắn từ 3 đến 5 ngày xử lý hồ sơ, qua đó tiết kiệm khoảng 29,577 tỷ đồng cho toàn thành phố.

Một vai trò quan trọng khác là kiến tạo giao diện tương tác thống nhất với người dân và doanh nghiệp. Nền tảng Công dân Thủ đô số iHanoi với hơn 6,2 triệu tài khoản xác thực không chỉ là ứng dụng phản ánh hiện trường mà đang dần trở thành “mặt trước” của chính quyền số, giúp chính quyền quản trị tương tác trực tiếp, phản hồi nhanh và cung cấp dịch vụ số liền mạch cho người dân, doanh nghiệp.

KHCN và CĐS cũng đang góp phần thay đổi phương thức quản trị từ “định tính” sang “dựa trên dữ liệu”. Kho dữ liệu dùng chung (Data Lakehouse) được xác định là hạ tầng thiết yếu tương đương điện, đường và viễn thông. Hệ thống này giúp chính quyền cơ sở xử lý công việc đúng thẩm quyền, đồng thời hỗ trợ lãnh đạo thành phố ra quyết định trên cơ sở dữ liệu thời gian thực, góp phần phòng ngừa rủi ro với giá trị ước tính khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm và tạo ra giá trị kinh tế khoảng 252 tỷ đồng mỗi năm.

Không chỉ phục vụ quản trị, KHCN và ĐMST còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế mới. Hà Nội đã chuyển từ tư duy “cung ứng đề tài” sang cơ chế “đặt hàng bài toán” để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đô thị. Thành phố đã xác định 30 bài toán lớn cần huy động cộng đồng khoa học, doanh nghiệp công nghệ tham gia giải quyết. Đồng thời, Hà Nội đang từng bước định hình 9 mô hình kinh tế mới như kinh tế dữ liệu, kinh tế AI, fintech... thúc đẩy thương mại điện tử, hướng tới mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 22% GRDP vào năm 2026.

Bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn những điểm nghẽn cần tiếp tục khắc phục. Đó là những rủi ro về an toàn thông tin khi mới có khoảng 34,28% hệ thống được phê duyệt cấp độ bảo mật; tình trạng thiếu hụt nhân lực số chuyên nghiệp tại cơ sở; dữ liệu còn phân tán, chưa được phân quyền đầy đủ; hệ thống phần mềm còn manh mún với hơn 40 phần mềm đang được sử dụng ở cấp xã; nguồn lực tài chính cho chuyển đổi số chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

Có thể khẳng định, đối với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, KHCN, ĐMST và CĐS không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Nếu không có dữ liệu, nền tảng số và nguồn nhân lực tương ứng thì việc bỏ cấp huyện sẽ gây áp lực rất lớn cho cả thành phố và cơ sở. Giai đoạn tới đòi hỏi phải chuyển từ tư duy “số hóa quy trình cũ” sang “tái thiết kế quy trình trên dữ liệu”, đồng thời mọi sự phân cấp phải đi liền với việc cấp quyền khai thác dữ liệu, công cụ số và nguồn lực tài chính tương ứng.

Hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng dùng chung đi trước một bước

-Với quan điểm “công nghệ phải đi trước một bước”, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã triển khai những giải pháp cụ thể nào để hỗ trợ các địa phương vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp?

-Để bảo đảm bộ máy chính quyền hai cấp vận hành thông suốt khi bỏ cấp trung gian, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trên 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất là phát triển hạ tầng số. Đến nay, thành phố đã hoàn thành kết nối internet cho 136 trụ sở và kết nối mạng WAN tới 126/126 xã, phường. Đồng thời, 188/188 điểm phục vụ đã được bảo đảm internet cáp quang tốc độ 160 Mbps, tăng 70 Mbps so với trước đây, tạo điều kiện thuận lợi cho việc truyền nhận văn bản, khai thác cơ sở dữ liệu và vận hành dịch vụ công trực tuyến.

Cùng với đó, Hà Nội đã triển khai hơn 5.500 trạm BTS 5G, phủ sóng khoảng 55% dân số tại các khu vực trọng điểm và trụ sở hành chính. Thành phố cũng hỗ trợ cung cấp internet, wifi miễn phí cho khoảng 350 nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng tại các địa bàn còn khó khăn.

Thứ hai là xây dựng các nền tảng dùng chung. Không gian làm việc số HanoiWork đã được triển khai cho 153 đơn vị với khoảng 37.300 tài khoản, tích hợp quản lý văn bản, chữ ký số, thư điện tử và nhiều tiện ích khác trên cùng một nền tảng. Song song với đó, Hà Nội là một trong những địa phương tiên phong áp dụng hệ thống OKR/KPI trong khu vực công nhằm quản trị công việc theo mục tiêu và kết quả đầu ra.

Đối với người dân, nền tảng Công dân Thủ đô số iHanoi hiện có hơn 6,2 triệu tài khoản xác thực. Nền tảng này được phát triển theo kiến trúc siêu ứng dụng mở, cho phép tích hợp các dịch vụ công, tiện ích số và các kênh tương tác với chính quyền trên cùng một hệ sinh thái.

Thứ ba là phát triển dữ liệu. Sở đang triển khai xây dựng Kho dữ liệu dùng chung theo kiến trúc Data Lakehouse 7 lớp nhằm tiếp nhận, làm sạch, chuẩn hóa, phân tích và khai thác dữ liệu tập trung. Thành phố đã thí điểm tích hợp dữ liệu không gian địa lý, dữ liệu dân cư và dữ liệu giáo dục. Mục tiêu đến năm 2026 sẽ tích hợp từ 40 đến 80 nguồn dữ liệu, hợp nhất ba miền dữ liệu lõi, phục vụ hơn 5.000 tài khoản khai thác với tỷ lệ dữ liệu đạt chuẩn trên 80%.

Thứ tư là hỗ trợ kỹ thuật cho cơ sở. Sở đã tổ chức tập huấn chữ ký số chuyên dùng cho toàn bộ 126 UBND xã, phường; ban hành hơn 14 văn bản hướng dẫn; phối hợp đóng mã cũ và cấp mới mã định danh điện tử cho các đơn vị sau sắp xếp.

Đồng thời, thành phố đầu tư đồng bộ thiết bị công nghệ thông tin, thiết bị đầu cuối và hệ thống giao ban trực tuyến phục vụ hoạt động của Đảng ủy, HĐND, UBND và MTTQ cấp xã. Hệ thống hỗ trợ kỹ thuật đa tầng gồm Tổng đài 1022, các nhóm hỗ trợ trực tuyến và kênh phản ánh trên iHanoi cũng được vận hành thường xuyên để kịp thời xử lý các sự cố phát sinh.

Từ xây dựng hệ thống đến nâng cao năng lực vận hành thực chất

- Từ thực tiễn một năm triển khai, đâu là những kết quả nổi bật, bài học kinh nghiệm cũng như những nhiệm vụ trọng tâm mà Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục thực hiện trong thời gian tới?

-Sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho quá trình xây dựng chính quyền số. Hạ tầng viễn thông và internet tốc độ cao đã phủ kín 126/126 xã, phường; mạng 5G đạt độ phủ khoảng 55% dân số. Hệ thống chữ ký số, mã định danh điện tử được triển khai đồng bộ. Không gian làm việc số HanoiWork và hệ thống OKR/KPI đã tạo chuyển biến rõ nét trong phương thức điều hành, giúp quản lý công việc theo mục tiêu, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thực thi công vụ.

Siêu ứng dụng iHanoi đã trở thành cầu nối trực tiếp giữa chính quyền với người dân. Trong khi đó, Kho dữ liệu dùng chung đang từng bước hình thành nền tảng quản trị dựa trên dữ liệu. Thành phố cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ cơ chế “đặt hàng bài toán” đổi mới sáng tạo để giải quyết các vấn đề đô thị và hỗ trợ phát triển kinh tế số.

Từ thực tiễn triển khai, chúng tôi rút ra 5 bài học kinh nghiệm quan trọng. Đó là phải phát huy vai trò người đứng đầu; bảo đảm phân cấp đi đôi với dữ liệu và công cụ thực thi; thực hiện tái thiết kế quy trình thay vì chỉ số hóa thủ tục giấy tờ; xây dựng đội ngũ nhân lực số theo vị trí việc làm và năng lực thực tế; đồng thời lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng của chuyển đổi số.

Trong giai đoạn 2026-2031, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào 3 trụ cột lớn:

Thứ nhất là hạ tầng số và an toàn thông tin. Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng viễn thông, xử lý các vùng lõm sóng, xây dựng Trung tâm giám sát điều hành an toàn thông tin tập trung (SOC) để bảo vệ đồng bộ cho 126 xã, phường và rà soát, tinh gọn hệ thống phần mềm từ hơn 40 phần mềm hiện nay xuống còn tối đa 10 nền tảng cốt lõi.

Thứ hai là dữ liệu và nền tảng điều hành thông minh. Hà Nội sẽ hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, thiết lập nguyên tắc “dữ liệu đi theo thẩm quyền”, xây dựng các bảng điều khiển dữ liệu phục vụ lãnh đạo các cấp và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Thứ ba là phát triển nguồn nhân lực và hoàn thiện thể chế. Thành phố sẽ triển khai mô hình dịch vụ công nghệ thông tin chuyên nghiệp, thành lập các đội hỗ trợ kỹ thuật lưu động, thực hiện đánh giá năng lực số định kỳ và kiến nghị hoàn thiện cơ chế tài chính phục vụ chuyển đổi số, dữ liệu, AI và bảo đảm an toàn thông tin.

Sở Khoa học và Công nghệ tiếp tục đóng vai trò đầu mối tham mưu kiến trúc số tổng thể của thành phố, bảo đảm quá trình phân cấp thực chất gắn liền với nền tảng số, dữ liệu và công cụ điều hành đồng bộ, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trân trọng cảm ơn ông!