Khi nào nên mời luật sư, người có chuyên môn tham gia hòa giải ở cơ sở?

Những ai có thể được mời tham gia hòa giải?

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1-3-2027, quy định cụ thể về người được mời tham gia hòa giải.

Theo đó, người được mời tham gia hòa giải bao gồm: già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo; người có uy tín trong dòng họ, ở nơi sinh sống, nơi làm việc; người biết rõ vụ, việc; người có trình độ pháp lý, kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội và đại diện cơ quan, tổ chức có liên quan đến vụ, việc.

Luật cũng quy định rõ hình thức tham gia hòa giải của người được mời bao gồm: Tư vấn, hỗ trợ kiến thức, phương thức, kỹ năng hòa giải cho hòa giải viên hoặc trực tiếp tham gia hòa giải vụ, việc cùng với hòa giải viên.

Đối với hình thức tư vấn, hỗ trợ kiến thức và kỹ năng, hòa giải viên có thể chủ động mời người phù hợp tham gia theo quy định. Đối với trường hợp trực tiếp tham gia hòa giải cùng với hòa giải viên, việc mời phải có sự đồng ý của các bên hoặc do các bên thống nhất mời. Người được mời không thay thế tư cách chủ trì của hòa giải viên trong quá trình hòa giải.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Tạ Văn Phú, Giám đốc Công ty Luật Ánh sáng Việt (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), cho rằng trong thực tiễn, nhiều vụ, việc ở cơ sở không chỉ cần sự khéo léo trong ứng xử mà còn đòi hỏi kiến thức chuyên môn, chẳng hạn những tranh chấp về ranh giới đất đai, thừa kế, nghĩa vụ dân sự hoặc có yếu tố pháp lý phức tạp.

Theo luật sư, trong nhiều trường hợp, các bên không chỉ bất đồng về quyền lợi mà còn thiếu thông tin pháp luật hoặc chưa tin tưởng vào phương án giải quyết được đề xuất. Sự tham gia của người có chuyên môn, uy tín có thể giúp làm rõ bản chất vụ, việc, giải thích hậu quả pháp lý của từng phương án và hỗ trợ các bên tìm được tiếng nói chung.

Luật sư Tạ Văn Phú nhận định, việc mời người có chuyên môn đặc biệt hữu ích đối với những vụ, việc có tính chất pháp lý phức tạp, nguy cơ mâu thuẫn kéo dài, tái diễn hoặc vượt quá khả năng chuyên môn thông thường của hòa giải viên. Nếu được thực hiện hiệu quả, sự hỗ trợ này có thể góp phần hạn chế những khiếu nại, khởi kiện không cần thiết.

Lựa chọn người phù hợp, bảo đảm khách quan

Bên cạnh việc xác định trường hợp cần mời người tham gia hòa giải, lựa chọn người phù hợp với tính chất vụ, việc cũng là yếu tố quan trọng.

Theo luật sư Tạ Văn Phú, không phải trường hợp nào người có chuyên môn pháp luật cũng là lựa chọn phù hợp nhất. Tùy nội dung mâu thuẫn, tranh chấp, sự tham gia của người có uy tín hoặc biết rõ nguồn gốc vụ, việc cũng có thể mang lại hiệu quả thiết thực.

Chẳng hạn, đối với mâu thuẫn về phân chia di sản trong gia đình, người có uy tín trong dòng họ có thể giúp các thành viên bình tĩnh trao đổi, hạn chế những lời nói hoặc hành động làm tổn thương tình cảm gia đình.

Đối với tranh chấp ranh giới đất đai giữa các hộ gia đình sinh sống lâu năm, người biết rõ nguồn gốc sử dụng đất hoặc quá trình hình thành ranh giới có thể cung cấp những thông tin thực tế hữu ích để hòa giải viên xem xét, đối chiếu. Việc hòa giải trong trường hợp này phải bảo đảm thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở, không thay thế các thủ tục giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật đất đai.

Những ví dụ trên cho thấy, việc lựa chọn người được mời tham gia hòa giải cần căn cứ vào tính chất vụ, việc và khả năng hỗ trợ các bên giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp.

Để bảo đảm quyền của các bên, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 quy định các bên có quyền lựa chọn, đề xuất hoặc đề nghị thay đổi người được mời tham gia hòa giải. Người được mời phải tuân thủ các nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở; phải từ chối tham gia hòa giải nếu có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ, việc hòa giải hoặc vì lý do khác dẫn đến không thể bảo đảm khách quan, công bằng. Việc có uy tín hoặc am hiểu vụ, việc không thay thế yêu cầu bảo đảm khách quan, công bằng trong quá trình hòa giải.

Luật sư Tạ Văn Phú cho rằng quy định mới tạo điều kiện để luật sư, luật gia, người có kiến thức pháp luật và người có uy tín tham gia hỗ trợ hòa giải viên ở cơ sở. Sự tham gia của người có chuyên môn hoặc người có uy tín, khi được thực hiện đúng quy định, sẽ góp phần hỗ trợ hòa giải viên và giúp các bên hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ của mình. Qua đó, nâng cao chất lượng hòa giải, giải quyết mâu thuẫn ngay từ cộng đồng dân cư trên cơ sở tự nguyện, khách quan và phù hợp với pháp luật.