Hòa giải ở cơ sở, lấy nghĩa tình hóa giải mâu thuẫn

Hòa giải bằng “tình” và “lý”

Xác định công tác hòa giải là một nhiệm vụ trọng tâm nhằm giữ gìn sự đoàn kết trong cộng đồng và ổn định an ninh trật tự địa phương, Hội LHPN xã Mê Linh (Hà Nội) đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực. Tiêu biểu như xây dựng và phát huy mô hình các “Tổ phụ nữ hòa giải” tại từng chi hội, trong đó, thành viên là các cán bộ hội có uy tín, kinh nghiệm và nắm rõ tâm tư nguyện vọng của hội viên. Các hội viên thực hiện phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, nắm bắt mâu thuẫn (gia đình, đất đai, quan hệ xóm giềng,…) ngay từ khi mới phát sinh để can thiệp kịp thời, không để mâu thuẫn tích tụ.

Chủ tịch Hội LHPN xã Mê Linh Trần Thị Lan cho biết, Hội LHPN xã Mê Linh đã phối hợp cùng Ban Công tác Mặt trận và các ngành, đoàn thể khác để có sự hỗ trợ đa chiều, giúp các vụ việc được giải quyết thấu tình đạt lý. Trong đó có một vụ mâu thuẫn giữa hai gia đình hàng xóm về việc lấn chiếm diện tích lối đi chung. Hai bên đã xảy ra cãi vã, thậm chí viết đơn khiếu nại lên xã. Với tư cách là cán bộ Hội, bà Trần Thị Lan đã cùng tổ hòa giải đến gặp riêng từng gia đình để lắng nghe tâm tư, tình cảm của họ.

Qua quá trình tìm hiểu, các hòa giải viên nhận ra nguyên nhân gốc rễ không chỉ đơn thuần nằm ở vài tấc đất lối đi mà xuất phát từ những hiểu lầm, bức xúc nhỏ nhặt tích tụ qua nhiều năm tháng. Khi đã thấu hiểu ngọn nguồn, tổ hòa giải chủ động tổ chức một buổi gặp gỡ thân tình để hàn gắn tình cảm xóm giềng cho hai bên. Hòa giải viên vừa phân tích rõ ràng các quy định của Luật Đất đai, vừa khéo léo nhắc lại những kỷ niệm thân tình khi hai gia đình từng giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn.

Sự chân thành ấy đã chạm đến trái tim người trong cuộc. Cả hai gia đình sau đó đã tự nguyện nhượng bộ, tháo dỡ công trình lấn chiếm, vui vẻ trở lại cuộc sống hòa thuận như xưa.

Được xem là “chuyên gia” hòa giải những vụ mâu thuẫn “khó” tại địa phường, bà Nguyễn Thị Diên, Phó Bí thư Chi bộ, kiêm Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Trung Yên (xã Mê Linh) cho rằng, hòa giải viên phải luôn bám sát cơ sở, gần nhân dân, nắm rõ tâm tư, tình cảm, hoàn cảnh của từng người dân trong thôn để khi xảy ra mâu thuẫn sẽ có những giải pháp hỗ trợ kịp thời.

Bà Diên chia sẻ, có vụ mâu thuẫn phức tạp, kéo dài nhiều năm giữa hai hộ gia đình láng giềng liên quan đến vấn đề đất đai. Bà và tổ hòa giải đã tiếp cận một cách khéo léo, khởi đầu bằng việc lắng nghe, thấu hiểu những bức xúc, trăn trở của hai bên. Sau đó, bà nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm của hai bên đối với việc chung của xóm làng từ trước đến nay.

“Chúng tôi phân tích thiệt hơn, chỉ rõ việc khiếu kiện kéo dài không giải quyết tận gốc mâu thuẫn mà chỉ làm xấu thêm quan hệ xóm giềng. Các bên sau đó hiểu ra vấn đề, bên nộp đơn chủ động rút đơn và phối hợp tham gia buổi hòa giải chung. Hai gia đình cũng công khai xin lỗi nhau. Một gia đình còn tự nguyện lùi ranh giới đất một đoạn dọc theo con đường chung để làm đẹp không gian và ngõ xóm”, bà Diên kể.

Tình cảm và truyền thống phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật

Theo tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), điểm đáng chú ý trong công tác hòa giải cơ sở tại Việt Nam là khả năng kết hợp phương thức hòa giải cộng đồng với truyền thống làng xã, quan hệ láng giềng, vai trò của người cao tuổi, người có uy tín và mạng lưới tổ chức chính trị - xã hội tại cộng đồng dân cư. Giá trị sâu sắc nhất của hòa giải ở cơ sở là giải quyết mâu thuẫn nhưng không làm đứt gãy tình cảm; bảo vệ quyền lợi nhưng vẫn tạo cơ hội để con người tôn trọng, cảm thông và tiếp tục chung sống với nhau.

“Người Việt coi trọng sự hòa thuận trong gia đình, tình nghĩa xóm giềng và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng. Khi phát sinh bất đồng, việc người có uy tín đứng ra phân tích phải trái, khuyên nhủ các bên, tìm cách khôi phục quan hệ vốn là một thực hành xã hội quen thuộc. Luật hóa hoạt động hòa giải không có nghĩa là thay thế truyền thống, mà là kế thừa những giá trị tích cực ấy”, tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Luật sư cũng cho rằng, tình cảm và truyền thống phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật; hòa giải không đồng nghĩa với việc bỏ qua hành vi vi phạm.

“Truyền thống cộng đồng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trên nền tảng tôn trọng quyền con người và pháp luật. Không thể nhân danh tình làng nghĩa xóm để buộc người bị bạo lực phải im lặng, buộc người bị xâm phạm quyền lợi phải nhường nhịn hoặc dùng áp lực dư luận để ép các bên chấp nhận một thỏa thuận không công bằng. Khả năng kết hợp sức mạnh của pháp luật với sức mạnh của văn hóa, đạo đức và sự gắn kết cộng đồng sẽ là nguồn lực quan trọng để phòng ngừa tranh chấp, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng môi trường sống an toàn, nhân văn”, tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường khẳng định.