Khi kiệt tác Phục hưng trở thành mục tiêu của thế giới ngầm

Những bức tranh nổi tiếng đến mức không thể bán, nhưng vẫn có người sẵn sàng đánh cắp. Đó là nghịch lý đáng chú ý nhất sau vụ bốn tác phẩm của danh họa thế kỷ 15 Antonello da Messina bị lấy khỏi Bảo tàng Khu vực Accascina tại Sicily, Italy, tối 15-8.

Hai tác phẩm sau đó được tìm thấy bên lan can bảo tàng, còn hai bức vẫn mất tích. Tuy nhiên, điều đặc biệt của vụ án không còn nằm riêng ở cuộc truy tìm những kiệt tác. Giới chức địa phương đang xem xét khả năng tội phạm có tổ chức đứng sau và đặt câu hỏi liệu những kẻ gây án có nhận được sự hỗ trợ từ bên trong bảo tàng hay không.

Enzo Caruso, Ủy viên Hội đồng phụ trách văn hóa thành phố Messina nói với Reuters rằng, khó có thể lý giải việc những tên trộm lấy tranh trong vài phút nếu không nắm rõ cách bố trí bên trong. "Đây là một vụ việc vô cùng, vô cùng kỳ lạ", ông nói.

Nghi vấn càng đáng chú ý khi Chủ tịch vùng Sicily Renato Schifani xác nhận hệ thống camera giám sát và báo động vẫn hoạt động bình thường. Chính quyền đã mở cuộc điều tra nội bộ nhằm xác định liệu nhân viên bảo tàng có liên quan hay không.

Nhưng câu hỏi lớn hơn nằm ở mục đích của vụ trộm. Theo ông Caruso, tranh của Antonello nổi tiếng tới mức gần như không thể đưa ra thị trường chợ đen mà không bị nhận diện. Điều đó khiến khả năng đánh cắp để bán kiếm lời theo cách thông thường trở nên khó thuyết phục.

Thay vào đó, những kiệt tác có thể mang một loại giá trị khác trong thế giới ngầm. Ông Caruso cho rằng chúng có khả năng được sử dụng làm tài sản thế chấp, phương tiện thanh toán giữa các nhóm tội phạm, thậm chí công cụ mặc cả với nhà nước. "Mafia ư? Có thể chúng sẽ tìm cách tống tiền chính nhà nước nếu nhà nước muốn lấy lại bức tranh," ông nhận định.

Giả thuyết ấy gợi nhớ lại vụ kiệt tác của Caravaggio bị đánh cắp tại một nhà thờ ở Palermo năm 1969. Tác phẩm chưa bao giờ được tìm thấy và vụ án từ lâu bị nghi liên quan đến Cosa Nostra, tổ chức Mafia tại Sicily. Hơn nửa thế kỷ sau, một vụ trộm nghệ thuật khác lại làm sống dậy mối liên hệ giữa di sản văn hóa và tội phạm có tổ chức.

Italy đã điều đội cảnh sát tinh nhuệ chuyên chống tội phạm nghệ thuật tới Messina. Lực lượng này có nhiều kinh nghiệm truy tìm các tác phẩm thất lạc và vừa hỗ trợ thu hồi tranh của Renoir, Matisse và Cezanne bị đánh cắp từ một bảo tàng gần Parma.

Vụ án tại Sicily vì thế đặt ra một thách thức vượt khỏi an ninh của một bảo tàng. Khi một kiệt tác quá nổi tiếng để bán vẫn có giá trị như tài sản bí mật của thế giới ngầm, việc bảo vệ di sản sẽ đồng nghĩa phải đối phó với một thị trường nơi giá trị nghệ thuật có thể được chuyển hóa thành quyền lực, tiền bạc và công cụ mặc cả.

Tổng hợp