Khi chuyển đổi số chạm vào đời sống

Từ mã QR ở chợ đến câu chuyện làng nghề trên không gian số

Tại chợ Mỹ Đình, chuyển đổi số đang bắt đầu từ những việc rất gần gũi với hoạt động mua bán hằng ngày. Một mã QR đặt trên quầy hàng, cùng chiếc loa thông báo giao dịch, đang giúp việc thanh toán trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn đối với cả người bán và người mua.

Mới đây, phường Từ Liêm tổ chức Hội nghị triển khai mô hình “Chợ 4.0” tại chợ Mỹ Đình, theo Kế hoạch số 352/KH-UBND ngày 17-8-2026 của UBND phường về ra mắt mô hình “Tuyến phố kinh doanh số - Chợ 4.0”. Mục tiêu là từng bước hình thành thói quen thanh toán không dùng tiền mặt, đưa phương thức giao dịch số trở thành một phần trong hoạt động kinh doanh hằng ngày của các hộ tiểu thương.

Theo mô hình, các hộ kinh doanh được hỗ trợ tạo mã QR, hướng dẫn cài đặt, sử dụng phương thức thanh toán số, thực hiện giao dịch và bảo mật thông tin tài khoản. Ngân hàng và doanh nghiệp viễn thông phối hợp hỗ trợ kỹ thuật, bảo đảm hạ tầng phục vụ thanh toán tại chợ.

Đáng chú ý, các hộ tiểu thương còn được trao loa thông báo giao dịch. Khi tiền được chuyển thành công, thiết bị phát thông báo bằng giọng nói, giúp người bán nhanh chóng xác nhận giao dịch, hạn chế nhầm lẫn và không phải thường xuyên kiểm tra điện thoại trong lúc bán hàng.

Đại diện các đơn vị chức năng trực tiếp xuống khu vực kinh doanh, trao mã QR, loa thông báo và hướng dẫn tiểu thương thao tác ngay tại từng gian hàng. Cách làm này giúp công nghệ đến gần hơn với người kinh doanh, nhất là những hộ vốn quen với phương thức giao dịch bằng tiền mặt.

Theo Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Từ Liêm Đào Thiện Linh, thanh toán số giúp hộ kinh doanh nhận và kiểm tra tiền thuận tiện hơn, giảm rủi ro khi sử dụng tiền mặt; với khách hàng, việc quét mã QR giúp rút ngắn thời gian thanh toán.

Từ một mã QR trên quầy hàng, chuyển đổi số được cụ thể hóa thành một phương thức giao dịch đơn giản. Quan trọng hơn, việc đưa thiết bị đến tận từng gian hàng tạo điều kiện để tiểu thương trực tiếp làm quen, sử dụng và từng bước hình thành thói quen ứng dụng công nghệ trong kinh doanh.

Gắn chuyển đổi số với bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Nếu ở chợ Mỹ Đình, chuyển đổi số bắt đầu từ phương thức thanh toán, thì tại làng nghề cốm Mễ Trì, công nghệ đang mở thêm một hướng tiếp cận thị trường cho sản phẩm truyền thống.

Trong ngày giữa thu Hà Nội, tại đình Mễ Trì Thượng, Tổ dân phố 18 Mễ Trì, phường Từ Liêm tổ chức chương trình livestream “Cốm Mễ Trì - Hương sắc đất Từ Liêm”. Không gian livestream được tổ chức theo một hành trình trải nghiệm, từ đình Mễ Trì Thượng đến khu trình diễn các công đoạn làm cốm, khu trưng bày sản phẩm và bàn trà giao lưu với nghệ nhân, người làm nghề trước khi bước vào phiên Mega Livestream.

Cách làm này giúp câu chuyện về sản phẩm không dừng ở việc giới thiệu một mặt hàng. Người xem được tiếp cận không gian văn hóa nơi sản phẩm được hình thành, nghe câu chuyện về làng nghề và chứng kiến trực tiếp các công đoạn làm cốm truyền thống.

Tại đình Mễ Trì Thượng, ông Nguyễn Tiến Hòa, Phó Trưởng tiểu ban Quản lý di tích, giới thiệu về ngôi đình, nếp làng và sự gắn bó của người dân với nghề làm cốm. Tiếp đó, các công đoạn lựa chọn lúa nếp non, rang, giã, sàng, sảy được giới thiệu trực tiếp, giúp người xem hiểu thêm về sự công phu, khéo léo và kinh nghiệm của người làm nghề.

Đây cũng là điểm đáng chú ý của việc quảng bá sản phẩm truyền thống trên nền tảng số: thay vì chỉ nhìn thấy sản phẩm hoàn thiện, người tiêu dùng có thể tìm hiểu nguồn gốc, quy trình sản xuất và những câu chuyện gắn với sản phẩm.

Tiếp đến tối 11-9, tại Bảo tàng Hà Nội, UBND phường Từ Liêm tổ chức phiên livestream với chủ đề “Nghề Cốm và Thu Hà Nội”. Phó Chủ tịch UBND phường Từ Liêm Lê Việt Bắc Anh cho biết, giá trị của nghề cốm Mễ Trì không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở những giá trị văn hóa được hình thành, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong quá trình đô thị hóa, bảo tồn nghề truyền thống cần gắn với phát triển, để nghề vừa giữ được bản sắc, vừa tiếp tục tạo ra giá trị trong đời sống hôm nay.

Theo đó, địa phương chú trọng gìn giữ kỹ thuật, bí quyết nghề; phát huy vai trò của các nghệ nhân, người trực tiếp làm nghề; đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, tiếp nối và phát triển nghề truyền thống.

Cùng với bảo tồn, phường Từ Liêm định hướng phát triển các sản phẩm OCOP, đa dạng hóa sản phẩm từ cốm, nâng cao chất lượng, mẫu mã và khả năng tiếp cận thị trường. Qua đó, từng bước nâng cao giá trị kinh tế của nghề, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Nếu trước đây, người tiêu dùng thường phải trực tiếp tìm đến Mễ Trì để mua cốm thì hiện nay, mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử và hình thức livestream đang tạo thêm nhiều kênh tiếp cận khách hàng. Chuyển đổi số với làng nghề vì thế không chỉ là đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến, mà còn là đưa câu chuyện văn hóa của sản phẩm đến với công chúng bằng cách gần gũi, sinh động hơn.

Trong các chương trình quảng bá, nhiều sản phẩm được chế biến từ cốm cũng được giới thiệu: Xôi cốm, bánh cốm, bánh su cốm, bánh cốm phủ dừa, bánh cốm tươi, bánh trung thu cốm, chả cốm, xúc xích cốm và các set quà đặc trưng. Việc đa dạng hóa sản phẩm vừa đáp ứng nhu cầu thị trường, vừa tạo thêm giá trị gia tăng từ nguyên liệu truyền thống.

Từ chợ Mỹ Đình đến làng nghề cốm Mễ Trì, hai mô hình có cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu đưa công nghệ vào những hoạt động gần gũi với đời sống, qua đó tạo thêm giá trị cho kinh tế và cộng đồng.

Điều đáng nói là chuyển đổi số trong những mô hình này không tách rời đời sống thực tế. Một giao dịch được thực hiện nhanh hơn, một sản phẩm có thêm khách hàng, một câu chuyện làng nghề được nhiều người biết đến hơn - đó là những giá trị cụ thể mà công nghệ đang mang lại.

Từ chiếc mã QR trên quầy hàng đến phiên livestream về nghề cốm, công nghệ đang tạo ra một nhịp kết nối mới giữa hoạt động kinh doanh truyền thống với nhu cầu của thị trường hiện đại. Khi được bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực, chuyển đổi số không còn là câu chuyện xa vời mà đang từng bước trở thành một phần trong đời sống kinh tế - văn hóa của phường Từ Liêm.