Phát triển công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn

Khi “đầu bài” xuất phát từ thực tiễn, công nghệ được định hướng để giải quyết vấn đề và giá trị được kiểm chứng bằng hiệu quả ứng dụng.

Công nghệ bắt đầu từ nhu cầu thực tế

Tại Triển lãm quốc tế về kỹ thuật và phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và thiết bị an ninh, an toàn (Secutech Vietnam) 2026, HTI Group giới thiệu hệ sinh thái công nghệ “Make in Vietnam”, trong đó có các phương tiện bay không người lái (UAV).

Đáng chú ý, Horus HW-100 được phát triển theo hướng máy bay không người lái vận tải hạng nặng, có khả năng mang tải tới 100kg, phục vụ vận chuyển, tiếp tế khẩn cấp, cứu hộ, cứu nạn tại những khu vực địa hình phức tạp, phương tiện mặt đất khó tiếp cận. HTI cũng phát triển các dòng UAV phục vụ giám sát, tuần tra, trinh sát, khảo sát và tìm kiếm, cứu nạn.

Đằng sau một thiết bị bay là những nhu cầu rất cụ thể: Khi một khu vực bị chia cắt bởi ngập lụt, sạt lở hoặc địa hình hiểm trở, làm thế nào đưa lương thực, thuốc men, vật tư đến nơi cần thiết? Từ những yêu cầu đó, công nghệ được phát triển theo hướng phù hợp với điều kiện sử dụng.

Giám đốc Công ty HTI UAS, thành viên HTI Group Tạ Ngọc Thanh cho biết, việc nghiên cứu, phát triển sản phẩm của doanh nghiệp gắn với nhu cầu của khách hàng và điều kiện vận hành thực tế. Từ yêu cầu cụ thể, doanh nghiệp từng bước làm chủ công nghệ lõi và hoàn thiện sản phẩm theo từng bài toán.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện rõ ở lĩnh vực robot. Phó Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X Khổng Minh cho rằng, điều quan trọng trước tiên là phải xác định đúng vấn đề cần giải quyết. Nếu bắt đầu từ một kết quả nghiên cứu rồi mới tìm ứng dụng phù hợp, cách đặt vấn đề có thể đã lệch khỏi nhu cầu thực tế.

“Không nên đi từ chuyên gia đến thực tế, mà mình từ thực tế, rồi đi tìm chuyên gia”, ông Khổng Minh nói.

Thực tế hoạt động của Phenikaa-X cho thấy rõ cách tiếp cận này. Trong ngành vật liệu xây dựng, khi một số công đoạn sản xuất đá đòi hỏi độ chính xác, đồng đều cao hoặc công việc nặng nhọc, robot được đưa vào để giải quyết những khâu đó.

Tại Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên, Phenikaa-X phát triển robot di động tự hành (AMR) phục vụ kéo, chở hàng trong nhà máy, giải quyết bài toán nhân lực ở những công việc này. AMR Pallet Mover có khả năng kéo, mang, nâng và sắp xếp tải hàng nặng tới 1.000kg. Tại Luxembourg, một bài toán khác là thiếu nhân lực kiểm đếm sách trong thư viện cũng được Phenikaa-X giải quyết bằng robot.

Những bài toán khác nhau cùng dẫn đến một yêu cầu: Công nghệ phải được đặt trong điều kiện sử dụng cụ thể và được kiểm chứng bằng hiệu quả thực tế. Điều này thể hiện rõ khi công nghệ tự hành được đưa ra khỏi phạm vi nhà máy.

Vừa qua, UBND thành phố Hà Nội đã cho phép Phenikaa-X thử nghiệm có kiểm soát hệ thống giao thông tự hành thông minh tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và cơ sở Hòa Lạc của Đại học Quốc gia Hà Nội trong 24 tháng, gồm xe buýt tự hành, robotaxi, robot dọn vệ sinh và robot giao hàng. Qua vận hành thực tế, sản phẩm được kiểm chứng về kỹ thuật, an toàn, giám sát và khả năng xử lý tình huống, đồng thời có thêm dữ liệu để tiếp tục hoàn thiện.

Lấy bài toán làm điểm xuất phát

Từ những mô hình cụ thể của doanh nghiệp, cách tiếp cận “đặt bài toán” đang được mở rộng sang tổ chức hoạt động khoa học, công nghệ.

Tại Hội nghị phổ biến các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược ngày 10-8-2026, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định yêu cầu, chuyển từ quản lý nặng về thủ tục sang quản lý theo kết quả đầu ra; bắt đầu từ bài toán thực tế, thay vì đề xuất nhiệm vụ; lấy năng lực làm chủ công nghệ và sản phẩm ứng dụng thực tế làm thước đo kết quả.

Thứ trưởng Lê Xuân Định khái quát yêu cầu này: “Lấy bài toán của đất nước làm điểm xuất phát, lấy công nghệ chiến lược cần làm chủ làm mục tiêu, lấy sản phẩm công nghệ chiến lược làm đầu ra, lấy doanh nghiệp và thị trường làm nơi kiểm chứng”.

Như vậy, kết quả nghiên cứu không phải là điểm dừng, mà cần tiếp tục được phát triển thành công nghệ, sản phẩm và đưa vào thực tế. Hiệu quả ứng dụng, khả năng đáp ứng nhu cầu và thương mại hóa trở thành những thước đo quan trọng đối với quá trình nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Tinh thần đó được thể hiện qua việc xác định những bài toán lớn cần tập trung giải quyết. Tháng 6-2025, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố 21 bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trải rộng từ nền tảng dữ liệu sinh học tích hợp trí tuệ nhân tạo, 5G, 6G, chip bán dẫn, vệ tinh tầm thấp đến các mô hình AI “Make in Vietnam”, blockchain và điện toán đám mây. Đây là những “đầu bài” để thu hút doanh nghiệp công nghệ số trong nước tham gia nghiên cứu, huy động nguồn lực và tìm kiếm giải pháp.

Tại Hà Nội, UBND thành phố đã công bố Danh mục 30 bài toán lớn giai đoạn 2026-2030 (đợt 1), tập trung vào các nhóm vấn đề về đô thị, tăng trưởng kinh tế, làm chủ công nghệ, an ninh, an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Thực hiện hướng này, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã mời doanh nghiệp đề xuất nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo xuất phát từ các điểm nghẽn, vấn đề thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh, gắn với 30 bài toán lớn của thành phố.

Từ nhu cầu thực tế đến những bài toán lớn, điểm chung là xác định đúng vấn đề trước khi chọn công nghệ. Khi “đầu bài” rõ, nghiên cứu có mục tiêu, sản phẩm có địa chỉ ứng dụng và công nghệ có cơ hội tạo giá trị thực.