Khi AI trở thành bạn đồng hành của người khiếm thị

Trong không khí ấm áp, rộn ràng tiếng hát và những tràng vỗ tay, ngày 24-7, Chi hội Người mù liên phường Thanh Xuân tổ chức bế giảng lớp công nghệ thông tin nâng cao, khép lại hơn hai tháng học tập của các hội viên.

Qua đoạn phim tổng kết, thầy và trò cùng nhìn lại hành trình làm quen với điện thoại thông minh, tiếp cận các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) và vận dụng kiến thức vào thực tế. Từ chỗ chủ yếu dùng để nghe và gọi, chiếc điện thoại còn hỗ trợ người khiếm thị đọc sách, tra cứu thông tin, nhận diện hình ảnh, phiên dịch và di chuyển thuận tiện hơn.

Khai giảng từ đầu tháng 5-2026, lớp học được tổ chức vào sáng thứ tư và chủ nhật hằng tuần, tiếp nối chuỗi hoạt động hỗ trợ hội viên khiếm thị Thanh Xuân tiếp cận công nghệ trong 5 năm qua. Nội dung năm nay được nâng cao, tập trung vào ứng dụng AI trong học tập, giải trí, công việc và sinh hoạt hằng ngày.

Người khiếm thị sử dụng điện thoại thông qua các trình đọc màn hình như TalkBack trên thiết bị Android hoặc VoiceOver trên iPhone. Phần mềm đọc thành tiếng nội dung, biểu tượng và các nút chức năng trên màn hình, giúp người dùng nghe, vuốt và chạm để lựa chọn, mở ứng dụng và thực hiện thao tác.

Trên nền tảng đó, học viên được hướng dẫn tiếp cận các công cụ AI, đặt câu hỏi bằng giọng nói hoặc bàn phím rồi nghe kết quả trả về. Nội dung được lựa chọn theo nhu cầu của từng nhóm. Học viên cao tuổi tập trung vào những kỹ năng gần gũi như nghe, đọc nội dung, tìm kiếm thông tin, nhận diện tiền, giấy tờ và đơn thuốc; hội viên trẻ sử dụng AI để hỗ trợ học tập, viết nội dung giới thiệu công việc, quảng bá dịch vụ và hỗ trợ di chuyển.

Việc dạy cũng được thực hiện chậm rãi, chú trọng thực hành. Sau phần hướng dẫn chung, giảng viên kèm trực tiếp từng học viên, nhắc lại thao tác và điều chỉnh tốc độ theo khả năng tiếp thu, giúp người học có thể vận dụng ngay vào cuộc sống.

Ở tuổi 76, ông Nguyễn Xuân Hưởng vẫn đều đặn tham gia các buổi học. Với ông, điện thoại thông minh từ lâu đã là người bạn giúp nghe sách, cập nhật tin tức và giải trí. Việc làm quen với AI mở ra nhiều tiện ích, giúp ông chủ động tra cứu thông tin và giải quyết một số việc trước đây thường phải nhờ con cháu.

“Chỉ sau 6-8 buổi học, chúng tôi đã tiếp nhận được nhiều kiến thức rất thiết thực. Điều đáng quý là giáo viên hướng dẫn tận tình, các học viên cũng luôn hỗ trợ nhau”, ông Hưởng chia sẻ.

Với ông, mỗi thao tác mới thực hiện thành công không chỉ mang lại niềm vui mà còn tiếp thêm động lực để tiếp tục học hỏi. Những tiện ích tưởng như nhỏ bé lại giúp các hội viên cao tuổi chủ động trong sinh hoạt và làm phong phú hơn đời sống tinh thần.

Trong khi người cao tuổi tìm thấy sự thuận tiện trong cuộc sống hằng ngày, các học viên trẻ lại có thêm công cụ phục vụ công việc. Chị Nguyễn Hương Giang, một kỹ thuật viên xoa bóp tự do, cho rằng kiến thức công nghệ ngày càng cần cho hội viên trẻ. AI có thể hỗ trợ viết bài giới thiệu dịch vụ, xây dựng nội dung truyền thông và kết nối với khách hàng.

Từ những điều đã học, chị Giang đề xuất thành lập câu lạc bộ hoặc nhóm Zalo để các thành viên tiếp tục trao đổi, đồng thời chia sẻ kỹ năng với những hội viên chưa có điều kiện tham gia lớp học.

Kiến thức của khóa học còn được vận dụng trong chuyến trải nghiệm bằng đường sắt đô thị Hà Nội. Trên hành trình, các học viên sử dụng điện thoại để tìm lộ trình, xác định điểm đến và tra cứu thông tin. Khi tới Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh, công cụ AI tiếp tục hỗ trợ họ tìm hiểu hình ảnh, hiện vật và những câu chuyện lịch sử theo cách chủ động hơn.

Đồng hành cùng lớp học là thầy Nguyễn Trung Thái, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp thuộc Hội Người mù thành phố Hà Nội. Từng là hội viên tại Thanh Xuân và có gần hai thập kỷ hướng dẫn công nghệ cho người khiếm thị, thầy hiểu rõ những trở ngại mà người học đối mặt khi làm quen với thiết bị và ứng dụng mới.

“Độc lập không có nghĩa là người khiếm thị phải tự làm mọi việc một mình, mà là có thể chủ động xử lý những tình huống, giải quyết những việc trước đây thường phải nhờ người khác. Công nghệ đang hỗ trợ rất nhiều cho quá trình đó”, thầy Thái chia sẻ.

Thời gian tới, thầy mong muốn xây dựng thêm những nội dung gắn với đời sống gia đình, giúp người khiếm thị tiếp cận tài liệu, cùng con học tập và chủ động hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Trong khuôn khổ chương trình, nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, đại diện đơn vị đồng hành đã trao quà tri ân các hội viên là thương binh, cựu thanh niên xung phong và thân nhân người có công. Những món quà nhỏ góp thêm sự ấm áp cho buổi gặp mặt, thể hiện tình cảm và lòng biết ơn đối với những đóng góp, hy sinh cho đất nước.

Buổi bế giảng khép lại bằng những lời cảm ơn, những món quà và niềm vui sau một chặng đường đồng hành. Lớp học đã kết thúc, nhưng những kỹ năng thu nhận được sẽ tiếp tục theo các hội viên trong sinh hoạt, công việc và những hành trình thường ngày.