Kinh tế

Kết nối kinh tế tập thể với hệ sinh thái kinh tế tư nhân

Kiều Anh • 20/11/2026 - 21:55

Kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, khơi thông nguồn lực và hoàn thiện thể chế là yêu cầu quan trọng để tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Hợp tác xã - mắt xích tổ chức sản xuất, kết nối cộng đồng

Sau gần 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị, kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đóng góp trên 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho trên 80% lực lượng lao động.

Cùng với sự phát triển của kinh tế tư nhân, kinh tế tập thể (KTTT), với nòng cốt là hợp tác xã (HTX), tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất, nhất là ở khu vực nông nghiệp, nông thôn. Nếu doanh nghiệp có lợi thế về vốn, công nghệ, quản trị và thị trường thì HTX có vai trò tập hợp các hộ sản xuất, tổ chức vùng nguyên liệu, cung cấp dịch vụ đầu vào và kết nối nông dân với doanh nghiệp.

hoat-dong-san-xuat-tai-hop-tac-xa-3t-nong-san-cao-phong-khu-1-xa-cao-phong-tinh-phu-tho-.jpg
Hoạt động sản xuất tại hợp tác xã 3T Nông sản Cao Phong (Khu 1, xã Cao Phong, tỉnh Phú Thọ).

Tuy nhiên, hai khu vực kinh tế này vẫn chưa hình thành được mối quan hệ gắn kết chặt chẽ. Trong nông nghiệp, hơn 9 triệu hộ nông dân vẫn là lực lượng sản xuất và cung ứng nguyên liệu chủ yếu. Trong khi đó, các doanh nghiệp tập trung nhiều hơn ở khâu chế biến, thương mại và xuất khẩu; HTX ở nhiều nơi còn nhỏ về quy mô, hạn chế về năng lực quản trị, tài chính và ứng dụng khoa học công nghệ.

Khoảng cách giữa sản xuất và thị trường khiến chi phí giao dịch tăng, chất lượng và nguồn cung khó kiểm soát, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường còn hạn chế. Trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và phát triển bền vững trở thành điều kiện quan trọng đối với nông sản, việc tổ chức lại các hộ sản xuất thông qua HTX càng trở nên cần thiết.

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, cần chuyển từ tư duy liên kết đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái tích hợp trong nông nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường và chuỗi giá trị; HTX là nền tảng tổ chức sản xuất, đại diện cho nông dân; Nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo thể chế và điều phối các mối quan hệ. Cách tiếp cận này đặt HTX vào vị trí quan trọng trong hệ sinh thái kinh tế tư nhân, thay vì chỉ xem HTX là đơn vị cung ứng nguyên liệu hoặc trung gian tiêu thụ sản phẩm.

Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực cho liên kết

Một trong những điểm nghẽn của liên kết HTX - doanh nghiệp hiện nay là cơ chế hợp tác chưa ổn định, hợp đồng còn mang tính ngắn hạn, thiếu quy định rõ ràng về chia sẻ lợi ích và rủi ro. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ còn phân tán, khả năng tiếp cận vốn, đất đai và công nghệ của nhiều HTX vẫn hạn chế.

Ông Đỗ Mạnh Khởi, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho rằng liên kết giữa HTX và doanh nghiệp là mối quan hệ cộng sinh, giúp phát huy lợi thế của từng khu vực. Với HTX, hợp tác với doanh nghiệp tạo điều kiện mở rộng dịch vụ, tăng nguồn thu, nâng cao năng lực quản trị và củng cố vai trò đại diện cho thành viên. Với doanh nghiệp, HTX giúp tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng từ cơ sở, giảm chi phí và bảo đảm nguồn cung ổn định.

Theo ông Khởi, để mối quan hệ này phát triển, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia dẫn dắt HTX trong chuỗi cung ứng. Chính sách hỗ trợ cần hướng vào những mô hình liên kết thực chất, nhất là các chuỗi sản xuất xanh, ứng dụng công nghệ và đáp ứng tiêu chuẩn ESG.

cung-voi-hoan-thien-the-che-tin-dung-la-nguon-luc-quan-trong-de-htx-nang-cao-nang-luc-san-xuat-va-tham-gia-sau-hon-vao-chuoi-gia-tri..jpg
Cùng với hoàn thiện thể chế, tín dụng là nguồn lực quan trọng để HTX nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Một yêu cầu quan trọng khác là rà soát, hoàn thiện Nghị định số 98/2018/NĐ-CP về hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và mở rộng phạm vi hỗ trợ các chủ thể tham gia chuỗi. Đồng thời, cần khắc phục tình trạng chính sách phân tán, thiếu liên thông giữa sản xuất, thị trường, tài chính và khoa học công nghệ.

Cùng với hoàn thiện thể chế, tín dụng là nguồn lực quan trọng để HTX nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Thực tế, nhiều HTX có hợp đồng liên kết với doanh nghiệp nhưng vẫn khó tiếp cận vốn do thiếu tài sản bảo đảm, quy mô nhỏ và chưa minh bạch được dòng tiền.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận vốn của HTX vẫn chưa đồng đều. Một số đơn vị thiếu phương án sản xuất kinh doanh khả thi, chưa xây dựng được chuỗi liên kết ổn định, thiếu dữ liệu vùng nguyên liệu và chưa minh bạch dòng tiền. Đây là những yếu tố khiến tổ chức tín dụng khó đánh giá hiệu quả dự án cũng như kiểm soát rủi ro cho vay.

Vì vậy, bên cạnh chính sách tín dụng, bản thân HTX cần đổi mới quản trị, chuẩn hóa hoạt động tài chính, xây dựng phương án kinh doanh rõ ràng và nâng cao trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp tham gia liên kết cũng cần chia sẻ thông tin, hỗ trợ HTX hoàn thiện quy trình sản xuất, đồng thời phối hợp với ngân hàng trong kiểm soát dòng tiền và bảo đảm đầu ra.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Cảnh cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách tín dụng phù hợp với đặc thù HTX. Đồng thời, cần rà soát Nghị định số 98/2018/NĐ-CP, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng chuỗi và hoàn thiện cơ sở dữ liệu để kiểm soát hợp đồng, dòng tiền.

Một hướng đi đáng chú ý khác là phát triển mô hình doanh nghiệp trong HTX. Việc tổng kết, đánh giá quy định tại Điều 81 Luật Hợp tác xã năm 2023 về HTX thành lập doanh nghiệp để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm sẽ góp phần mở rộng không gian hoạt động, tăng năng lực thương mại và giúp HTX chủ động hơn trong chuỗi giá trị.

Theo các chuyên gia, phát triển KTTT không thể chỉ dựa vào các chương trình hỗ trợ riêng lẻ, mà cần sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, HTX và người dân. Khi các chủ thể cùng tham gia và có trách nhiệm trong chuỗi giá trị, HTX sẽ không còn là mắt xích yếu mà trở thành nền tảng kết nối cộng đồng sản xuất với thị trường. Đây cũng là hướng đi quan trọng để phát huy sức mạnh của các thành phần kinh tế, nâng cao giá trị nông sản, cải thiện thu nhập người dân và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

(0) Bình luận
Nổi bật
    Đừng bỏ lỡ
    Kết nối kinh tế tập thể với hệ sinh thái kinh tế tư nhân

    (*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.