Kể chuyện văn hóa qua những thiết kế thời trang tái chế

Hồi sinh chất liệu cũ từ cảm hứng văn hóa

Từ những sợi dây mây, dây thừng và mảnh vải vụn, Nguyễn Lê Hà Thu và Khổng Linh, hai thành viên đội Chị Chị Em Em, đã sáng tạo bộ trang phục “Têm Trầu”, lấy cảm hứng từ phong tục trầu cau của người Việt. Những chất liệu gần gũi được lựa chọn để kể lại câu chuyện về một nét đẹp văn hóa lâu đời, gắn với tình nghĩa và sự gắn kết giữa con người.

Trầu cau từ lâu đã hiện diện trong đời sống người Việt, từ phong tục cưới hỏi đến các nghi lễ truyền thống. Đưa hình ảnh quen thuộc ấy vào thiết kế, hai bạn trẻ lựa chọn cách thể hiện mới, kết hợp cảm hứng văn hóa dân gian với ngôn ngữ thời trang đương đại. Qua đó, “Têm Trầu” không chỉ là một thử nghiệm sáng tạo từ vật liệu tái chế mà còn gợi nhắc những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đây là một trong những tác phẩm được giới thiệu tại Eco Fashion Show 2026 với chủ đề “Cổ tích hồi sinh - Lung linh dáng hình”, do AEON MALL Hà Đông phối hợp với Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội tổ chức. Chương trình khuyến khích sinh viên tận dụng vật liệu đã qua sử dụng để sáng tạo trang phục, lấy cảm hứng từ cổ tích, truyền thuyết và các biểu tượng văn hóa Việt Nam - Nhật Bản.

Bên cạnh “Têm Trầu”, nhiều thiết kế khác cũng cho thấy sự phong phú trong cách tiếp cận văn hóa và thiên nhiên. Tác phẩm “Nguyệt Trúc” của nhóm Phúc Lộc Thọ khai thác hình tượng cây trúc, gợi vẻ đẹp thanh cao, bền bỉ. Trong khi đó, “The Origin” của nhóm The Beginning gợi nhắc vẻ đẹp nguyên bản của thiên nhiên, sự khởi đầu và vòng tuần hoàn của sự sống.

Mỗi tác phẩm mang một câu chuyện riêng, nhưng đều gặp nhau ở mong muốn trao giá trị mới cho vật liệu cũ. Những hình tượng văn hóa, thiên nhiên không chỉ là yếu tố trang trí mà còn trở thành nguồn cảm hứng để người trẻ tìm tòi, thử nghiệm cách thể hiện mới.

Đằng sau những bộ trang phục ấy là quá trình sáng tạo không ít khó khăn. Nguyễn Trường Sơn, thành viên đội Khởi Nguyên, cho biết, để hoàn thành bộ trang phục cùng tên, hai thành viên trong nhóm đã dành khoảng một tháng, từ lên ý tưởng, lựa chọn vật liệu đến thiết kế và hoàn thiện sản phẩm.

Với mong muốn tạo nên bộ trang phục mang hơi thở hiện đại nhưng vẫn thể hiện được những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống, nhóm đã tận dụng giấy, bìa carton, nhựa, vải cũ cùng các vật liệu đã qua sử dụng. Theo Sơn, thách thức lớn nhất là làm sao chuyển tải được tinh thần của những câu chuyện văn hóa qua chất liệu tái chế, đồng thời bảo đảm tính thẩm mỹ cho trang phục.

“Chúng tôi mong muốn truyền tải thông điệp, đó là văn hóa truyền thống có thể được tiếp nối bằng sáng tạo, còn thời trang bền vững có thể bắt đầu từ việc tái sử dụng những gì sẵn có”, Nguyễn Trường Sơn chia sẻ.

Để sáng tạo xanh lan tỏa trong đời sống

Không dừng lại ở giá trị thẩm mỹ, thời trang tái chế còn gợi mở cách nhìn khác về tài nguyên và trách nhiệm với môi trường. Những vật liệu đã qua sử dụng, thay vì bị bỏ đi, có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho các sản phẩm sáng tạo nếu được lựa chọn và xử lý phù hợp.

Tại Eco Fashion Show 2026, việc tận dụng vật liệu từ trung tâm thương mại để tạo nên những bộ trang phục mới cho thấy hiệu quả của sự kết nối giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và người trẻ. Sinh viên có cơ hội đưa ý tưởng ra khỏi bản vẽ, trực tiếp thử nghiệm chất liệu, rèn luyện kỹ năng thiết kế và tìm giải pháp hiện thực hóa sản phẩm.

Ông Higashi Akira, Tổng Quản lý AEON MALL Hà Đông, cho biết, chương trình được tổ chức trên tinh thần “mottainai” của Nhật Bản, đề cao việc hạn chế lãng phí, trân trọng những gì đang có và sử dụng tài nguyên một cách có ý thức. Theo ông, Eco Fashion Show không chỉ là sân chơi thời trang mà còn tạo cơ hội để các bạn trẻ kết nối giá trị văn hóa Việt Nam - Nhật Bản, đưa vẻ đẹp truyền thống gặp gỡ sức sáng tạo hiện đại, đồng thời lan tỏa lối sống xanh.

Ở góc độ đào tạo, Thạc sĩ Phạm Thị Mai Hoa, Phó Trưởng bộ môn Thiết kế Thời trang, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đánh giá, giá trị của thời trang tái chế không chỉ nằm ở việc làm mới vật liệu đã qua sử dụng mà còn ở khả năng kể lại những câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ sáng tạo đương đại. Khi các hình tượng quen thuộc như trầu cau, cây trúc hay tích truyện dân gian trở thành cảm hứng thiết kế, người trẻ có cơ hội tìm hiểu, cảm nhận sâu sắc hơn về di sản. Đây cũng là cách để văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, đồng thời bồi đắp ý thức trân trọng tài nguyên.

Từ góc nhìn này, thời trang tái chế không đơn thuần là hoạt động tận dụng vật liệu cũ mà còn là quá trình học hỏi, khám phá và làm mới các giá trị văn hóa. Để tạo nên một bộ trang phục có câu chuyện, người thiết kế phải tìm hiểu ý nghĩa của hình tượng truyền thống, lựa chọn chi tiết đặc trưng và chuyển tải bằng tư duy thẩm mỹ riêng. Quá trình ấy góp phần rèn luyện năng lực sáng tạo, đồng thời nuôi dưỡng sự gắn bó với di sản.

Tuy nhiên, để thời trang tái chế vượt ra khỏi khuôn khổ một cuộc thi hay chương trình trình diễn, điều quan trọng là nâng cao tính ứng dụng và khả năng duy trì giá trị của sản phẩm. Một thiết kế có thể gây ấn tượng trên sân khấu, nhưng tinh thần bền vững cần được tiếp nối bằng việc sử dụng tiết kiệm tài nguyên, kéo dài vòng đời vật liệu và hạn chế phát sinh rác thải trong đời sống.

Khi câu chuyện văn hóa được kể lại bằng chất liệu tái chế, sáng tạo không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc mà còn khơi gợi ý thức sống có trách nhiệm hơn với môi trường.