Hoàn thiện quy định về người lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh

Quy định đầy đủ về chế độ đối với người lưu trú

Đây là một trong những điểm đáng chú ý tại Nghị định số 249/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 30-6-2026, quy định về thi hành việc trục xuất, tổ chức quản lý và các chế độ đối với người lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh.

Theo Nghị định 249/2026/NĐ-CP, người lưu trú bao gồm nhiều nhóm đối tượng như người chấp hành án phạt trục xuất, người nước ngoài bị xử phạt vi phạm hành chính bằng hình thức trục xuất, người đã chấp hành xong án phạt tù hoặc người bị lưu trú trong thời gian chờ thực hiện thủ tục dẫn độ. Những đối tượng này sẽ được bố trí lưu trú tại các cơ sở do lực lượng Công an nhân dân quản lý trong thời gian hoàn tất thủ tục xuất cảnh.

Nghị định không chỉ quy định trình tự thi hành việc trục xuất mà còn dành riêng các quy định về chế độ đối với người lưu trú, bao gồm chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, liên lạc, thăm gặp thân nhân, nhận quà, khám chữa bệnh và cả chi phí mai táng trong trường hợp phát sinh. Việc quy định cụ thể các chế độ này nhằm bảo đảm các quyền cơ bản của người lưu trú trong thời gian họ vẫn còn ở trên lãnh thổ Việt Nam.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng yêu cầu toàn bộ hoạt động trao đổi hồ sơ, thông báo, báo cáo và phối hợp giữa các cơ quan chức năng có thể được thực hiện bằng bản giấy hoặc bản điện tử có ký số hợp lệ. Các văn bản điện tử có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy và phải tuân thủ quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, lưu trữ điện tử, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định là quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh trong việc tổ chức đưa người bị trục xuất rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Theo đó, cơ quan thi hành án hình sự sẽ quyết định thời gian xuất cảnh nhưng không được vượt quá thời hạn ghi trong quyết định của Tòa án hoặc thời hạn theo quy định pháp luật. Trường hợp người bị trục xuất tự chi trả chi phí hoặc được cơ quan ngoại giao, lãnh sự hoặc tổ chức bảo lãnh hỗ trợ kinh phí thì cơ quan thi hành án có trách nhiệm mua vé phương tiện xuất cảnh.

Đáng chú ý, chậm nhất 24 giờ trước thời điểm xuất cảnh, cơ quan chức năng phải thông báo cho người bị trục xuất và các đơn vị liên quan về thời gian, địa điểm, phương tiện xuất cảnh để phối hợp thực hiện. Đồng thời, tiền và tài sản hợp pháp đang được cơ quan chức năng hoặc cơ sở lưu trú quản lý cũng phải được hoàn trả đầy đủ trước khi người đó rời Việt Nam và việc bàn giao phải được lập biên bản theo đúng quy định.

Đối với trường hợp người bị trục xuất không tự nguyện chấp hành quyết định, cơ quan thi hành án hình sự sẽ chủ trì việc áp giải đến cửa khẩu xuất cảnh; nếu thực hiện bằng đường hàng không thì phải phối hợp với quốc gia mà người đó mang quốc tịch và hãng hàng không để bảo đảm an ninh, an toàn theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bảo đảm quyền con người song hành với yêu cầu quản lý

Trao đổi về quy định mới, Luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc Chính phủ ban hành Nghị định 249/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm hoàn thiện quy trình quản lý người lưu trú mà còn thể hiện nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền con người ngay cả đối với những trường hợp đang chờ thi hành quyết định trục xuất.

Trên thực tế có không ít trường hợp người nước ngoài phải lưu trú nhiều ngày, thậm chí kéo dài do chờ hoàn tất giấy tờ, xác minh quốc tịch hoặc chờ chuyến bay phù hợp. Nếu không có quy định cụ thể về chế độ ăn ở, chăm sóc y tế hay việc quản lý tài sản thì rất dễ phát sinh khiếu nại, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người lưu trú cũng như trách nhiệm của cơ quan quản lý.

Luật sư Đinh Thị Nguyên nhận định điểm đáng chú ý của Nghị định là vừa bảo đảm các quyền tối thiểu của người lưu trú, vừa quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thi hành án trong từng khâu, từ việc thông báo thời điểm xuất cảnh, hoàn trả tài sản đến tổ chức áp giải nếu người bị trục xuất không tự nguyện chấp hành. Điều này giúp hạn chế phát sinh tranh chấp, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng và số lượng người nước ngoài đến học tập, làm việc, đầu tư, du lịch ngày càng tăng, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý người lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh là yêu cầu cần thiết. Những quy định mới không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xuất nhập cảnh mà còn bảo đảm việc thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo vệ quyền con người và đối xử nhân đạo đối với người nước ngoài.

Nghị định số 249/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026.