Hòa giải trực tuyến: Mở rộng phương thức, nâng cao hiệu quả hòa giải tại cơ sở

Linh hoạt phương thức, thuận lợi cho người dân

Theo một tình huống giả định, tại một khu chung cư, hai hộ gia đình phát sinh mâu thuẫn liên quan đến tiếng ồn và việc sử dụng diện tích chung. Tổ hòa giải đã chủ động gặp gỡ, tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe ý kiến từng bên để tìm hướng giải quyết. Tuy nhiên, một trong hai chủ hộ thường xuyên đi công tác, không thể thu xếp thời gian tham gia các buổi hòa giải trực tiếp. Việc thống nhất lịch gặp nhiều lần bị gián đoạn, khiến mâu thuẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Trong tình huống này, tổ hoà giải có thể tổ chức hòa giải trực tuyến để giúp các bên trao đổi với hòa giải viên thông qua nền tảng công nghệ mà không nhất thiết phải có mặt tại cùng một địa điểm. Những nội dung cần gặp gỡ trực tiếp vẫn có thể được thực hiện kết hợp, tùy tính chất vụ việc và sự thống nhất của các bên, trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc tự nguyện giữa các bên.

Đây cũng là một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026, có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Nếu Luật hoà giải ở cơ sở năm 2013 chủ yếu quy định việc hòa giải được tiến hành trực tiếp, bằng lời nói với sự có mặt của các bên thì luật mới đã bổ sung ba hình thức: Trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp và trực tuyến.

Đánh giá về thay đổi này, Trưởng Chi nhánh Trợ giúp pháp lý số 4, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Thanh Xuân cho rằng, việc bổ sung hình thức hòa giải trực tuyến là bước tiến phù hợp với sự phát triển của khoa học, công nghệ và yêu cầu chuyển đổi số hiện nay. Hình thức hoà giải này giúp khắc phục những hạn chế về khoảng cách địa lý, thời gian, tạo điều kiện để các bên tham gia giải quyết mâu thuẫn linh hoạt hơn. Những người vì lý do công việc, sức khỏe hoặc điều kiện đi lại không thuận tiện vẫn có cơ hội tham gia đối thoại, trình bày ý kiến và cùng tìm phương án giải quyết. Qua đó, mâu thuẫn có thể được tháo gỡ sớm ngay tại cộng đồng dân cư, hạn chế phát sinh tranh chấp phức tạp.

Bảo đảm điều kiện triển khai, không để công nghệ trở thành rào cản

Hòa giải trực tuyến mở thêm phương thức tổ chức nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới về kỹ năng, hạ tầng kỹ thuật và bảo vệ thông tin. Bởi hiệu quả hòa giải vốn phụ thuộc nhiều vào khả năng lắng nghe, thuyết phục, sự gần gũi và uy tín của người làm công tác hòa giải. Khi chuyển sang môi trường số, những kỹ năng này cần được vận dụng phù hợp với cách thức tương tác mới.

Do đó, hòa giải viên cần được trang bị kỹ năng sử dụng các nền tảng họp trực tuyến, điều hành quá trình trao đổi, quản lý thời gian và xử lý những tình huống phát sinh. Việc xác định đúng người tham gia, bảo đảm các bên được trình bày ý kiến khách quan, không bị tác động hoặc chi phối từ bên ngoài cũng cần được chú trọng.

Đặc biệt, nội dung hòa giải thường liên quan đến đời sống cá nhân, quan hệ gia đình, tài sản và những mâu thuẫn riêng tư. Vì vậy, việc bảo mật thông tin, bảo đảm quyền riêng tư của các bên khi trao đổi trên môi trường mạng là yêu cầu quan trọng. Đây cũng là những vấn đề cần được hướng dẫn cụ thể để các tổ hòa giải có căn cứ thực hiện thống nhất.

Với gần 10 năm kinh nghiệm làm công tác hoà, ông Nguyễn Đình Phong, Tổ trưởng Tổ hòa giải tổ dân phố Đống 2, phường Đông Ngạc cho rằng, hòa giải trực tuyến là phương thức mới, cần có thời gian để đội ngũ hòa giải viên tiếp cận và đánh giá hiệu quả. Đặc biệt, với những người cao tuổi tham gia công tác hoà giải, việc sử dụng công nghệ trong quá trình hòa giải trực tuyến có thể gặp khó khăn. Vì vậy, hình thức hòa giải trực tiếp vẫn cần được duy trì để bảo đảm người dân có thể tham gia thuận lợi.

Cùng với việc mở rộng hình thức tổ chức, Luật hoà giải cơ sở năm 2026 cũng điều chỉnh quy định về ghi nhận kết quả hòa giải. Theo Điều 29, kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể; trường hợp được thể hiện dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử thì được coi là bằng văn bản. Quy định này tạo cơ sở để ghi nhận kết quả hòa giải trên môi trường số.

Để chuẩn bị cho thời điểm Luật có hiệu lực từ ngày 1-3-2027, chính quyền cấp xã, phường cần rà soát điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, đường truyền internet; tổ chức tập huấn kỹ năng công nghệ và nghiệp vụ hòa giải trực tuyến cho đội ngũ hòa giải viên. Việc xây dựng quy trình, hướng dẫn và biểu mẫu cũng cần được quan tâm, bảo đảm thống nhất, đồng bộ và đúng pháp luật trong quá trình triển khai.

Hòa giải trực tuyến mở thêm cơ hội để người dân chủ động tham gia giải quyết mâu thuẫn, song hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hay nền tảng công nghệ. Điều quan trọng vẫn là sự tự nguyện, thiện chí của các bên và năng lực thuyết phục của hòa giải viên. Dù được tiến hành trực tiếp hay trực tuyến, mục tiêu của công tác hòa giải ở cơ sở vẫn là giúp người dân tháo gỡ bất đồng, giữ gìn tình làng nghĩa xóm, góp phần xây dựng cộng đồng dân cư đoàn kết, ổn định.