Hiểu đúng quy định về giữ người và bắt khẩn cấp

Chiều 5-7, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Tuyên Quang đã thi hành Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (sinh năm 1998), giáo viên Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết các đơn vị nghiệp vụ đang phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục và các cơ quan liên quan để rà soát, kiểm tra, xác minh toàn diện, khách quan các nội dung liên quan đến vụ hơn 140 điểm 10 toán tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang.

Ngày 6-7, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã phê chuẩn lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy. Việc thi hành lệnh bắt khẩn cấp Nguyễn Hà Duy được thực hiện sau hơn 3 ngày cơ quan chức năng xác minh các thông tin phản ánh liên quan đến kết quả thi tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Phân tích về mặt pháp lý, luật sư Vũ Thị Hảo, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, giữ người trong trường hợp khẩn cấp và bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp đều là các biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong giai đoạn đầu của quá trình tố tụng nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, bảo đảm hoạt động điều tra. Tuy nhiên, đây là hai biện pháp độc lập, có căn cứ pháp lý, điều kiện áp dụng và trình tự, thủ tục thực hiện khác nhau.

Theo luật sư Vũ Thị Hảo, điểm chung của hai biện pháp, đều được áp dụng trong những trường hợp cấp bách khi có căn cứ xác định một người có liên quan đến hành vi phạm tội và nếu không áp dụng ngay biện pháp ngăn chặn có thể dẫn đến nguy cơ bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội. Quá trình áp dụng đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, đồng thời chịu sự kiểm sát của Viện kiểm sát nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo quy định của pháp luật.

Làm rõ sự khác biệt giữa hai biện pháp này, luật sư Vũ Thị Hảo cho rằng, “giữ người trong trường hợp khẩn cấp” là biện pháp ngăn chặn mang tính chất ban đầu, được áp dụng khi đã có đủ căn cứ theo Điều 110 Bộ luật Tố tụng hình sự. Mục đích của biện pháp này là tạm thời hạn chế quyền tự do của người bị giữ để cơ quan điều tra khẩn trương xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, làm rõ vụ việc và đánh giá có đủ căn cứ để tiếp tục áp dụng các biện pháp tố tụng tiếp theo hay không.

"Về bản chất, đây là giai đoạn ban đầu của quá trình tố tụng. Việc giữ người không đồng nghĩa với việc cơ quan tiến hành tố tụng đã kết luận người đó có tội, mà chỉ nhằm phục vụ việc xác minh, làm rõ các căn cứ nghi ngờ theo quy định của pháp luật", luật sư Vũ Thị Hảo phân tích.

Đối với “bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp”, đây là bước tố tụng tiếp theo sau khi cơ quan điều tra đã tiến hành các hoạt động xác minh ban đầu. Trong thời hạn luật định, nếu kết quả điều tra, xác minh cho thấy các căn cứ nghi ngờ đã được củng cố bằng tài liệu, chứng cứ thì cơ quan điều tra sẽ ra lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp phải được Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp phê chuẩn trước khi thi hành. Trường hợp không đủ căn cứ thì cơ quan điều tra phải trả tự do ngay cho người bị giữ.

Liên hệ với vụ việc đang được dư luận quan tâm tại Tuyên Quang, luật sư Vũ Thị Hảo cho hay, theo thông tin được cơ quan chức năng công bố, ngày 5-7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy. Đến ngày 6-7, sau khi tiếp tục xác minh, đánh giá tài liệu, chứng cứ, cơ quan điều tra đã ra lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp; lệnh này đã được Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang phê chuẩn theo quy định.

"Diễn biến trên cho thấy trình tự tố tụng đang được thực hiện theo đúng các bước mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định. Việc chuyển từ biện pháp giữ người sang bắt người thể hiện cơ quan tiến hành tố tụng đã có thêm căn cứ để áp dụng biện pháp ngăn chặn tiếp theo, phục vụ công tác điều tra vụ án", luật sư Hảo nhận định.

Tuy nhiên, luật sư Hảo cũng cho rằng, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn không đồng nghĩa với việc người bị áp dụng đã có tội. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Do đó, trong mọi trường hợp, việc đánh giá trách nhiệm hình sự của một cá nhân phải được thực hiện thông qua đầy đủ các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử theo đúng trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định.