Hát Môn giữ nhịp Trống quân

Trao truyền di sản từ những lớp học mùa hè

Những ngày đầu tháng 7, sân đền Hát Môn rộn ràng hơn thường lệ. Thay vì tiếng nói cười của khách thập phương, nơi đây vang lên những câu hát đối đáp, những nhịp "thùng, thùng, thình" mộc mạc của nghệ thuật hát Trống quân. Đó là thành quả của lớp truyền dạy hát Trống quân dành cho thanh, thiếu niên do UBND xã Hát Môn tổ chức trong dịp hè.

Lớp học được khai giảng từ trung tuần tháng 6, thu hút 110 học viên tham gia. Trong gần hai tuần, các em không chỉ được tìm hiểu về lịch sử hình thành, giá trị văn hóa của nghệ thuật hát Trống quân, mà còn được các thành viên Câu lạc bộ hát Trống quân xã Hát Môn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật lấy hơi, giữ nhịp, hát đối đáp và thực hành các làn điệu cổ.

Buổi tổng kết khóa học trở thành một "sân khấu" đặc biệt khi những học viên nhỏ tuổi tự tin cất cao lời ca giao duyên. Dẫu vẫn còn đôi chút bỡ ngỡ, nhưng từng ánh mắt, nụ cười và cách các em hòa mình vào từng câu hát đã khiến nhiều người xúc động. Đó cũng là minh chứng rõ nét cho sức sống của một loại hình nghệ thuật dân gian tưởng như đang dần vắng bóng trong đời sống hiện đại.

Em Nguyễn Thế Minh Ngọc, học sinh Trường Tiểu học Hát Môn chia sẻ niềm vui khi được tham gia lớp học. Em bày tỏ lòng biết ơn tới chính quyền địa phương và các nghệ nhân đã tạo điều kiện để các em được học hát Trống quân, hiểu thêm về truyền thống quê hương và thêm yêu những giá trị văn hóa của vùng đất mình sinh ra.

Theo bà Nguyễn Thị Lựu, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hát Môn, điểm đặc biệt của lớp truyền dạy năm nay là được tổ chức đúng dịp nghỉ hè. Đây không chỉ là sân chơi bổ ích, giúp thanh, thiếu niên có thêm môi trường sinh hoạt lành mạnh, mà còn là cơ hội để các em rời xa các thiết bị điện tử, tiếp cận trực tiếp với di sản văn hóa của quê hương thông qua từng lời ca, nhịp trống và những câu hát đối đáp đầy ý nghĩa.

Giữ "lửa" Trống quân cho hôm nay và mai sau

Hát Trống quân Hát Môn là loại hình diễn xướng dân gian độc đáo, gắn liền với truyền thống thờ Hai Bà Trưng. Theo truyền thuyết, từ thời Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, quân sĩ đã sáng tạo nên lối hát này để động viên tinh thần, giữ nhịp hành quân và tạo không khí gắn kết. Qua nhiều thế hệ, những câu hát đối đáp trên nền nhịp trống mộc mạc không chỉ phản ánh tài ứng đối, sự hóm hỉnh của người dân, mà còn gửi gắm tình yêu quê hương, tình yêu đôi lứa cùng những giá trị nhân văn sâu sắc.

Ông Trần Viết Hỗ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Trống quân xã Hát Môn cho biết, nghệ thuật hát Trống quân là tài sản tinh thần vô giá của quê hương. Không chỉ mang giá trị nghệ thuật diễn xướng đặc sắc, di sản còn là sợi dây gắn kết cộng đồng và lưu giữ nhiều bài học về đạo lý, ứng xử của cha ông. Chính vì vậy, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ không đơn thuần là dạy một làn điệu dân ca, mà còn là trao truyền bản sắc văn hóa của vùng đất Hát Môn.

Thực tế, trước sự phát triển mạnh mẽ của đời sống hiện đại, nghệ thuật hát Trống quân cũng đứng trước nguy cơ mai một khi số nghệ nhân am hiểu các làn điệu cổ ngày càng ít, trong khi lớp trẻ có ít cơ hội tiếp cận. Từ yêu cầu thực tiễn đó, việc mở lớp truyền dạy được xã Hát Môn xác định là nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

Công tác gìn giữ Trống quân ở Hát Môn đã được triển khai nhiều năm qua. Từ năm 2006, ngành văn hóa tiến hành sưu tầm, phục dựng các làn điệu và lời hát cổ. Năm 2015, lớp truyền dạy đầu tiên được mở với 22 học viên. Đến năm 2022, Câu lạc bộ hát Trống quân xã Hát Môn chính thức được thành lập và duy trì sinh hoạt thường xuyên với 32 thành viên ở nhiều lứa tuổi. Không chỉ biểu diễn trong các lễ hội truyền thống, các thành viên còn kiên trì truyền dạy để những câu hát Trống quân tiếp tục được ngân vang trong đời sống cộng đồng.

Là một trong những nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn lớp học, ông Nguyễn Đình Đạo không giấu được niềm vui khi chứng kiến sự tiến bộ của các học viên. Theo ông, thời gian học tuy ngắn nhưng các em tiếp thu rất nhanh, chăm chỉ luyện tập và mạnh dạn thể hiện các làn điệu Trống quân. Điều đó cho thấy tình yêu đối với nghệ thuật truyền thống vẫn luôn hiện hữu trong thế hệ trẻ nếu được tạo điều kiện tiếp cận đúng cách.

Ông Nguyễn Đình Đạo bày tỏ mong muốn sau khóa học, các em sẽ tiếp tục nuôi dưỡng niềm yêu thích, giới thiệu hát Trống quân tới bạn bè, người thân để ngày càng có nhiều người biết đến và cùng chung tay gìn giữ di sản của quê hương.

Từ những lớp học mùa hè, những câu hát Trống quân đang được trao truyền bằng tình yêu và trách nhiệm của nhiều thế hệ. Khi những nghệ nhân vẫn miệt mài "giữ lửa", chính quyền địa phương kiên trì đầu tư cho công tác bảo tồn và ngày càng nhiều thanh, thiếu niên say mê học hát, di sản ấy có thêm cơ hội sống bền vững trong đời sống đương đại.