Hà Nội thí điểm mô hình chủ động phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm: Chuyển tư duy, đổi cách làm từ y tế cơ sở

Đây là mô hình thí điểm của thành phố nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình hành động số 06-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, đánh dấu bước chuyển chiến lược từ ứng phó bị động sang chủ động quản trị nguy cơ sức khỏe ngay tại cộng đồng.

Từ “chống dịch” sang “quản trị nguy cơ” liên tục

Phát biểu giới thiệu mô hình tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương nhấn mạnh, Hà Nội là đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, mật độ cao và di biến động dân cư phức tạp, luôn đối mặt với nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm lưu hành như sốt xuất huyết, sởi, tay chân miệng. Qua thực tiễn đánh giá, phần lớn các hoạt động phòng dịch hiện nay vẫn theo lối mòn, chỉ kích hoạt hệ thống sau khi đã xuất hiện ca bệnh hoặc ổ dịch.

“Điểm khác biệt căn bản của mô hình thí điểm lần này là chuyển từ quản lý ca bệnh sang quản lý nguy cơ. Hệ thống y tế và chính quyền phải trả lời được câu hỏi: Dịch bệnh có khả năng xuất hiện ở đâu, chứ không đợi đến khi dịch bệnh đang xảy ra ở đâu mới chạy theo dập dịch” - Phó Giám đốc Sở Y tế Vũ Cao Cương khẳng định.

Để vận hành tư duy này, mô hình được thiết kế dựa trên nền tảng số hóa sâu rộng. Toàn bộ dữ liệu về ca bệnh, chỉ số véc tơ truyền bệnh (BI, DI), vệ sinh môi trường và thông tin khai báo y tế tự nguyện của người dân qua mã QR được cập nhật hàng ngày lên hệ thống tập trung. Dữ liệu này được phân tích tự động, so sánh với ngưỡng cảnh báo và trực quan hóa trên bản đồ nguy cơ dịch bệnh theo các mã màu tiêu chuẩn: Xanh (nguy cơ thấp) - Vàng (nguy cơ trung bình) - Đỏ (nguy cơ cao). Khi một khu vực có chỉ số vượt ngưỡng an toàn, hệ thống sẽ phát cảnh báo sớm trong vòng 24 giờ để các lực lượng kịp thời can thiệp khi chưa hình thành ổ dịch.

Mô hình thiết lập mục tiêu quản lý và kiểm soát 100% các khu vực nguy cơ bùng phát dịch; bảo đảm tỷ lệ tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng đạt từ 95% trở lên. Đặc biệt, công tác giám sát phát hiện sớm và đáp ứng phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc quốc tế "7-1-7" (phát hiện trong 7 ngày, thông báo trong 1 ngày và phản ứng trong 7 ngày) đối với ít nhất 90% số ca bệnh, ổ dịch. Riêng với bệnh sốt xuất huyết, thời gian hoàn thành đáp ứng ban đầu được siết chặt trong vòng 72 giờ.

Xây dựng “5 lá chắn” tinh nhuệ tại cơ sở

Báo cáo về công tác triển khai tại hội nghị, Giám đốc Trạm Y tế phường Khương Đình Nguyễn Minh Hải cho biết, để cụ thể hóa kế hoạch, UBND phường và Trạm Y tế đã nhanh chóng kiện toàn, chuyên môn hóa 5 lực lượng nòng cốt tham gia mô hình.

Thứ nhất, đội xung kích phòng, chống sốt xuất huyết và các bệnh truyền nhiễm gây dịch cộng đồng gồm cán bộ y tế, lực lượng công an, an ninh cơ sở cùng các tổ chức đoàn thể nhân dân. Mỗi thành viên phụ trách khoảng 50 hộ gia đình, thực hiện giám sát tối thiểu 1 lần/tuần nhằm nắm chắc biến động sức khỏe nhân dân.

Thứ hai, tổ truyền thông phòng chống dịch bệnh do lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội chủ trì, thiết lập hệ thống hotline và các mã QR phản ánh điểm nguy cơ trực tuyến hoạt động 24/7.

Thứ ba, đội phun hóa chất chống dịch gồm lực lượng dân quân tự vệ phường được huấn luyện bài bản, sẵn sàng tổng tấn công dập dịch quy mô lớn khi có lệnh.

Thứ tư, đội đáp ứng nhanh phòng chống dịch, tập hợp các cán bộ y tế cốt cán của Trạm Y tế, cam kết có mặt tại thực địa trong vòng 2 tiếng kể từ khi nhận thông báo để khoanh vùng dịch tễ.

Thứ sáu, tổ khám và hướng dẫn điều trị đảm nhiệm vai trò tư vấn từ xa, thăm khám và tổ chức test nhanh chẩn đoán tác nhân ngay tại nhà đối với các trường hợp thể nhẹ, giảm tải cho tuyến trên.

Để bảo đảm hậu cần vững chắc theo phương châm “4 tại chỗ”, ngay trong tháng 7-2026, phường Khương Đình thực hiện nâng cấp năng lực trang thiết bị, nâng tổng số máy phun ULV fontan lên 14 máy, bổ sung máy phun mù nóng Swingfog SN50 và hệ thống máy chuyên dụng. Cơ số vật tư cũng được chuẩn bị sẵn sàng với 200 lít hóa chất diệt muỗi, 430 lọ hóa chất diệt bọ gậy, hàng trăm bộ kit test nhanh sốt xuất huyết, tay chân miệng, cúm và dự phòng đầy đủ thuốc điều trị thiết yếu.

Chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động

Trao đổi tại chương trình, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn đánh giá cao nỗ lực, quyết tâm của thành phố Hà Nội, ngành Y tế và cấp ủy, chính quyền phường Khương Đình trong việc tiên phong triển khai mô hình.

Ông Võ Hải Sơn chỉ rõ, việc lựa chọn thí điểm đồng thời tại phường Khương Đình (đô thị mật độ cao) và xã Ô Diên (địa bàn ngoại thành) là bước đi khoa học để đánh giá toàn diện tính khả thi trước khi xem xét nhân rộng toàn thành phố. Ông nhấn mạnh, phòng bệnh không thể làm theo mùa, theo chiến dịch ngắn hạn mà phải là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục trong quản lý địa bàn.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh, việc triển khai mô hình phải xác định mục tiêu cao nhất là vì sức khỏe của người dân và cộng đồng. Để đạt được điều đó, toàn hệ thống phải chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động, phân định rõ ràng trách nhiệm của từng lực lượng và thiết lập cơ chế vận hành trơn tru.

Đồng chí Vũ Thu Hà lưu ý, công tác phòng chống phải được thực hiện chủ động quanh năm chứ không đợi đến mùa dịch. Khương Đình vốn là địa bàn có số ca mắc sốt xuất huyết nằm trong nhóm cao nhất thành phố, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát rất lớn. Việc lựa chọn nơi đây để thực hiện thí điểm thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của lãnh đạo phường cùng các cơ quan chuyên môn y tế.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh: Sau lễ ra mắt và phân định rõ nhiệm vụ, mô hình phải được đưa vào vận hành thí điểm và đánh giá hiệu quả ngay cuối tháng 7 để kịp thời điều chỉnh các cơ chế, chính sách, bảo đảm tính khả thi khi áp dụng rộng rãi. Phó Chủ tịch UBND thành phố lưu ý: "Tuyệt đối không làm theo kiểu trình diễn hay hình thức. Làm đến đâu, thấy vướng mắc phải lập tức điều chỉnh đến đó, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị phụ trách".

Để mô hình vận hành hiệu quả, thực chất, Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh (CDC) Hà Nội phải kết nối chặt chẽ với các đơn vị liên quan thành hệ thống thống nhất từ thành phố đến cơ sở. CDC Hà Nội chịu trách nhiệm bao quát, vận hành bản đồ nguy cơ số, hỗ trợ xét nghiệm khẳng định và đưa ra dự báo tầm vĩ mô. Trạm Y tế phường Khương Đình bám sát địa bàn, quản lý chắc nhóm đối tượng ưu tiên. Lực lượng công an tăng cường xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm ô nhiễm môi trường, phối hợp xử phạt hành chính theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP đối với các tổ chức, cá nhân cố tình không tuân thủ quy định phòng, chống dịch.