Hà Nội tăng cường hợp tác quản trị môi trường với Trung Quốc

Từ quản lý theo sự vụ đến quản lý dựa trên dữ liệu

Ngày 21-9, tại Hà Nội diễn ra Diễn đàn Quản trị Môi trường Trung Quốc - Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động: Chung tay xây dựng môi trường đô thị xanh và bền vững”. Đây là lần đầu tiên diễn đàn được tổ chức, với khoảng 150 đại biểu hai nước tham dự, nhằm thúc đẩy hợp tác trong quản trị môi trường đô thị, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi xanh.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, Hà Nội đang chuyển từ xử lý ô nhiễm theo sự vụ sang quản lý chủ động theo nguồn phát thải và dựa trên dữ liệu. Thành phố đang triển khai vùng phát thải thấp, giao thông xanh, kiểm soát nguồn phát thải; hoàn thiện kiểm kê nguồn phát thải, mở rộng quan trắc, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và tăng cường phối hợp quản lý môi trường trong vùng Thủ đô.

Theo đó, Hà Nội quan tâm đến kinh nghiệm xác định nguồn ô nhiễm; kết nối dữ liệu quan trắc với dự báo, cảnh báo; kiểm soát đồng bộ các nguồn phát thải; cũng như cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cấp và các địa phương.

Từ những yêu cầu đó, thành phố mong muốn chuyển từ xử lý sau khi phát sinh phát thải sang phòng ngừa, kiểm soát từ nguồn; từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ các giải pháp riêng lẻ sang hệ thống chính sách đồng bộ.

Trong khi đó, Trung Quốc có nhiều thành phố lớn từng đối mặt với những thách thức môi trường tương đồng với Hà Nội và đã tích lũy kinh nghiệm trong quản lý chất lượng không khí, kiểm soát nguồn phát thải, quan trắc, cảnh báo, giao thông xanh, xử lý nước và chất thải, cũng như ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản trị đô thị.

Trên cơ sở những vấn đề môi trường đô thị Hà Nội đang quan tâm, các nội dung của diễn đàn được xây dựng đồng thời phát huy kinh nghiệm, năng lực nghiên cứu và thế mạnh công nghệ của các đối tác Việt Nam và Trung Quốc.

Theo đó, các đại biểu tập trung trao đổi về quản lý chất lượng không khí đô thị, gồm hiện trạng và các nguồn phát thải chính; quan trắc, dự báo; kiểm soát nguồn thải; vùng phát thải thấp; phối hợp liên vùng và nhu cầu hợp tác. Diễn đàn cũng đề cập định hướng chính sách và cơ chế thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Trung Quốc về nghiên cứu chung, đào tạo, trao đổi chuyên gia, chuyển giao công nghệ và triển khai thí điểm.

Bên cạnh đó là các nội dung về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, cảm biến, nền tảng dữ liệu tích hợp và các phương pháp nâng cao khả năng xác định, giám sát và kiểm soát nguồn ô nhiễm; vùng phát thải thấp, kiểm soát bụi và ô nhiễm không khí; đánh giá chính sách và các giải pháp có thể áp dụng, theo dõi và nhân rộng tại Hà Nội.

Trao đổi giải pháp trong không khí, nước và chất thải

Về quản lý nước đô thị, các đại biểu trao đổi về chuyển đổi xanh và carbon thấp tại các nhà máy xử lý nước thải, chuyển đổi số ngành nước và thu hồi tài nguyên từ nước thải công nghiệp. Trong lĩnh vực chất thải, các nội dung gồm xử lý chất thải, thu hồi và tận dụng tài nguyên, trong đó có xử lý tro bay từ đốt chất thải rắn sinh hoạt và công nghệ ủ hiếu khí phủ màng để xử lý, tái chế chất thải hữu cơ đô thị.

Cụ thể, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn trình bày tham luận “Quản lý chất lượng không khí Hà Nội: Từ nhận diện thách thức đến hành động và hợp tác”, tập trung vào hiện trạng, các nguồn phát thải chính; kiểm kê nguồn phát thải, quan trắc, dự báo; kiểm soát nguồn phát thải, vùng phát thải thấp và phối hợp liên vùng, đồng thời nêu những khoảng trống về dữ liệu, công nghệ, năng lực quản lý và các nhu cầu hợp tác ưu tiên.

Đáng chú ý, Giáo sư Lưu Thư Minh, Giám đốc Viện Môi trường, Đại học Thanh Hoa, đồng thời là Giám đốc Viện Đổi mới Môi trường Tô Châu, Đại học Thanh Hoa, cho biết trí tuệ nhân tạo có thể tự động hóa việc kết hợp nhiều mô hình ô nhiễm không khí trước đây được thực hiện thủ công, hỗ trợ dự báo chất lượng không khí và xác định nguồn phát thải.

Theo Giáo sư Lưu Thư Minh, để ứng dụng AI cần có hệ thống quan trắc mạnh, bởi dữ liệu quan trắc là đầu vào cần thiết. AI có thể xử lý, tổng hợp dữ liệu quan trắc và kết hợp với các mô hình không khí để phục vụ dự báo, truy tìm nguồn phát thải. AI chỉ là công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả và tốc độ; cốt lõi của kiểm soát ô nhiễm không khí là tìm ra nguồn phát thải và xử lý triệt để.

Từ kinh nghiệm thực tiễn đó, Trung Quốc từng trải qua những giai đoạn ô nhiễm tương tự và có những kinh nghiệm về chính sách, kỹ thuật có thể áp dụng tại Hà Nội, nhưng cần điều chỉnh linh hoạt theo đặc điểm địa phương. Giáo sư Lưu Thư Minh cũng đề cập việc xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu từ bậc đại học đến sau đại học, tiến sĩ, bao gồm công nghệ, chính sách và mô hình hóa, nhằm đào tạo sinh viên, chuyên gia chất lượng cao.

Về phía Hà Nội, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Thủy cho biết Trung Quốc có những kết quả trong cải thiện chất lượng không khí và có những điểm tương đồng với Hà Nội, Việt Nam. Hà Nội mong muốn trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc về chính sách, khoa học và công nghệ.

Theo bà Lê Thanh Thủy, diễn đàn là cơ sở để hai bên chia sẻ những thách thức, kinh nghiệm thực tiễn và xác định các nội dung hợp tác, tập trung vào chính sách, khoa học và công nghệ, trong đó có ô nhiễm không khí, nước thải và chất thải rắn.

Đối với thí điểm vùng phát thải thấp, ngày 17-9, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Sở Xây dựng thực hiện đánh giá tác động. Việc đánh giá cần có thời gian để thu thập, đo đạc chuỗi dữ liệu về ô nhiễm không khí và tác động của việc điều chỉnh chính sách. Khi có đủ dữ liệu, thành phố có thể đánh giá tác động một cách khoa học và xác định sự phù hợp của chính sách vùng phát thải thấp đối với Hà Nội.

Trên cơ sở các nội dung được trao đổi, hai bên sẽ tập trung vào nghiên cứu chung, đào tạo, trao đổi chuyên gia, chuyển giao công nghệ và triển khai thí điểm; lựa chọn những nội dung phù hợp để nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai, với mục tiêu, đầu mối, lộ trình và kết quả có thể đo lường được. Qua đó, hợp tác Việt Nam - Trung Quốc trong quản trị môi trường đô thị được kỳ vọng sẽ từng bước đi vào chiều sâu, góp phần hỗ trợ Hà Nội nâng cao hiệu quả quản lý môi trường và hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị xanh, bền vững.