Hà Nội chuyển từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển

Luật Dân số chính thức có hiệu lực đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy về công tác dân số ở nước ta. Đây không chỉ là sự thay đổi về chính sách dân số mà còn tạo cơ sở pháp lý để triển khai chiến lược phát triển nguồn nhân lực. Trong bối cảnh mức sinh có xu hướng giảm, già hóa dân số diễn ra nhanh và yêu cầu nâng cao chất lượng dân số ngày càng cấp thiết. Hà Nội đang chủ động cụ thể hóa Luật Dân số bằng nhiều chương trình, mô hình nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Chương trình Hà Nội chuyển động với chủ đề: “Hà Nội chuyển từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện góp phần làm sáng tỏ nội dung trên. Chương trình được phát trực tiếp trên Kênh H1, Fm90, Fm96, trang hanoimoi.com.vn và các nền tảng số từ 19-20h hôm nay, 10-7.

Tham gia trao đổi tại chương trình, hai khách mời: Tiến sĩ (TS) Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế và Tiến sĩ (TS), bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội tập trung phân tích những thay đổi trong cách tiếp cận công tác dân số, nâng cao chất lượng dân số Thủ đô, một số giải pháp Hà Nội đang triển khai nhằm chăm sóc sức khỏe, trang bị kiến thức và tạo điều kiện để thanh niên chủ động xây dựng gia đình hạnh phúc.

Luật Dân số thể hiện tư duy mới: Đặt con người ở vị trí trung tâm, coi dân số là nền tảng của tăng trưởng, an sinh xã hội và phát triển bền vững của Thủ đô cũng như đất nước.

Để những mục tiêu đó trở thành hiện thực, cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của mỗi gia đình và trách nhiệm của mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ - lực lượng sẽ quyết định quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số của Thủ đô trong tương lai.

Đặt con người vào vị trí trung tâm của chính sách dân số

TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế khẳng định, Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của Việt Nam. Cụ thể, nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là kế hoạch hóa gia đình thì nay, con người được đặt ở vị trí trung tâm của chính sách dân số. Luật hướng tới giải quyết toàn diện các vấn đề nhằm nâng cao chất lượng dân số, đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Đặc biệt, điểm cốt lõi của luật là giải quyết đồng bộ các vấn đề như duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số đang diễn ra rất nhanh ở Việt Nam.

“Bên cạnh việc giải quyết những thách thức trước mắt, luật cũng đưa ra các chính sách mang tính lâu dài. Đặc biệt, luật tôn trọng quyền của các cặp vợ chồng và cá nhân trong việc quyết định thời điểm sinh con, khoảng cách giữa các lần sinh và số con mong muốn. Có thể nói, Luật Dân số không chỉ thay đổi cách tiếp cận đối với công tác dân số mà còn tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong những thập niên tới”, TS Nguyễn Thị Thu nhấn mạnh.

Nâng cao chất lượng dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững

Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Hà Nội đang chuyển mạnh từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, lấy con người làm trung tâm và coi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là mục tiêu xuyên suốt.

Chia sẻ về định hướng này, TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã Hà Nội hội cho biết, Hà Nội là một trong những địa phương triển khai sớm chủ trương chuyển trọng tâm công tác dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Thay vì chỉ tập trung vào việc điều chỉnh mức sinh, thành phố hướng đến mục tiêu toàn diện hơn là nâng cao chất lượng dân số, phát triển con người và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Theo TS Vũ Duy Hưng, Hà Nội đặc biệt chú trọng các giải pháp nâng cao chất lượng dân số ngay từ giai đoạn đầu đời, trong đó sàng lọc trước sinh và sơ sinh là nhiệm vụ ưu tiên. Hằng năm, Trung tâm Sàng lọc trước sinh và sơ sinh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội tiếp nhận và phân tích các mẫu xét nghiệm trên toàn thành phố nhằm phát hiện sớm dị tật bẩm sinh, bệnh lý di truyền để can thiệp kịp thời.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, việc đầu tư cho công tác sàng lọc không chỉ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là xây dựng một thế hệ tương lai khỏe mạnh cả về thể chất lẫn chất lượng nguồn nhân lực. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội trong những năm tới.

TS Vũ Duy Hưng cho rằng, khi chất lượng dân số được cải thiện, Hà Nội sẽ có thêm lợi thế về nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Sàng lọc trước sinh, sơ sinh là cơ sở quan trọng nâng cao chất lượng dân số

TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết, một trong những nội dung trọng tâm của Luật Dân số là nâng cao chất lượng dân số với cách tiếp cận xuyên suốt từ trước khi sinh đến suốt vòng đời.

Theo đó, Luật chú trọng chăm sóc sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, thanh niên; tư vấn, khám sức khỏe trước kết hôn; dự phòng vô sinh và đẩy mạnh sàng lọc trước sinh, sơ sinh nhằm phát hiện sớm dị tật bẩm sinh, bệnh lý di truyền để can thiệp kịp thời. Đây là nền tảng để trẻ em phát triển khỏe mạnh, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Theo TS Nguyễn Thị Thu, Hà Nội là một trong những địa phương triển khai hiệu quả chương trình sàng lọc trước sinh, sơ sinh và đạt nhiều kết quả tích cực. Bên cạnh các chính sách chung, Luật Dân số cũng trao quyền chủ động cho địa phương trong việc ban hành các cơ chế, giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn. Điều này sẽ giúp mỗi địa phương phát huy thế mạnh của mình, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dân số trên phạm vi cả nước.

Hướng tới xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao từ giai đoạn đầu đời

Với tỷ lệ sàng lọc trước sinh đạt hơn 90% và sàng lọc sơ sinh đạt hơn 91%, Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về công tác nâng cao chất lượng dân số. Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, mục tiêu của thành phố không dừng ở việc đạt các chỉ số cao mà hướng đến xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Thủ đô trong tương lai.

Để đạt được mục tiêu này, Hà Nội đã chủ động đầu tư Trung tâm Sàng lọc trước sinh và sơ sinh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, đồng thời rà soát toàn bộ mạng lưới các bệnh viện và cơ sở y tế có khoa sản trên địa bàn. Thành phố đặt mục tiêu bảo đảm phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ sàng lọc theo quy trình chuyên môn, góp phần phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh, bệnh lý di truyền và nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Hà Nội cũng đang triển khai Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, tiếp tục rà soát, đề xuất đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực hệ thống sàng lọc nhằm bảo đảm chất lượng chuyên môn, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân.

TS Vũ Duy Hưng cho rằng, với sự đầu tư đồng bộ của thành phố cùng sự đồng thuận của người dân, công tác sàng lọc trước sinh và sơ sinh sẽ tiếp tục được nâng cao cả về chất lượng và hiệu quả. Đây là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng thế hệ công dân khỏe mạnh, góp phần nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng cho sự phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Giảm bớt rào cản đối với việc sinh và nuôi dạy con

Theo đánh giá, công tác dân số của Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức. Nổi bật là mức sinh đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế. Số liệu thống kê năm 2025 cho thấy, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam chỉ còn 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con.

Để ứng phó với tình trạng này, TS Nguyễn Thị Thu cho biết, Luật Dân số đã quy định nhiều nhóm chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ các cặp vợ chồng và cá nhân thực hiện mong muốn sinh đủ số con. Các chính sách không chỉ thuộc lĩnh vực y tế mà còn gắn với lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, nhà ở, chăm sóc trẻ em cùng các chính sách an sinh khác, qua đó giảm bớt những rào cản đối với việc sinh và nuôi dạy con.

Đặc biệt, Luật được thiết kế theo hướng linh hoạt. Trên cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội của từng giai đoạn và đặc thù của từng địa phương, Nhà nước sẽ ban hành những chính sách phù hợp để khuyến khích mức sinh, bảo đảm hiệu quả và tính khả thi.

“Luật cũng đưa ra các giải pháp nhằm giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số. Hiện nay, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên ở Việt Nam đã vượt 14%, cho thấy nước ta đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, đòi hỏi các chính sách chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội và phát huy vai trò của người cao tuổi phải được triển khai đồng bộ. Có thể nói, Luật Dân số đã tạo một hành lang pháp lý toàn diện để giải quyết đồng thời các thách thức trước mắt và chuẩn bị cho những vấn đề dân số trong dài hạn, góp phần bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước”, TS Nguyễn Thị Thu chia sẻ.

Nhiều giải pháp đột phá để duy trì mức sinh thay thế

Trước xu hướng mức sinh có dấu hiệu giảm trong những năm gần đây, Hà Nội đang xây dựng nhiều giải pháp đồng bộ nhằm cụ thể hóa Luật Dân số, hướng tới duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng cho nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.

TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội cho biết, nếu như khoảng 10 năm trước, Hà Nội luôn duy trì được mức sinh thay thế thì trong khoảng 2-3 năm gần đây, thành phố cũng chịu tác động của xu hướng giảm mức sinh như nhiều địa phương khác. Trước thực tế đó, ngành Dân số đã tham mưu Thành ủy, UBND thành phố ban hành nhiều chính sách nhằm giữ vững mức sinh thay thế.

Theo TS Vũ Duy Hưng, giải pháp trọng tâm trước mắt là đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của giới trẻ về hôn nhân và sinh con. Thành phố khuyến khích nam, nữ kết hôn trước tuổi 30 và phụ nữ sinh con trước 35 tuổi nhằm bảo đảm sức khỏe sinh sản, nâng cao chất lượng dân số và tạo nguồn nhân lực khỏe mạnh cho tương lai.

Để thông điệp đến gần hơn với người dân, đặc biệt là thanh niên, Hà Nội đang đổi mới hình thức truyền thông bằng các video ngắn, trailer phát tại rạp chiếu phim và tuyên truyền trên màn hình điện tử tại trung tâm thương mại, siêu thị cùng nhiều địa điểm công cộng.

Bên cạnh truyền thông, thành phố cũng đang nghiên cứu, tham mưu cơ chế hỗ trợ tài chính đối với các gia đình sinh đủ hai con, góp phần giảm áp lực kinh tế và khuyến khích người dân duy trì mức sinh hợp lý.

TS Vũ Duy Hưng cho rằng, sự kết hợp giữa các giải pháp truyền thông, chính sách an sinh và hỗ trợ tài chính sẽ tạo động lực để người dân yên tâm lập gia đình, sinh và nuôi dạy con. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Nội duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số và chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Tạo điều kiện để thanh niên kết hôn, sinh con và nuôi dạy con tốt hơn

TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế cho rằng, chủ đề của Ngày Dân số Thế giới năm 2026: “Trao quyền cho thanh niên để xây dựng gia đình như mong muốn trong một thế giới công bằng và đầy hy vọng” rất ý nghĩa. Bởi thanh niên là nhóm sẽ quyết định các vấn đề liên quan đến mức sinh, chất lượng dân số cũng như chất lượng nguồn nhân lực trong những thập kỷ tới. Luật Dân số cũng dành nhiều chính sách trọng tâm nhằm tạo điều kiện để thanh niên kết hôn, sinh con và nuôi dạy con tốt hơn.

Theo TS Nguyễn Thị Thu, một trong những chính sách đáng chú ý là đề xuất tăng thời gian nghỉ thai sản đối với phụ nữ sinh con thứ hai từ 6 tháng lên 7 tháng. Đồng thời, thời gian nghỉ của nam giới khi vợ sinh con thứ hai cũng được đề xuất tăng từ 5 ngày lên 10 ngày, giúp người chồng có điều kiện chăm sóc vợ và con trong giai đoạn sau sinh.

Luật cũng bổ sung chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con nhằm chia sẻ gánh nặng chi phí và khuyến khích các cặp vợ chồng trẻ sinh đủ hai con. Ba nhóm đối tượng được ưu tiên, gồm: Phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sinh con tại các địa phương có mức sinh thấp hơn mức sinh thay thế (trong đó có Hà Nội); phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Theo TS Nguyễn Thị Thu, ngoài các chính sách chung của Luật Dân số, các địa phương cũng có thể căn cứ điều kiện thực tiễn để mở rộng đối tượng thụ hưởng hoặc ban hành thêm các chính sách hỗ trợ phù hợp. Những chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ rào cản về kinh tế, việc làm và an sinh, tạo môi trường thuận lợi để thanh niên yên tâm lập gia đình, sinh con và nuôi dạy con, qua đó chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo đảm phát triển dân số bền vững trong giai đoạn tới.

Tạo “điểm tựa” cho thanh niên lập thân, lập gia đình

Đối với Hà Nội, thanh niên không chỉ là lực lượng lao động chủ lực mà còn giữ vai trò then chốt trong việc định hình xu hướng mức sinh trong tương lai. Trước yêu cầu phát triển bền vững, thành phố Hà Nội đã và đang triển khai nhiều chính sách, giải pháp đồng hành cùng thanh niên trong học tập, việc làm, hôn nhân và xây dựng gia đình; qua đó góp phần duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số.

Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội, thành phố xác định thanh niên là nhóm đối tượng trung tâm trong các chính sách dân số.

Trên cơ sở đó, Hà Nội chủ động triển khai các nội dung liên quan đến Luật Dân số, đồng thời ban hành, thực hiện nhiều cơ chế hỗ trợ thiết thực như tạo điều kiện về nhà ở (mua, thuê), việc làm ổn định cho người trẻ; quan tâm các chính sách an sinh, trong đó có đề xuất tăng thời gian nghỉ cho nam giới khi vợ sinh con.

Bên cạnh đó, Hà Nội đặc biệt chú trọng công tác truyền thông, nâng cao nhận thức; đẩy mạnh tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, triển khai sàng lọc trước sinh, sơ sinh nhằm nâng cao chất lượng dân số ngay từ giai đoạn đầu. Hằng năm, thành phố tổ chức sàng lọc bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) cho học sinh lớp 12, giúp các em có sự chuẩn bị cần thiết trước khi bước vào đời sống hôn nhân.

Ngoài ra, các hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, thanh niên được triển khai thường xuyên, góp phần phòng tránh vô sinh, hiếm muộn, bảo đảm sức khỏe khi lập gia đình, qua đó đóng góp vào sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ hai con trước 35 tuổi

Trước vấn đề nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang đối mặt với xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn và mức sinh giảm, TS Nguyễn Thị Thu cho rằng, đây đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với công tác dân số và phát triển bền vững.

Thống kê năm 2024 cho thấy, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của nam và nữ Việt Nam đã đạt 29,4 tuổi và tiếp tục có xu hướng tăng. Điều này kéo theo nguy cơ giảm mức sinh, thu hẹp quy mô lực lượng lao động trong tương lai và tạo thêm áp lực đối với hệ thống an sinh xã hội khi dân số già hóa nhanh.

Để ứng phó với thực trạng này, TS Nguyễn Thị Thu cho rằng, bên cạnh các chính sách hỗ trợ về nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính và nhà ở xã hội, thì điều quan trọng là phải thay đổi nhận thức của giới trẻ về hôn nhân và sinh con. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm nay, hướng tới trao quyền và tạo điều kiện để thanh niên chủ động xây dựng gia đình và thực hiện kế hoạch sinh con phù hợp. Theo đó, Luật Dân số đưa ra nhiều chính sách nhằm giảm bớt rào cản đối với các cặp vợ chồng trẻ, đồng thời khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

“Với độ tuổi kết hôn trung bình hiện nay, mục tiêu này hoàn toàn khả thi nếu thanh niên được hỗ trợ đầy đủ về chính sách, điều kiện kinh tế và môi trường xã hội”, TS Nguyễn Thị Thu chia sẻ.

Bên cạnh việc khuyến khích sinh con, theo TS Nguyễn Thị Thu, Luật Dân số cũng chú trọng nâng cao chất lượng dân số thông qua các chính sách về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên; tư vấn, khám sức khỏe trước kết hôn; dự phòng vô sinh; sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Đây là những giải pháp giúp các cặp vợ chồng trẻ có sự chuẩn bị tốt về sức khỏe, yên tâm sinh con và sinh ra những thế hệ khỏe mạnh, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Ngoài ra, Quốc hội đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Chương trình sẽ triển khai nhiều hoạt động, giải pháp cụ thể nhằm khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ hai con trước 35 tuổi, qua đó góp phần duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong những thập niên tới.

Chú trọng phát triển y tế, giáo dục, tạo nền tảng để người trẻ yên tâm xây dựng gia đình

Từ thực tiễn của Hà Nội, có thể thấy yếu tố then chốt để người trẻ vừa theo đuổi khát vọng học tập, lập nghiệp, vừa yên tâm xây dựng gia đình và sinh con phù hợp, chính là được bảo đảm các điều kiện về việc làm, an sinh và hệ thống dịch vụ xã hội thiết yếu.

Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, xu hướng độ tuổi kết hôn của thanh niên Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung đang ngày càng tăng. Khát vọng khẳng định bản thân, lập nghiệp là nhu cầu chính đáng và cũng là động lực phát triển của xã hội. Tuy nhiên, để hài hòa giữa phát triển cá nhân và xây dựng gia đình, Hà Nội định hướng khuyến khích nam, nữ thanh niên kết hôn trước 30 tuổi và sinh con trước 35 tuổi.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố chú trọng nâng cao chất lượng hệ thống y tế, đặc biệt là mạng lưới sản khoa, bảo đảm điều kiện chăm sóc tốt nhất cho phụ nữ mang thai và sinh con. Sau sinh, công tác nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ cũng được quan tâm thông qua việc phát triển hệ thống trường, lớp mầm non phù hợp với quy mô dân số, đáp ứng nhu cầu gửi trẻ của các gia đình trẻ.

Bên cạnh đó, ngành Y tế tiếp tục tham mưu ưu tiên chăm sóc sức khỏe trẻ em, phát triển mạng lưới y tế chuyên sâu, trong đó có Bệnh viện Nhi Hà Nội quy mô 300 giường. Đồng thời, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu nhu cầu, khả năng của thanh niên để hoàn thiện chính sách, tạo môi trường thuận lợi để người trẻ yên tâm lập gia đình, sinh con và nuôi dạy con tốt, góp phần bảo đảm chất lượng dân số Thủ đô.

Thích ứng với già hóa dân số để bảo đảm phát triển bền vững

Theo TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế, tốc độ già hóa dân số nhanh là dấu ấn cho thấy những thành tựu về phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời phản ánh tuổi thọ trung bình của người dân được nâng cao và công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng được cải thiện.

TS Nguyễn Thị Thu cho biết, cùng với quá trình già hóa dân số, mức sinh xuống thấp cũng là một trong những yếu tố làm tốc độ già hóa diễn ra nhanh hơn. Tuy nhiên, việc tuổi thọ trung bình tăng và nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng lớn cũng mở ra nhiều cơ hội phát triển các dịch vụ dành cho nhóm dân số này.

Theo TS Nguyễn Thị Thu, đây là điều kiện để phát triển các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, các cơ sở chăm sóc chuyên biệt cũng như thúc đẩy đổi mới công nghệ nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc. Bên cạnh đó, quá trình già hóa dân số cũng tạo ra cơ hội hình thành các nhóm ngành nghề mới, mở rộng hoạt động của doanh nghiệp và phát triển các dịch vụ văn hóa, vui chơi, giải trí dành cho người cao tuổi.

Tuy nhiên, để thích ứng với tốc độ già hóa dân số nhanh, TS Nguyễn Thị Thu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, bệnh viện, hệ thống giao thông, các khu vui chơi, giải trí phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của người cao tuổi.

TS Nguyễn Thị Thu cũng lưu ý, người cao tuổi ở Việt Nam còn có hạn chế về tích lũy và tiết kiệm, vì vậy vẫn còn một bộ phận phải phụ thuộc vào người thân, con cháu trong quá trình chăm sóc. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể, phù hợp để thích ứng với quá trình già hóa dân số, góp phần bảo đảm chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh.

Hà Nội thí điểm mô hình chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi

Trước thực trạng người cao tuổi hiện chiếm khoảng 16,3% dân số, Hà Nội đang triển khai thí điểm mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày tại 6 xã, phường nhằm thích ứng với quá trình già hóa dân số, đồng thời hướng tới xây dựng hệ thống chăm sóc toàn diện, nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi và phát triển các dịch vụ trong nền kinh tế bạc.

TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội cho biết, việc triển khai mô hình được thực hiện theo chỉ đạo của Trung ương và chương trình, kế hoạch của Thành ủy, UBND thành phố về công tác dân số trong giai đoạn mới.

Hà Nội đã có nhiều mô hình chăm sóc người cao tuổi như Bệnh viện Lão khoa Hà Nội hay các câu lạc bộ liên thế hệ. Tuy nhiên, mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày là hướng đi mới, được thành phố tiên phong triển khai nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh.

Tham gia mô hình, người cao tuổi được theo dõi, chăm sóc sức khỏe, hướng dẫn phục hồi chức năng đối với các trường hợp mắc bệnh mạn tính hoặc gặp khó khăn trong vận động. Bên cạnh đó, các cụ còn được tham gia nhiều hoạt động văn hóa, giải trí, luyện tập thể chất như yoga, các bài tập phòng ngừa té ngã và những trò chơi gợi nhớ ký ức, góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần, duy trì khả năng vận động, kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.

Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, ý nghĩa của mô hình không chỉ dừng ở chăm sóc sức khỏe mà còn góp phần giải quyết những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh già hóa dân số của Thủ đô. Đây là tiền đề để phát triển các dịch vụ dành cho người cao tuổi trong nền kinh tế bạc, đồng thời tạo điều kiện để chính người cao tuổi tiếp tục tham gia các hoạt động cộng đồng, chia sẻ kinh nghiệm, truyền thông và hỗ trợ lẫn nhau.

Sau giai đoạn thí điểm, Hà Nội sẽ tổ chức đánh giá hiệu quả, rút kinh nghiệm và hoàn thiện mô hình trước khi tham mưu triển khai rộng trên địa bàn. Qua đó, thành phố hướng tới xây dựng một hệ thống chăm sóc người cao tuổi toàn diện, giúp người cao tuổi sống khỏe, sống vui, phát huy vai trò trong cộng đồng và thích ứng hiệu quả với xu hướng già hóa dân số.

Luật Dân số tạo điều kiện để người cao tuổi sống khỏe, sống có ích

Theo TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế, Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 đã mở rộng cách tiếp cận trong công tác dân số, trong đó có nội dung thích ứng với già hóa dân số. Hà Nội là một trong những địa phương đã sớm triển khai, nhân rộng nhiều mô hình và hoạt động cụ thể nhằm thể chế hóa các chính sách được quy định trong Luật.

TS Nguyễn Thị Thu cho biết, điểm mới của Luật Dân số là không chỉ coi người cao tuổi là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là lực lượng có thể tiếp tục phát huy vai trò trong xã hội. Hiện nay, nhiều người cao tuổi có kiến thức, kinh nghiệm và có thể truyền đạt cho thế hệ trẻ. Vì vậy, cần có những hoạt động cụ thể để phát huy vai trò của người cao tuổi, đồng thời chăm sóc để người cao tuổi khỏe hơn, sống vui hơn và sống có ích hơn.

Theo TS Nguyễn Thị Thu, đây cũng là mục tiêu của các chính sách thích ứng với già hóa dân số được quy định trong Luật Dân số. Cùng với đó, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể các mô hình chăm sóc người cao tuổi, như mô hình điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Hà Nội hiện đang triển khai mô hình này tại Long Biên và Quốc Oai.

Ngoài ra, có thể phát triển các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi để họ có không gian gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia các hoạt động phù hợp. Quan điểm của chính sách thích ứng với già hóa dân số là chuẩn bị cho một tuổi già khỏe mạnh.

TS Nguyễn Thị Thu cũng nhấn mạnh, Luật Dân số trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền địa phương trong việc xây dựng các chính sách và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Đây là một trong những điểm mới quan trọng của Luật nhằm thích ứng hiệu quả với quá trình già hóa dân số.

Hà Nội ưu tiên truyền thông, nâng cao chất lượng dân số và phát triển kinh tế bạc

Để triển khai hiệu quả Luật Dân số trong giai đoạn mới, Hà Nội sẽ tập trung thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó ưu tiên thay đổi nhận thức của người dân, nâng cao chất lượng dân số ngay từ đầu đời, thích ứng với già hóa dân số và phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.

TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng cho biết, giải pháp được thành phố đặt lên hàng đầu là đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm thay đổi nhận thức, từ đó hình thành ý thức và hành động của người dân trong thực hiện các chính sách dân số. Theo ông, chỉ khi người dân hiểu đúng và đồng thuận thì các mục tiêu lớn của công tác dân số mới có thể được triển khai hiệu quả.

Song song với đó, Hà Nội sẽ tiếp tục ưu tiên nâng cao chất lượng dân số theo vòng đời, bắt đầu từ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, thai nhi, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, đến chăm sóc trẻ em, thanh thiếu niên và người cao tuổi. Thành phố đang xây dựng hệ thống tiêu chí và các giải pháp đồng bộ để triển khai hiệu quả các chương trình nâng cao chất lượng dân số ở từng giai đoạn của cuộc sống.

Một trọng tâm khác là nghiên cứu, hoàn thiện các mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi nhằm chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số. Đồng thời, theo Điều 27 Luật Thủ đô, Hà Nội đang xây dựng mô hình phát triển kinh tế bạc, huy động sự tham gia của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực để hình thành hệ sinh thái dịch vụ dành cho người cao tuổi, vừa đáp ứng nhu cầu chăm sóc, vừa phát huy vai trò và giá trị của nhóm dân số này trong đời sống xã hội.

Theo TS, bác sĩ Vũ Duy Hưng, với các nhóm giải pháp trên, Hà Nội hướng tới triển khai đầy đủ tinh thần của Luật Dân số và chủ trương chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Mục tiêu không chỉ là giải quyết các vấn đề về mức sinh, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số, mà còn xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô trong những năm tới.