Hà Nội chuẩn bị kỹ lưỡng phương án miễn phí sách giáo khoa cho hơn 1,8 triệu học sinh

Để bạn đọc hiểu rõ hơn về lộ trình thực hiện, phương thức tổ chức và các chính sách hỗ trợ học sinh đang được duy trì, ngày 13-8, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Quốc Toản, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội.

- Được biết, Hà Nội đang tích cực chuẩn bị triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh. Thành phố đang bắt đầu từ những công việc nào để chính sách khi triển khai có thể thực hiện đồng bộ, hiệu quả, thưa ông?

- Thành phố đang triển khai công tác chuẩn bị một cách bài bản theo đúng quy định của Nghị định số 271/2026/NĐ-CP. Trước hết, UBND thành phố đã giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và UBND các phường, xã xây dựng Kế hoạch tổng thể triển khai chính sách để trình thành phố phê duyệt.

Theo đó, chúng tôi đang đồng thời thực hiện một số công việc. Trước hết là rà soát, xác định chính xác nhu cầu sử dụng sách giáo khoa, thống kê số lượng học sinh theo từng khối lớp, bao gồm cả học sinh các cơ sở giáo dục tư thục trên địa bàn.

Cùng với đó, ngành Giáo dục và Đào tạo kiểm kê số sách giáo khoa hiện có tại thư viện các nhà trường, xác định những sách còn đủ chất lượng để tái sử dụng. Đây là căn cứ để tính toán số sách thực sự cần mua bổ sung, tránh mua thừa, gây lãng phí.

Trên cơ sở kết quả rà soát, kiểm kê, thành phố sẽ xây dựng dự toán kinh phí và phân kỳ theo từng năm học. Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Sở Tài chính tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí kinh phí.

Số sách cần mua mới được xác định trên cơ sở nhu cầu thực tế, trừ đi số sách còn sử dụng được và số sách có thể điều chuyển giữa các trường, đồng thời cộng thêm một tỷ lệ dự phòng hợp lý. Song song, thành phố sẽ tham mưu HĐND thành phố ban hành Nghị quyết về chính sách để bảo đảm cơ sở pháp lý và nguồn kinh phí thực hiện.

- Nhiều phụ huynh quan tâm vì sao Hà Nội chưa thể miễn phí sách giáo khoa ngay từ năm học 2026-2027. Với quy mô hơn 1,8 triệu học sinh, đâu là những yếu tố khiến thành phố cần thêm thời gian chuẩn bị?

- Việc triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa trên địa bàn thành phố cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm phù hợp với quy định hiện hành, điều kiện ngân sách và quy mô học sinh của Thủ đô.

Về mặt quy định, Nghị định số 271/2026/NĐ-CP xác định lộ trình miễn phí sách giáo khoa cho tất cả học sinh trên cả nước từ năm học 2029-2030 (khoản 1 Điều 9). Việc thực hiện sớm hơn được khuyến khích đối với địa phương có khả năng cân đối ngân sách (khoản 2 Điều 9), chứ không phải yêu cầu bắt buộc trong năm học 2026-2027.

Bên cạnh đó, Hà Nội hiện có hơn 1,8 triệu học sinh phổ thông, đây là quy mô rất lớn. Thành phố cần cân đối nguồn ngân sách, đồng thời phải được HĐND thành phố quyết định và bố trí trong dự toán. Vì vậy, việc triển khai cần có thời gian và một lộ trình phù hợp.

Về mặt tổ chức, việc mua sắm sách giáo khoa phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về đấu thầu và cần có thời gian chuẩn bị. Nghị định yêu cầu sách phải được nhập kho thư viện trước ngày 15-6 và tổ chức cho học sinh mượn trước ngày khai giảng. Đối với năm học 2026-2027, các mốc thời gian này đã qua.

Ngoài ra, theo thông tin từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, việc tổ chức in và cung ứng sách cần tối thiểu khoảng 6 tháng, trong khi sản lượng in năm 2026 cơ bản đã có địa chỉ cung ứng theo đăng ký của học sinh và nhà trường. Nếu tổ chức đấu thầu vào thời điểm này, rất dễ dẫn đến thiếu, thừa cục bộ, gây lãng phí nguồn lực.

Vì vậy, Hà Nội lựa chọn chuẩn bị bài bản để triển khai chắc chắn, bền vững, bảo đảm quyền lợi tốt nhất và lâu dài cho học sinh.

- Được biết, Hà Nội dự kiến lựa chọn phương án “mượn - trả” thay vì cấp sách để học sinh sở hữu. Mô hình này sẽ giúp thành phố giải bài toán chi phí và sử dụng sách như thế nào, thưa ông?

- Hà Nội sẽ áp dụng cơ chế "mượn - trả" theo đúng quy định của Nghị định số 271/2026/NĐ-CP. Theo đó, sách giáo khoa được Nhà nước mua sắm bằng ngân sách, quản lý theo chế độ tài sản công và do thư viện nhà trường quản lý. Đầu mỗi năm học, mỗi học sinh được mượn một bộ sách và hoàn trả khi kết thúc năm học để các học sinh khóa sau tiếp tục sử dụng. Nội dung này được nêu rõ tại các Điều 5, 7 và 8 của Nghị định.

Với quy mô hơn 1,8 triệu học sinh, đây là phương án khả thi và tiết kiệm. Cách làm này giúp sử dụng hiệu quả nguồn sách, tận dụng tối đa số sách còn tốt, đồng thời có thể điều chuyển, dùng chung giữa các trường trước khi mua mới.

Nhờ đó, chi phí lớn chủ yếu phát sinh ở lần mua ban đầu; những năm sau, thành phố chỉ cần mua bổ sung số sách bị hư hỏng và một phần dự phòng, qua đó giảm đáng kể áp lực cho ngân sách so với việc cấp sách để mỗi học sinh sở hữu riêng.

Bên cạnh hiệu quả về kinh phí, cơ chế mượn - trả cũng góp phần hình thành cho học sinh ý thức giữ gìn sách vở, biết trân trọng, chia sẻ và sử dụng tiết kiệm, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường.

- Bên cạnh việc chuẩn bị triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa theo lộ trình, năm học 2026-2027, học sinh Thủ đô được thụ hưởng những chính sách hỗ trợ như thế nào, đặc biệt với các em có hoàn cảnh khó khăn?

- Song song với việc chuẩn bị chính sách miễn phí sách giáo khoa, trong năm học 2026-2027, thành phố tiếp tục duy trì và thực hiện đầy đủ nhiều chính sách hỗ trợ học sinh.

Trong đó có chính sách hỗ trợ học phí cho trẻ em mầm non và học sinh phổ thông; chính sách hỗ trợ tiền ăn bán trú cho học sinh tiểu học; hỗ trợ gạo, đồ dùng cá nhân và học phẩm cho học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú; hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện cho các đối tượng chính sách xã hội; tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho trẻ em mầm non và học sinh phổ thông…

Thành phố yêu cầu các sở, ngành và UBND các phường, xã thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch ngay từ đầu năm học, không để chậm trễ hoặc bỏ sót đối tượng thụ hưởng. Đặc biệt, học sinh thuộc diện chính sách vẫn tiếp tục được hưởng các chế độ theo quy định hiện hành, bảo đảm không em nào bị gián đoạn việc học.

Chăm lo cho học sinh là việc làm thường xuyên, lâu dài của thành phố. Chính sách miễn phí sách giáo khoa sẽ là một bước tiếp theo trong tổng thể các chính sách đó; Hà Nội tiếp tục ưu tiên nguồn lực để mọi học sinh Thủ đô có điều kiện học tập tốt nhất.

- Trân trọng cảm ơn ông!