Hà Nội chủ động kiểm soát ô nhiễm không khí từ sớm, từ xa

Chủ động dự báo, kiểm soát nguồn phát thải

Ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm đối với chất lượng không khí Hà Nội, đặc biệt trong những tháng cuối năm. Giai đoạn 2023-2025, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm thường xuyên vượt 40 µg/m³, riêng năm 2025 đạt 48,5 µg/m³. Số ngày có nồng độ bụi mịn vượt quy chuẩn chiếm khoảng một phần ba số ngày trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa khô.

Từ đầu năm 2026 đến ngày 29-9-2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, tiệm cận mục tiêu từ 75% trở lên trong giai đoạn 2026-2027. Theo số liệu được cung cấp, nồng độ bụi PM2.5 trung bình ngày đạt 37,89 µg/m³, thấp hơn giới hạn 45 µg/m³ theo quy chuẩn hiện hành.

Tuy nhiên, các hoạt động xây dựng, giao thông, sản xuất và sinh hoạt vẫn tạo áp lực lớn lên môi trường. Đặc biệt, hiện tượng nghịch nhiệt cùng những điều kiện khí tượng bất lợi trong mùa khô làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt ô nhiễm kéo dài.

Trước thực tế đó, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND ngày 15-10-2026, tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải, kết hợp dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với nguy cơ ô nhiễm không khí.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối kỹ thuật, phối hợp với cơ quan khí tượng thủy văn và các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận, vận hành các sản phẩm dự báo chất lượng không khí. Trên cơ sở kết hợp dữ liệu quan trắc, mô hình khí tượng, thông tin về nguồn thải và dữ liệu liên vùng, Sở khẩn trương hoàn thiện cơ chế cảnh báo sớm nguy cơ ô nhiễm và ứng phó khi chất lượng không khí ở mức nghiêm trọng.

Cơ chế cảnh báo được triển khai theo từng mốc thời gian. Khi xuất hiện tín hiệu nguy cơ trước 5-7 ngày, các cơ quan chức năng phát cảnh báo sớm, rà soát các nguồn thải lớn và tăng cường tuyên truyền. Trong khoảng 48-72 giờ trước thời điểm dự báo xảy ra ô nhiễm, các địa phương tập trung kiểm soát công trường, vệ sinh đường phố và khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Trong 24 giờ tiếp theo, các đơn vị tiếp tục cập nhật dự báo, điều chỉnh biện pháp ứng phó phù hợp với diễn biến thực tế.

Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm tham mưu kích hoạt, điều chỉnh hoặc kết thúc đợt tăng cường kiểm soát trên cơ sở kết quả quan trắc và dự báo chất lượng không khí trong 24-48 giờ tiếp theo.

Song song với công tác dự báo, Sở chủ trì, phối hợp kiểm tra các nguồn thải từ hoạt động công nghiệp, làng nghề, cơ sở có công đoạn đốt và khu xử lý chất thải. Các cơ sở có nguy cơ cao phải vận hành đầy đủ hệ thống xử lý bụi, khí thải, duy trì truyền dữ liệu quan trắc theo quy định và khắc phục ngay những vi phạm được phát hiện.

Đối với tình trạng đốt rác, rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tiếp nhận thông tin về các điểm cháy từ vệ tinh, camera và phản ánh của cộng đồng, chuyển kịp thời cho địa phương và Công an thành phố để xử lý. Đồng thời, Sở phối hợp với các tỉnh trong vùng Thủ đô kiểm soát tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp.

Trước ngày 15-11-2026, Sở có trách nhiệm nghiên cứu, báo cáo thành phố phương án hỗ trợ người dân thu gom, tái chế, xử lý rơm rạ; trong đó, hướng tới hỗ trợ 100% hoạt động xử lý, tái chế toàn bộ rơm rạ, ưu tiên các giải pháp kết hợp cải tạo đất bằng công nghệ sinh học.

Tăng cường giám sát, gắn trách nhiệm với kết quả xử lý

Cùng với việc kiểm soát nguồn phát thải, Hà Nội đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng nhằm phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì thiết lập quy trình tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý, xác minh, khắc phục và phản hồi các vụ việc trên hệ thống giám sát môi trường. Mỗi vụ việc được cấp mã theo dõi, xác định rõ vị trí, đơn vị và người chịu trách nhiệm xử lý, thời hạn phản hồi, đồng thời lưu giữ bằng chứng trước và sau khi khắc phục.

Dữ liệu từ camera, cảm biến, hoạt động tuần tra và phản ánh của người dân được đối chiếu để xác định các điểm nóng, phát hiện vi phạm tái diễn. Kết quả xử lý được tổng hợp, công khai hằng tuần. Người dân có thể gửi hình ảnh, video phản ánh các hành vi gây ô nhiễm qua ứng dụng iHanoi và những kênh tiếp nhận hiện có.

Trong kiểm soát bụi từ hoạt động xây dựng, vận chuyển vật liệu và bụi đường, Sở Xây dựng được giao chủ trì rà soát, phân loại công trường theo nguy cơ phát tán bụi, ưu tiên các khu vực gần trường học, bệnh viện và khu dân cư.

Trong tháng 10-2026, Sở Xây dựng hoàn thành danh mục các công trình lớn có diện tích trên 1ha và các công trình có nguy cơ phát tán bụi cao; yêu cầu 100% công trình lớn thực hiện giám sát bụi bằng cảm biến, camera, trí tuệ nhân tạo hoặc giải pháp công nghệ phù hợp. Trước ngày 15-11-2026, các công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị phải hoàn thiện hàng rào cao tối thiểu 3m, tường bao cao ít nhất 40cm, hệ thống phun sương dập bụi và camera giám sát có khả năng lưu trữ dữ liệu tối thiểu 30 ngày.

Công an thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý các phương tiện vận chuyển vật liệu không che chắn hoặc làm rơi vãi đất, đá, phế thải. Chủ đầu tư phải thu gom ngay bùn, đất tại cổng công trường và các đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi 50-100m. Trong đợt tăng cường kiểm soát ô nhiễm, thành phố đề xuất tổ chức ít nhất hai lượt làm sạch mỗi ngày tại các tuyến đường trọng điểm có nguy cơ tích tụ bụi.

Để các giải pháp được triển khai đồng bộ, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ của các sở, ngành và UBND các xã, phường. Trong vòng 7 ngày làm việc kể từ ngày kế hoạch được ban hành, các đơn vị phải gửi thông tin đầu mối, phương án triển khai và danh mục công việc về Sở để tổng hợp.

Thành phố cũng giao Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng bộ tiêu chí đánh giá trách nhiệm của Chủ tịch UBND các xã, phường trong công tác kiểm soát ô nhiễm không khí. Việc đánh giá tập trung vào kết quả kiểm soát nguồn thải, thời gian phát hiện và xử lý vi phạm, mức độ tái diễn của các điểm ô nhiễm và phản ánh của người dân.

Định kỳ 3 tháng một lần, thành phố tổng hợp, công khai kết quả đánh giá. Đối với những địa bàn để xảy ra tình trạng ô nhiễm kéo dài, tái diễn hoặc chậm xử lý, trách nhiệm của người đứng đầu phải được làm rõ, báo cáo UBND thành phố xem xét, chỉ đạo xử lý.